Việt Nam trước sóng 'kinh tế bạc': Lối mở cho bài toán già hóa dân số

Ngành y tế sử dụng làn sóng già hoá dân số để tái cấu trúc mô hình phát triển. Ảnh: Duy Hiệu.

Việt Nam hiện có hơn 16 triệu người cao tuổi, con số dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh trong những thập kỷ tới. Thực tế này đặt ra áp lực không nhỏ lên hệ thống y tế, an sinh xã hội và nguồn lực quốc gia. Nhưng nếu nhìn ở một góc độ khác, đây lại chính là cơ hội để tái cấu trúc mô hình phát triển.

Nhận định này được PGS.TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, chia sẻ chiều 24/4 tại buổi công bố dự án "Vì một Việt Nam khỏe mạnh" - chương trình do Bộ Y tế chỉ đạo, được Báo Tuổi Trẻ và các đơn vị chuyên môn phối hợp thực hiện.

Dư địa phát triển mạnh mẽ của “kinh tế bạc”

Trên thế giới, xu hướng “kinh tế bạc” đã hình thành và phát triển mạnh mẽ, tập trung vào việc xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ dành riêng cho người cao tuổi. Không chỉ dừng ở chăm sóc y tế, “kinh tế bạc” còn mở rộng sang các lĩnh vực như dinh dưỡng, công nghệ, tài chính, du lịch, chăm sóc dài hạn và hỗ trợ sống độc lập.

Trong hệ sinh thái đó, y tế đóng vai trò trụ cột. Một hệ thống chăm sóc sức khỏe hiệu quả không chỉ giúp người cao tuổi sống lâu hơn mà còn sống khỏe hơn, từ đó kéo dài thời gian tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội.

Theo định hướng của ngành y tế, để phát triển “kinh tế bạc” một cách bền vững, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột chính trong chăm sóc người cao tuổi.

Việt Nam cần xây dựng cơ sở hạ tầng để chăm sóc sức khoẻ cho người lớn tuổi. Ảnh: Khương Nguyễn.

Thứ nhất là chăm sóc sức khỏe tại gia đình và cộng đồng. Đây là mô hình giúp người cao tuổi được theo dõi sức khỏe liên tục, giảm phụ thuộc vào bệnh viện và nâng cao chất lượng sống.

Thứ hai là phát triển hệ thống bệnh viện đa chuyên khoa sâu, đủ năng lực điều trị các bệnh lý phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng lúc.

Thứ ba là xây dựng các trung tâm phục hồi chức năng đa ngành, bao gồm phục hồi tim mạch, hô hấp và thần kinh - vận động, giúp người bệnh phục hồi toàn diện sau điều trị.

PGS Thượng cho biết tại Việt Nam, “kinh tế bạc” đang dần hình thành với nhiều mô hình mới như chăm sóc tại nhà, trung tâm dưỡng lão hiện đại, dịch vụ bác sĩ gia đình và các ứng dụng công nghệ theo dõi sức khỏe.

"Những mô hình này không chỉ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi, mà còn mở ra thị trường tiềm năng, tạo thêm việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực y tế - xã hội", PGS Thượng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, PGS Thượng cũng thẳng thắn nhìn nhận hệ thống hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Sự chênh lệch về chất lượng dịch vụ giữa các khu vực, thiếu hụt mô hình chăm sóc dài hạn, cũng như hạn chế trong hỗ trợ tinh thần cho người cao tuổi là những vấn đề cần sớm được giải quyết.

Bên cạnh đó, nguồn lực xã hội hóa tuy đã được khuyến khích nhưng chưa được kết nối hiệu quả để tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Tái cấu trúc hệ thống y tế theo hướng đa tầng

Để tận dụng cơ hội từ “kinh tế bạc”, ngành y tế đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe theo mô hình đa tầng, đa trục và đa trung tâm.

“Đa tầng” được hiểu là phân định rõ các cấp độ chăm sóc, từ y tế cơ sở, chăm sóc ban đầu đến điều trị chuyên sâu. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và đảm bảo người dân được tiếp cận dịch vụ phù hợp với nhu cầu.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển các mô hình chăm sóc liên tục, đặc biệt đối với người cao tuổi, nhóm cần được theo dõi sức khỏe lâu dài và toàn diện.

GS.TS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, nhấn mạnh rằng ngành y tế cần chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh và quản lý sức khỏe suốt đời.

Theo GS Lân, hiệu quả lớn nhất của hệ thống y tế không nằm ở số ca điều trị thành công, mà ở khả năng phát hiện sớm nguy cơ, can thiệp kịp thời và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

PGS Trần Đắc Phu chia sẻ thông ti tại buổi lễ. Ảnh: Quang Định.

Cùng quan điểm, PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế, cho rằng y tế dự phòng chính là nền tảng cốt lõi để phát triển “kinh tế bạc” bền vững.

PGS Phu chỉ ra thực tế đáng lưu ý, Việt Nam đang trong tình trạng “sống lâu nhưng chưa sống khỏe”, khi các bệnh không lây nhiễm chiếm tới khoảng 70% nguyên nhân tử vong. Điều này đồng nghĩa với việc nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như dinh dưỡng, lối sống, thuốc lá và sức khỏe tâm thần, chi phí y tế sẽ tiếp tục gia tăng, làm giảm hiệu quả của toàn bộ hệ thống.

Theo PGS Phu, vai trò của y tế cơ sở cần được nâng cao, đặc biệt là trong việc quản lý sức khỏe cộng đồng, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Đồng thời, truyền thông cũng cần thay đổi để người dân không chỉ tiếp cận thông tin mà còn chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Trong bối cảnh già hóa dân số, “kinh tế bạc” không chỉ là xu hướng mà còn là cơ hội để Việt Nam tái định hình chiến lược phát triển.

"Khi người cao tuổi được sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng cuộc sống tốt, đó cũng là lúc xã hội đạt được sự phát triển bền vững và nhân văn", PGS Phu nói.