Trong một lần ngồi chờ bạn tại quán bar, Alex Curmi, bác sĩ tâm thần kiêm người dẫn podcast The Thinking Mind, bắt chuyện với một người lạ. Người này có cách nói chuyện tự nhiên, tự tin và nhanh chóng thu hút sự chú ý của ông.

Họ trao đổi về nhiều chủ đề, từ biến động kinh tế đến du lịch vũ trụ. Dù không am hiểu những lĩnh vực này, Curmi vẫn chăm chú lắng nghe và liên tục đặt câu hỏi vì cảm thấy có thể học hỏi được nhiều điều.

Tuy nhiên, khi cuộc trò chuyện chuyển sang tâm lý học, lĩnh vực ông hiểu rõ hơn, vị bác sĩ bắt đầu nhận ra những quan điểm thiếu căn cứ của người đối diện, theo The Guardian.

Sức hút cá nhân có thể che giấu sự thiếu hiểu biết

Theo bác sĩ Alex Curmi, sức hút cá nhân không phải năng lực bí ẩn hay đặc điểm chỉ một số người mới có. Đây là tập hợp những kỹ năng và cách ứng xử có thể được rèn luyện, từ giọng nói, ngôn ngữ cơ thể đến khả năng kể chuyện và thuyết phục người khác.

Bản thân Curmi từng gặp khó khăn khi bắt đầu làm podcast vì giọng nói khá đơn điệu. Các chuyên gia sáng tạo nội dung khuyên ông thay đổi cao độ, tốc độ và âm lượng giọng nói để thu hút người nghe. Khả năng kể chuyện, ngôn ngữ cơ thể và cách thể hiện cảm xúc cũng có thể được rèn luyện để tạo ảnh hưởng đến khán giả.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là một người không có kiến thức chuyên môn vẫn có thể khiến người khác tin tưởng khi nói về những vấn đề phức tạp.

Một người cũng không cần phải là nhân vật nổi tiếng mới có thể tận dụng sức hút cá nhân. Bất kỳ video nào có nội dung hấp dẫn đều có khả năng lan truyền rộng rãi, bất kể người đăng tải có thực sự am hiểu chủ đề đang nói đến hay không.

Hiện tượng này còn liên quan đến những thiên kiến nhận thức, tức các sai lệch trong cách con người tiếp nhận và đánh giá thông tin.

Trong cuốn Đừng để suy nghĩ thôi miên cảm xúc của nhà ngôn ngữ học Amanda Montell, tác giả phân tích cách những thiên kiến như thiên kiến xác nhận khiến con người có xu hướng tìm kiếm và tin vào thông tin củng cố quan điểm sẵn có.

Cuốn sách cũng đề cập đến những lối suy nghĩ thiếu hợp lý trong thời đại quá tải thông tin, khi cảm xúc và niềm tin cá nhân dễ chi phối cách chúng ta nhìn nhận thế giới.

Người có sức hút cá nhân không phải lúc nào cũng sở hữu kiến thức và phẩm chất tương xứng với hình ảnh họ thể hiện. Ảnh: C ottonbro studio/Pexels.

Điều này phần nào lý giải vì sao một người có khả năng ăn nói thuyết phục dễ khiến người khác tin tưởng. Khi những gì họ nói phù hợp với suy nghĩ hoặc mong muốn sẵn có, người nghe có thể ít đặt câu hỏi và bỏ qua việc kiểm chứng thông tin.

Để lý giải sâu hơn vì sao con người dễ bị cuốn theo sức hút cá nhân, bác sĩ Alex Curmi cho rằng cần nhìn lại quá trình tiến hóa của loài người.

Trong khoảng 94% lịch sử tồn tại, tổ tiên chúng ta sống bằng nghề săn bắt và hái lượm. Họ di chuyển theo từng nhóm nhỏ, đôi khi chỉ khoảng 20 người. Trong điều kiện phải đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt, những cộng đồng này cần có người lãnh đạo đủ khả năng dẫn dắt.

Những người có vị thế cao thường sở hữu các đặc điểm mà ngày nay chúng ta vẫn xem là biểu hiện của sức hút cá nhân, như giao tiếp bằng mắt tốt, ngôn ngữ cơ thể thể hiện sự tự tin và giọng nói thuyết phục. Tuy nhiên, họ còn được những người xung quanh quan sát mỗi ngày. Cộng đồng có thể nhận biết năng lực, phẩm chất và cả những khuyết điểm của từng người.

Vì vậy, nếu một người chỉ giỏi tạo thiện cảm bên ngoài, những người khác sẽ sớm nhận ra. Sức hút cá nhân chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng khả năng phán đoán, nhân cách tốt và sự khôn ngoan.

Ngày nay, công nghệ khiến mọi chuyện trở nên khác biệt. Con người có thể che giấu những khía cạnh không muốn người khác nhìn thấy và chỉ lựa chọn hình ảnh đẹp nhất để xuất hiện trước công chúng. Trong khi đó, bộ não chưa tiến hóa để xử lý những thông tin được chọn lọc riêng lẻ về một người, tách rời khỏi cuộc sống thực tế của họ.

Tư duy phản biện giúp tránh bị dẫn dắt

Theo bác sĩ Alex Curmi, cách tốt nhất để chống lại những tác động tiêu cực từ sức hút cá nhân là rèn luyện tư duy phản biện. Ông xem đây như một hệ thống miễn dịch chung của xã hội, cần trở thành phần quan trọng trong văn hóa và giáo dục.

Để hiểu rõ hơn những giới hạn trong cách con người đưa ra phán đoán, độc giả có thể tìm đọc Tư duy nhanh và chậm của nhà tâm lý học Daniel Kahneman.

Cuốn sách giới thiệu hai hệ thống tư duy gồm hệ thống 1 hoạt động nhanh, tự động và dựa nhiều vào trực giác; trong khi hệ thống 2 chậm hơn, đòi hỏi sự tập trung và suy xét có ý thức.

Theo Kahneman, con người thường sử dụng hệ thống 1 để đưa ra những phán đoán nhanh chóng trong cuộc sống hàng ngày. Cách tư duy này giúp tiết kiệm thời gian và công sức, nhưng cũng dễ dẫn đến những sai lệch khi đánh giá thông tin.

Chẳng hạn, chúng ta có thể nhanh chóng tin tưởng một người chỉ vì họ nói chuyện tự tin, có vẻ ngoài đáng tin cậy hoặc thể hiện kiến thức về nhiều lĩnh vực.

Tác giả / Tác phẩm

Tư duy nhanh và chậm

Tác giảDaniel Kahneman

Xuất bản2022

Nhà xuất bảnThế giới

Cuốn sách phân tích cách con người đưa ra quyết định, đồng thời chỉ ra những sai lệch trong suy nghĩ có thể ảnh hưởng đến nhận định và hành vi.

Cuốn sách giúp độc giả nhận diện những giới hạn trong quá trình suy nghĩ, từ đó hiểu vì sao đôi khi bản thân đưa ra quyết định thiếu chính xác dù tin rằng mình đã cân nhắc kỹ lưỡng.

Bên cạnh việc tự nhận diện những sai lệch trong suy nghĩ, trẻ em cũng cần được dạy cách đánh giá nguồn tin, hiểu thông tin và nhận biết những định kiến có thể ảnh hưởng đến nội dung tiếp nhận. Phân biệt giữa sự tự tin trong cách nói chuyện và giá trị thực sự của điều được nói ra cũng nên được xem là một kỹ năng sống cơ bản.

Khi bị cảm xúc chi phối bởi quan điểm của một người, chúng ta nên chủ động tìm hiểu những ý kiến trái chiều. Việc thay đổi suy nghĩ khi nhận ra mình sai, dù không dễ dàng, cũng cần được nhìn nhận tích cực.

Mỗi người cũng nên học những kỹ năng giao tiếp cơ bản để tự tin thể hiện quan điểm. Điều này không chỉ giúp truyền tải kiến thức hữu ích mà còn giúp nhận ra những người đang sử dụng kỹ thuật giao tiếp để lừa dối hoặc thao túng người khác.

Bác sĩ Alex Curmi cho rằng sức hút cá nhân nên là dấu hiệu nhắc nhở chúng ta thận trọng hơn, thay vì dễ dàng tin tưởng một người. Thay vì bị cuốn theo cách thể hiện của người nói, điều quan trọng là tập trung đánh giá thông tin và để sự thật tự lên tiếng.