 |
Trong một thời đại đầy biến động và nổi loạn, chính một vị vua lại nhắc nhở nước Mỹ về những giá trị cốt lõi của nền cộng hòa: thượng tôn pháp luật, dân chủ và sức mạnh lan tỏa từ một hình mẫu quốc tế.
Vua Charles III vốn nổi tiếng là người chọn lọc ngôn từ cực kỳ chuẩn xác - một phong cách kế thừa từ cố Nữ hoàng Elizabeth II. Thông thường, trong các bài phát biểu của Hoàng gia, ý nghĩa thực sự thường nằm ở "giữa những dòng chữ". Tuy nhiên, xét theo chuẩn mực Hoàng gia, bài phát biểu của vua Charles III trước phiên họp chung Quốc hội Mỹ hôm 28/4 lại thẳng thắn đến bất ngờ.
Thông điệp của nhà vua
Dù không hề buông lời khiển trách hay chỉ trích trực tiếp chính quyền Trump, nhưng vị quân chủ này đã ngầm bày tỏ sự không hài lòng trước quỹ đạo chính trị hiện tại của Washington. Ông đứng ra bảo vệ những trụ cột của nền dân chủ phương Tây: hệ thống kiểm soát và đối trọng nội bộ, các liên minh chiến lược và sự khoan dung tôn giáo.
Vua Charles cũng kêu gọi một sự bảo vệ mạnh mẽ cho Ukraine. Ông nhấn mạnh việc phải bảo vệ "thiên nhiên" - một thông điệp mang tính ẩn dụ nhằm thúc giục việc giải quyết biến đổi khí hậu, vấn đề mà Tổng thống Donald Trump từng coi là một "trò lừa đảo".
 |
| Vua Charles III phát biểu tại phiên họp chung của Quốc hội tại Phòng họp Hạ viện của Điện Capitol Mỹ ở Washington, D.C., ngày 28/4. Ảnh: Reuters. |
Bên cạnh đó, vị vua nhấn mạnh rằng bạn bè có thể bất đồng nhưng không được phép làm rạn nứt những mối liên kết vĩnh cửu. Đây là cách nói khéo léo về "mối quan hệ đặc biệt" đang bị rạn vỡ sau khi Anh từ chối tham gia cuộc chiến tại Iran.
"Lời nói của nước Mỹ mang sức nặng và ý nghĩa kể từ ngày độc lập", Vua Charles phát biểu tại hạ viện. "Nhưng hành động của quốc gia vĩ đại này thậm chí còn quan trọng hơn thế".
Cách diễn giải các giá trị Mỹ của nhà vua có lẽ khiến phe Dân chủ “No Kings” hài lòng hơn là Phó tổng thống JD Vance - người từng bày tỏ quan điểm bi quan về sự suy tàn của phương Tây.
Dù vậy, bài phát biểu vẫn được cân bằng bằng sự tôn trọng dành cho nước chủ nhà. Ông trích dẫn chính ông Trump khi nói mối quan hệ Anh - Mỹ là “vô giá và vĩnh cửu”, đồng thời ca ngợi những thành tựu lịch sử của Mỹ.
Những thông điệp sắc bén được “làm mềm” bởi nghi thức ngoại giao trang trọng của chuyến thăm cấp nhà nước, như một cách “nói nhẹ nhưng mang theo quyền lực lớn”, gợi lại phong cách của Theodore Roosevelt.
Ông Trump dường như không tỏ ra khó chịu trước những phát biểu này. Vốn tự hào về khả năng xây dựng quan hệ cá nhân với các lãnh đạo thế giới, ông cũng nhận được sự ủng hộ từ nhà vua khi ông Charles hai lần lên án âm mưu ám sát bất thành nhằm vào tổng thống.
Hoàng gia Anh đã quen với những sóng gió tương tự. Trong bữa tiệc cấp nhà nước tại Nhà Trắng, nhà vua nhắc lại chuyến thăm Washington năm 1957 của mẹ ông nhằm hàn gắn rạn nứt sau Khủng hoảng Suez.
“Khó có thể tưởng tượng điều đó lặp lại hôm nay, nhưng tầm quan trọng của mối quan hệ này thì vẫn không thay đổi”, ông nói.
Nhà vua còn tặng ông Trump một món quà độc đáo là chiếc chuông nguyên bản từ tàu ngầm HMS Trump thời Thế chiến II, kèm lời nói đùa: “Nếu cần liên lạc với chúng tôi, chỉ cần rung chuông!”
Cách tiếp cận mang tính nghi lễ này làm nổi bật một nghịch lý: các quốc vương Anh buộc phải đứng ngoài chính trị, nhưng chính sự kiềm chế đó lại tạo cho họ sức mạnh biểu tượng đặc biệt khi lên tiếng.
 |
| Tổng thống Donald Trump và Quốc vương Charles III trong buổi lễ đón tiếp tại bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng hôm 28/4. Ảnh: Reuters. |
Một ngày đầy nghịch lý lịch sử
Chuyến thăm của Vua Charles III bao trùm trong những sự mỉa mai về chính trị và lịch sử.
Một hậu duệ trực hệ của Vua George III lại đang giảng giải về quyền hạn và trách nhiệm của xã hội dân chủ trước một cơ quan vốn là "người kế thừa" của Quốc hội Lục địa.
Ông nhắc tới Magna Carta, Tuyên ngôn Nhân quyền Mỹ và nguyên tắc pháp quyền - những giá trị nền tảng của phương Tây. Không chỉ trích trực diện Nhà Trắng, nhưng ông cũng không né tránh việc khẳng định lập trường của mình.
Trong lễ đón tại Nhà Trắng, quốc ca Anh “God Save the King” và quốc ca Mỹ được cử hành - bản nhạc gợi lại trận chiến năm 1812 khi Mỹ đánh bại quân Anh tại Fort McHenry.
Dư âm lịch sử đó tiếp tục vang lên trong bài phát biểu, khi một vị vua của nền quân chủ lập hiến gián tiếp đối chiếu với một tổng thống mà giới phê bình cho rằng đang tìm cách mở rộng quyền lực.
Nhà Trắng thậm chí còn tận dụng khoảnh khắc này để “troll” dư luận khi đăng ảnh hai người với chú thích: “HAI VỊ VUA”.
Theo chuyên gia Garret Martin, bài phát biểu của Vua Charles III chứa đựng nhiều thông điệp sắc sảo: “Nó gần như giống như một vị vua đang nhắc nhở tổng thống hãy bớt hành xử như một vị vua”.
Những ẩn ý trong bài phát biểu càng rõ nét khi đặt cạnh các động thái cùng ngày của chính quyền Trump: truy tố cựu giám đốc FBI James Comey, đưa hình ảnh tổng thống vào hộ chiếu mới, và gây sức ép lên các đài truyền hình - những bước đi bị chỉ trích là vượt quá giới hạn quyền lực.
Trong khi mục tiêu chính của chuyến thăm là kỷ niệm 250 năm độc lập của Mỹ, nhà vua cũng tìm cách hạ nhiệt căng thẳng giữa hai đồng minh, đặc biệt sau bất đồng liên quan đến Iran và chủ quyền quần đảo Falkland.
Ông nhấn mạnh rằng bất đồng không phải là điểm yếu, mà là yếu tố giúp củng cố quan hệ: “Tinh thần năm 1776 nhắc chúng ta rằng đôi khi chúng ta không đồng ý, ít nhất là lúc ban đầu”.
Một vị vua cũng phải bảo vệ ngai vàng của mình
Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh nhà vua cũng chịu áp lực trong nước. Một số người Anh chỉ trích việc ông đến Mỹ giữa lúc ông Trump công kích NATO và các đồng minh.
Vua Charles III phản bác quan điểm cho rằng NATO không chia sẻ gánh nặng, nhắc lại việc liên minh đã kích hoạt Điều V sau sự kiện 11/9 và cùng chiến đấu qua nhiều cuộc chiến.
Ông cũng ghi nhận việc Anh tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời nhắc lại thời gian phục vụ trong hải quân thời Chiến tranh Lạnh. Dù chế độ quân chủ vẫn nhận được sự ủng hộ lớn tại Anh, đây vẫn là một thể chế nhiều tranh cãi và đang chịu áp lực cải cách trong thời đại mới.
 |
| Vua Charles III phản bác quan điểm cho rằng NATO không chia sẻ gánh nặng với Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Mỹ của Vua Charles III là minh chứng cho vai trò ngoại giao mềm của Hoàng gia - thứ mà ngay cả Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng khó có thể thay thế.
“Những nghi thức này không chỉ là phô diễn. Đó là hình ảnh, là biểu tượng - và là một hình thức ngoại giao”, chuyên gia Bidisha Mamata nhận định.
Ở chiều ngược lại, ông Trump không giấu sự ngưỡng mộ dành cho Hoàng gia Anh. Trong bài phát biểu chào đón, ông xúc động nhắc về nguồn gốc Scotland của mẹ mình và bày tỏ sự kính trọng với cố Nữ hoàng Elizabeth II.
Ông cũng nhắc lại mối quan hệ lịch sử Anh - Mỹ từ thời Franklin Roosevelt và Winston Churchill trong Thế chiến II.
“Ngọn lửa tự do của cuộc cách mạng Anh - Mỹ chưa bao giờ tắt, mà lan rộng khắp thế giới”, ông nói.
Dẫu vậy, khác với một vị vua tượng trưng cho sự trường tồn, một tổng thống Mỹ bị giới hạn nhiệm kỳ.
Kết thúc bài phát biểu, nhà vua dường như gửi đi một cảnh báo sâu sắc, trích lời cố Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln:“Thế giới có thể không nhớ những gì chúng ta nói, nhưng sẽ không bao giờ quên những gì chúng ta làm”.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
