Washington và Bắc Kinh 'tất tay' vào AI quân sự

Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn xây dựng “quân đội trong mơ” của mình. Tháng 1 vừa qua, ông đề xuất nâng chi tiêu quân sự lên mức 1.500 tỷ USD vào năm 2027, viện dẫn bối cảnh “thời kỳ đầy bất ổn và nguy hiểm”.

Động thái này sẽ tăng ngân sách quốc phòng của Mỹ khoảng 50%, trong bối cảnh Lầu Năm Góc ngày càng lo ngại trước những bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi Mỹ và Trung Quốc chạy đua phát triển công nghệ AI mới nhất, việc ứng dụng AI trong quân sự đã trở thành một “mặt trận” - nơi cả hai cường quốc đều tìm cách đi trước trong việc tích hợp công nghệ mang tính chuyển đổi này, theo South China Morning Post.

“Bất kể Mỹ thực sự tăng chi tiêu quốc phòng ở mức nào, chắc chắn sẽ có thêm nhiều tiền được rót cho các công ty phát triển công nghệ liên quan đến AI”, Samuel Bresnick, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown, nhận định.

Theo ông, với sự thay đổi trong cách thức chiến tranh hiện nay, Trung Quốc dường như có lợi thế lớn vì họ có khả năng sản xuất khối lượng lớn trang thiết bị quân sự trong thời gian ngắn.

“Nhiều người trong Lầu Năm Góc lo ngại về điều đó, và vì thế bạn có thể thấy mối quan tâm này đang ảnh hưởng đến hàng loạt sáng kiến khác nhau tại Lầu Năm Góc”, ông nói thêm.

Vào tháng 1, Bộ Chiến tranh Mỹ đã công bố Chiến lược Tăng tốc Trí tuệ Nhân tạo, với mục tiêu đưa Mỹ trở thành “lực lượng chiến đấu được hỗ trợ bởi AI không thể nghi ngờ trên toàn thế giới”.

Một đội hình máy bay không người lái chiến đấu xuất hiện trong cuộc duyệt binh của Trung Quốc tại Bắc Kinh. Ảnh: Tân Hoa Xã.

Chiến tranh “thông minh hoá”

Trong bài bình luận đăng trên trang của Hiệp hội Lục quân Mỹ (AUSA) ngày 5/1, Đại úy Lục quân Mỹ Stafford Harmond đã kêu gọi quân đội nước này nhanh chóng áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

“Lục quân Mỹ phải đẩy nhanh việc phát triển AI ở cấp độ chiến thuật nếu muốn theo kịp các đối thủ như Trung Quốc”, sĩ quan tình báo quân sự này viết.

Harmond nhấn mạnh tính cấp bách của việc cạnh tranh với các quốc gia như Nga và Trung Quốc, cho rằng: “Để thực sự hiểu được điều gì đang bị đe dọa, quân đội phải nghiên cứu cách các đối thủ vận dụng công nghệ này”.

Ông mô tả chiến lược của Trung Quốc là chiến lược “tập trung vào chiến tranh ‘thông minh hoá’ - một học thuyết tích hợp AI từ trên xuống dưới trong toàn bộ hệ thống”.

“Học thuyết chiến tranh ‘thông minh hoá’ của quân đội Trung Quốc không chỉ là khẩu hiệu. Đó là cuộc tái thiết toàn diện cách họ chiến đấu”, Harmond nói.

Theo ông, Trung Quốc đang kết hợp nỗ lực công nghệ dân sự và quân sự, qua đó tạo lợi thế đi trước trong nghiên cứu phát triển và triển khai.

“Mục tiêu của họ là gì? Phá vỡ các chuỗi tác chiến (kill chains) và khai thác những khoảng trống trong sự phối hợp giữa con người và máy móc của chúng ta”, ông cho hay.

Chung vấn đề, khác cách tiếp cận

Melanie Sisson, nghiên cứu viên cao cấp thuộc chương trình chính sách đối ngoại của Viện Brookings, có trụ sở tại Washington, chia sẻ bài viết của Harmond cho thấy Mỹ và Trung Quốc đang giải quyết cùng vấn đề nhưng theo cách khác nhau.

“Hệ thống của Trung Quốc mang tính tập trung và cách họ phát triển AI cũng phản ánh điều đó. Các đơn vị được chỉ đạo thiết kế từng cấu phần của hệ thống với mục tiêu tích hợp từ đầu”, bà nói.

Bà đánh giá cách làm này có lợi thế nhưng cũng có nhược điểm. “Nó có thể thu hẹp trọng tâm đến mức các nhà thiết kế chỉ tối ưu cho việc tích hợp mà bỏ qua việc khám phá những tính năng hoặc chức năng khác có thể hữu ích”.

Trong khi đó, Mỹ tiếp cận vấn đề theo hướng khác.

Các binh sĩ mặc thử nghiệm nguyên mẫu của hệ thống tăng cường thị giác tích hợp (IVAS) và sử dụng thiết bị huấn luyện ảo nhập vai tiểu đội (SiVT) trong một sự kiện tại Virginia, Mỹ. Ảnh: Reuters.

“Chúng tôi yêu cầu các chuyên gia công nghệ thiết kế ra một công cụ hữu ích, rồi sau đó mới tìm cách để tất cả công cụ ấy có thể hoạt động và tương tác tốt với nhau”, bà nói.

Theo Sisson, cách tiếp cận này có ưu điểm là cho phép sáng tạo và khám phá những khả năng không nhất thiết phải được hoạch định từ trước. Tuy nhiên, mặt trái của nó là khiến quá trình tích hợp trở nên phức tạp hơn.

Chi mạnh tay cho quốc phòng

Ông Bresnick nhận định quân đội Trung Quốc đang ở giai đoạn đầu của quá trình mà họ gọi là “thông minh hoá”, và điều này đang thu hút sự quan tâm từ các quốc gia khác.

“Đây là việc sử dụng các công nghệ mới nổi như AI để khai thác tốt hơn lượng thông tin mà PLA thu thập được về không gian tác chiến. Vì vậy, chúng ta thấy AI đang được quan tâm rất mạnh mẽ trong toàn bộ quân đội Trung Quốc”, ông nói thêm.

Tiến bộ của PLA trong lĩnh vực AI đã được phô diễn rõ nét trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm kết thúc Thế chiến II của Trung Quốc - nơi hàng loạt trang thiết bị không người lái tích hợp AI được giới thiệu với công chúng.

“Tôi nghĩ các quan chức trong chính quyền Trump đã thấy những gì đang diễn ra ở Trung Quốc và nhận ra rằng nếu muốn cạnh tranh trong công nghệ mới nổi này, Mỹ thực sự cần tìm ra cách đưa các công nghệ thương mại vào quân đội vì tiềm năng lưỡng dụng của chúng”, Bresnick nói.

Theo các nhà phân tích, ví dụ điển hình là Palantir Technologies - công ty có trụ sở tại Mỹ chuyên về phân tích dữ liệu và phần mềm AI - đã được trao hợp đồng với Lục quân Mỹ vào năm 2025, trị giá lên tới 10 tỷ USD.

Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc năm 2025 được ấn định ở mức 1.780 tỷ nhân dân tệ (tương đương 245,2 tỷ USD), đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.

Ngân sách quốc phòng của Washington vào năm 2025 vào khoảng 850 tỷ USD, và dự kiến tăng lên 901 tỷ USD trong năm 2026.

Nếu mức chi tiêu quân sự mà ông Trump đề xuất đạt 1.500 tỷ USD trong năm tài khóa 2027, đây sẽ là con số cao nhất trong lịch sử.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ nâng chi tiêu quân sự. Ảnh: Reuters.

“Điều này sẽ cho phép chúng ta xây dựng ‘quân đội trong mơ’ mà chúng ta mong muốn, và quan trọng hơn, sẽ giúp chúng ta AN TOÀN và VỮNG CHẮC, bất kể đối thủ là ai”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

“Theo quan điểm của Lầu Năm Góc, hiện tại khoảng cách công nghệ quân sự tổng thể vẫn đang có lợi cho họ”, Sisson nói. “Nhưng khoảng cách đó đang bị thu hẹp khi nói đến AI”.

“Tôi không nghĩ có ai thực sự tự tin rằng Mỹ đang dẫn đầu trong lĩnh vực AI quân sự. Nhiều người coi đây là cuộc đua đầy cạnh tranh”, bà cho hay.

Việc đo lường một cách định lượng xem Bắc Kinh hay Washington đang dẫn trước trong cuộc đua AI quân sự là điều không hề dễ dàng.

Trong khi đó, cả hai quốc gia đều đang tìm cách tích hợp công nghệ mang tính chuyển đổi này vào khả năng sẵn sàng quốc phòng, phân tích dữ liệu và các thông tin mà lãnh đạo cần để đưa ra quyết định chính xác.

“Mục tiêu của cả hai là sử dụng AI để có được thông tin chính xác nhanh hơn và tận dụng nó nhằm tạo ra lợi thế trên chiến trường”, bà nói. “Xét trên nhiều phương diện, cả hai bên đều đang cố gắng để khai thác tối đa giá trị từ AI, dù cách họ nói về nó có thể khác nhau”.