|
|
Ung thư đường tiêu hóa thường không có dấu hiệu rõ ràng, khiến người bệnh khó phát hiện sớm. Ảnh: Shutterstock. |
Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư đường tiêu hóa chiếm khoảng 1/4 tổng số ca ung thư và 1/3 số ca tử vong do ung thư trên toàn cầu. Nhóm bệnh này bao gồm ung thư tại các cơ quan thuộc hệ tiêu hóa như thực quản, dạ dày, đại trực tràng, gan và tuyến tụy.
Hút thuốc lá và uống rượu bia là những yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ. Tuy nhiên, theo Times of India, tiến sĩ Prachi S. Patil, Giáo sư kiêm Trưởng khoa Bệnh tiêu hóa và Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Tata Memorial (Mumbai, Ấn Độ), nhận định nguy cơ mắc ung thư đường tiêu hóa còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố ít được chú ý hơn.
Béo phì, ít vận động làm tăng nguy cơ
Thừa cân, béo phì, ít vận động và tiểu đường ngày càng được xem là những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với ung thư đường tiêu hóa. Theo tiến sĩ Prachi, béo phì có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, thực quản đoạn dưới, túi mật và tuyến tụy. Trong khi đó, lối sống ít vận động có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Tình trạng kháng insulin và bệnh tiểu đường cũng có liên quan đến nguy cơ ung thư tuyến tụy, đại trực tràng cao hơn. Ngoài ra, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD) có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Những yếu tố này cho thấy sức khỏe chuyển hóa và thói quen sinh hoạt có vai trò đáng kể trong việc phòng ngừa ung thư. Duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên và kiểm soát đường huyết là những biện pháp cần thiết.
 |
| Những bất thường ở đường tiêu hóa không nên bị bỏ qua, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài. Ảnh: NMG. |
Chế độ ăn thiếu chất xơ, nhiều thịt đỏ
Thói quen ăn uống cũng ảnh hưởng đến nguy cơ mắc các bệnh ung thư đường tiêu hóa. Trong đó, tiêu thụ nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Ăn nhiều muối và thực phẩm bảo quản bằng muối cũng làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Ngược lại, chế độ ăn ít chất xơ có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Thực phẩm siêu chế biến cũng đang được quan tâm như yếu tố nguy cơ tiềm ẩn đối với một số loại ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng.
Để giảm nguy cơ, chuyên gia khuyến nghị tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ trong khẩu phần ăn. Đồng thời, mỗi người nên hạn chế thịt chế biến sẵn, thịt đỏ và thực phẩm chứa nhiều muối.
Nhiễm khuẩn HP, viêm mạn tính không nên xem nhẹ
Một số bệnh lý nhiễm trùng và tình trạng viêm kéo dài cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư đường tiêu hóa. Trong đó, nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) là yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư dạ dày. Vi khuẩn này có thể gây viêm dạ dày mạn tính, dẫn đến những biến đổi bất thường ở niêm mạc dạ dày theo thời gian.
Bên cạnh đó, người mắc bệnh viêm ruột mạn tính, đặc biệt khi tình trạng viêm kéo dài và lan rộng, có nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn.
Viêm gan virus B và C kéo dài có thể dẫn đến xơ gan, từ đó làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư gan. Tình trạng trào ngược axit kéo dài cũng có thể gây biến đổi niêm mạc thực quản, làm tăng nguy cơ ung thư tại cơ quan này.
Do đó, việc phát hiện và điều trị các bệnh lý nhiễm trùng, viêm mạn tính theo chỉ định của bác sĩ có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa ung thư.
 |
| Vi khuẩn HP sống trong lớp chất nhầy bao phủ niêm mạc dạ dày. Ảnh: Shutterstock. |
Cẩn trọng nếu gia đình có người mắc ung thư sớm
Tiền sử gia đình cũng là yếu tố cần lưu ý. Nếu một người được chẩn đoán ung thư khi còn trẻ hoặc có nhiều thành viên trong gia đình từng mắc bệnh, bác sĩ có thể xem xét khả năng tồn tại hội chứng ung thư di truyền.
Một ví dụ là hội chứng Lynch, tình trạng di truyền làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng và một số loại ung thư khác. Những người có tiền sử gia đình đáng chú ý nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ, tư vấn xét nghiệm di truyền và xây dựng kế hoạch tầm soát phù hợp.
Đừng chủ quan với dấu hiệu bất thường khi đi ngoài
Theo tiến sĩ Prachi, một số triệu chứng kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư đường tiêu hóa, bao gồm đi ngoài ra máu, thiếu máu không rõ nguyên nhân, sụt cân không chủ ý và thay đổi thói quen đại tiện.
Tuy nhiên, những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý phổ biến như bệnh trĩ, rối loạn tiêu hóa hoặc tình trạng tăng tiết axit dạ dày. Điều này có thể khiến người bệnh trì hoãn thăm khám.
Tiến sĩ Prachi khuyến cáo người có những triệu chứng kể trên nên được kiểm tra y tế, đặc biệt khi tình trạng kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân. Không nên tự chẩn đoán và điều trị tại nhà khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
