Vũ điệu chiến binh Dayak

Chúng tôi đến đảo Borneo (hay còn gọi là Kalimantan) để tìm về một bộ tộc có tính cộng đồng cao nhất với nhiều huyền thoại của xứ sở vạn đảo: những chiến binh Dayak...

>>> Lễ hiến tế của người Bissu

>>>Bí mật những ngôi mộ treo

>>> Ký sự vạn đảo

Chuẩn bị cho vũ điệu của chiến binh Dayak

Muốn vào Loksado, chúng tôi phải photo hộ chiếu và gửi cho cảnh sát địa phương. Người dẫn đường Mukani nói rằng, đây là cách để cảnh sát bảo vệ người lạ đến vùng đất thâm sơn cùng cốc này. Viên cảnh sát cũng cho biết thêm, đây là những cái tên Việt Nam đầu tiên mà anh ghi vào sổ trực ban của đồn từ trước đến nay.

Từ Loksado, muốn đi vào làng của người Dayak, chúng tôi phải vượt thác bằng bè tre theo dòng Amandit len lỏi sâu vào khu vực Muara Hatif nằm dưới rặng núi Kantawan.

Dấu xưa đã mất

Dân bản địa của vùng đất Borneo sống du canh du cư với hơn 200 nhóm Dayak khác nhau, có văn hoá và luật lệ khác nhau. Ngôn ngữ của người Dayak là ngôn ngữ cổ có lịch sử 2.450 năm. Người Dayak xưa có tục săn đầu người giữa những bộ tộc. Đây là cách để khẳng định sức mạnh của những chiến binh. Nhưng kể từ sau năm 1960 chính quyền đã triệt để ngăn cấm tục lệ này…

Sau hơn hai giờ vượt thác, chúng tôi đến được làng Malaris của người Dayak ở Loksado. Một cảm nhận hoàn toàn khác với những chiến binh mà chúng tôi được biết qua tranh ảnh trước khi đến đây. Những người Dayak ăn mặc khá hiện đại, một số ít thanh niên còn phóng xe gắn máy ào ào trên những con đường rừng hẹp lối. Chỉ còn ngôi nhà dài truyền thống của người Dayak gần như nguyên bản – ngôi nhà có chiều dài khoảng hơn 50m và rộng hơn 30m, có sức chứa từ 30 – 40 gia đình và được chạm khắc hoa văn. Ngôi nhà dài đã xuống cấp và gần như bỏ hoang.

Nhà dài còn là nơi diễn ra các lễ hội truyền thống, như mừng năm mới, lễ hội Gawai Dayak… Những lúc ấy, người Dayak tụ họp trong nhà dài, bày lễ vật dâng cúng, đánh trống khua chiêng tạo nên một không khí vô cùng sống động. Đó cũng là lúc những thiếu niên Dayak được tạo dấu ấn đầu tiên để trở thành một chiến binh trong tương lai: nghi thức xăm mình!

Tại hầu hết các bộ tộc Dayak trên đảo Borneo của Indonesia, đặc biệt là các bộ tộc ở miền đông, miền tây và miền nam Kalimantan như bộ tộc Dayak Ngaju, Dayak Iban, Dayak Baritos, Dayak Kayan… cho dù nói hàng trăm phương ngữ khác nhau, nhưng với những thiếu niên khi trưởng thành đều phải dấn thân vào một chuyến đi săn trong rừng đơn độc vô cùng nguy hiểm bởi thú dữ hay bị bộ tộc láng giềng có thể sẽ lấy đầu. Khi hoàn thành chuyến đi săn với chiến lợi phẩm trở về, để đánh dấu cho thành tích này, cậu bé được xăm mình trong ngôi nhà dài của tổ tiên. Đó là nghi thức cổ xưa nhất, tồn tại hàng ngàn năm còn lưu truyền cho đến ngày hôm nay của người Dayak.

Hình xăm là sự thể hiện mối liên hệ với các linh hồn, thần linh hoặc tổ tiên, những hình khác nhằm xua đuổi bệnh tật hoặc tai hoạ. Đa phần hình xăm của đàn ông, nó còn biểu hiện sự trưởng thành, đẳng cấp, địa vị trong bộ tộc hoặc phân biệt bạn với thù, thành tích của một cuộc săn đầu người.

Vũ điệu tàn phai

Vượt bè trên sông Amandit để vào làng người Dayak

Chúng tôi đã được tham dự một buổi biểu diễn vũ điệu chiến binh vô cùng sinh động với những khiên, cung tên, kiếm, giáo mác… Những cô gái Dayak thật không hổ danh đẹp nhất trong các cộng đồng thổ dân ở Borneo, và những chiến binh trẻ trung tràn đầy sinh lực. Nhưng trên mình họ hầu như không thể tìm thấy một chiếc hình xăm nào. Chúng tôi hỏi một “chiến binh” trẻ tên Muka, anh nhún vai trả lời: “Đó là chứng tích của những chuyến đi săn dũng cảm, nhưng giờ rừng đã lùi xa, muôn thú đã cạn kiệt, đã lâu rồi trong làng không còn những chuyến đi săn nữa, hình xăm cũng chỉ còn ở những người lớn tuổi”.

Trước khi tạm biệt làng Dayak, chúng tôi chợt nhận ra mình đã sai lầm khi chọn con đường vượt thác gian nan bằng bè trên sông Amandit để vào làng Malaris, bởi người bản địa cho chúng tôi biết: chính phủ đã làm một con đường dẫn vào tận chiếc cầu treo đầu làng Malaris, nơi đó xe gắn máy đã ngày đêm gầm rú át cả tiếng rừng già…

Chợ phiên ở làng Malaris là minh chứng rõ ràng nhất cho sự thay đổi trong lòng cộng đồng làng Dayak. Những cô gái trẻ trung trong trang phục hiện đại quây kín những gian hàng mỹ phẩm, trang sức. Chợ nằm gọn lỏn gần con suối làng và chỉ họp mỗi tuần một lần, nhưng cũng có đủ các mặt hàng từ thực phẩm đến hàng tiêu dùng… Bà Endang Sri Wahyuni, đại diện cho cộng đồng Dayak ở Jakarta nói với chúng tôi rằng: “Chúng tôi đang ra sức kêu gọi chính phủ bảo vệ các giá trị văn hoá của cộng đồng Dayak, nhưng nhiều dự án đầu tư đã vô tình làm biến mất nhiều giá trị văn hoá, bản sắc ngàn năm của các bộ tộc Dayak…”.

Kỳ sau: Những người từ chối thiên đàng

Theo Sài Gòn Tiếp Thị