|
|
Cách người mẹ ứng xử, kiểm soát cảm xúc và giải quyết vấn đề có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận cuộc sống. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels. |
Nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Hiệu quả Kinh tế (CEP), thuộc Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE), theo dõi hơn 10.000 người trẻ tại Anh cho thấy những đứa trẻ có mẹ tin vào khả năng kiểm soát cuộc sống thường đạt kết quả học tập tốt hơn.
Cụ thể, ở kỳ thi GCSE (chứng chỉ giáo dục trung học của Anh) khi 16 tuổi, nhóm có mẹ thuộc 25% cao nhất về mức độ kiểm soát nội tại đạt tổng điểm cao hơn khoảng 17% so với nhóm có mẹ thuộc 25% thấp nhất, theo Gulf News.
Bên cạnh tư duy, cách người mẹ quản lý cảm xúc, nuôi dạy và xây dựng cuộc sống riêng cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình trưởng thành của trẻ.
Người mẹ có tư duy chủ động giúp con tự tin hơn
Trong tâm lý học, locus of control (niềm tin về khả năng kiểm soát cuộc sống) mô tả cách mỗi người nhìn nhận mức độ ảnh hưởng của bản thân đối với những gì xảy ra xung quanh.
Người có xu hướng kiểm soát nội tại tin rằng hành động và lựa chọn của mình có thể tạo ra thay đổi. Ngược lại, người có xu hướng kiểm soát bên ngoài thường cho rằng cuộc sống chủ yếu phụ thuộc vào may rủi hoặc số phận.
Theo nghiên cứu của LSE, những người mẹ có niềm tin kiểm soát nội tại mạnh thường chủ động tham gia vào quá trình nuôi dạy con. Họ tin rằng hành động của mình có thể tạo ra khác biệt đối với sự phát triển của trẻ, vì vậy thường dành thời gian đọc sách, hát và tổ chức các hoạt động kích thích tư duy cùng con.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những người này không chỉ đầu tư nhiều hơn cho giáo dục, duy trì lối sống lành mạnh mà còn có xu hướng tham gia tích cực hơn vào việc nuôi dạy con.
Người mẹ biết kiểm soát cảm xúc giúp con cảm thấy an toàn
Áp lực công việc, tài chính và gia đình khiến nhiều phụ huynh thường xuyên căng thẳng. Khảo sát năm 2023 của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) cho thấy gần 50% phụ huynh cảm thấy hoàn toàn quá tải gần như mỗi ngày.
Tuy nhiên, căng thẳng có thể lan sang con thông qua giọng nói, nét mặt và hành vi. Hiện tượng này được gọi là "lây lan cảm xúc". Việc thường xuyên tiếp xúc với mức độ căng thẳng cao của cha mẹ có thể ảnh hưởng đến hành vi, khả năng tập trung và điều chỉnh cảm xúc của trẻ, theo TIME.
Một nghiên cứu tại Trung tâm Liên ngành Herzliya (Israel) trên 125 trẻ em ghi nhận những trẻ có mẹ mắc chứng trầm cảm thường có mức hormone căng thẳng cortisol cao hơn, đồng thời dễ xuất hiện biểu hiện lo âu và thu mình.
 |
| Cuốn Cảm xúc của mẹ ảnh hưởng tới cuộc đời của con của tác giả Tưởng Tiểu Phương phân tích mối liên hệ giữa cảm xúc của người mẹ với sự hình thành nhân cách, hành vi và đời sống tinh thần của trẻ. Ảnh: Tiên Phong Books. |
Các chuyên gia khuyến khích cha mẹ học cách nhận diện và gọi tên cảm xúc thay vì kìm nén hoặc trút giận lên con. Khi căng thẳng, họ có thể tạm dừng, chú ý đến nhịp thở hoặc dành thời gian đi bộ, nghe nhạc để ổn định tâm trạng.
Trong cuốn Cảm xúc của mẹ ảnh hưởng tới cuộc đời của con của Tưởng Tiểu Phương, tác giả phân tích mối liên hệ giữa cảm xúc của người mẹ với quá trình hình thành nhân cách, thói quen và khả năng ứng phó với căng thẳng của trẻ.
Thông qua việc đề cập đến nhiều trạng thái cảm xúc, từ yêu thương, lo âu đến những cảm xúc tiêu cực, cuốn sách nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của người mẹ trong hành trình nuôi dạy con.
Người mẹ tôn trọng sự tự lập của con
Một người mẹ luôn muốn làm mọi việc thay con có thể xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn bảo vệ trẻ. Tuy nhiên, nếu sự chăm sóc trở thành kiểm soát quá mức, trẻ sẽ ít có cơ hội tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Trong một tình huống được chia sẻ trên truyền thông, người mẹ nhờ con trai 11 tuổi dọn đồ chơi sau khi chơi xong. Cậu bé đáp lại rằng đó là việc của mẹ. Ở một gia đình khác, người mẹ khuyến khích con tự xách đồ, sắp xếp giá sách và ghi nhận khi trẻ hoàn thành công việc.
 |
| Cuốn Làm cha mẹ qua kết nối nội tâm gợi mở cách cha mẹ thấu hiểu cảm xúc của bản thân, xây dựng kết nối với con và đồng hành cùng trẻ trên hành trình trưởng thành. Ảnh: ISP.VAAS. |
Một nghiên cứu năm 2025 trên 302 học sinh trung học cũng ghi nhận mối liên hệ giữa mức độ kiểm soát tâm lý của mẹ và khả năng tự lập của con trai. Nghiên cứu đề cập đến tình trạng độc lập giả tạo khi trẻ có thể muốn giữ khoảng cách về mặt tình cảm với cha mẹ nhưng vẫn phụ thuộc vào người lớn trong các hoạt động sinh hoạt.
Trong Làm cha mẹ qua kết nối nội tâm, GS.TS Phạm Thành Nghị và PGS.TS Nguyễn Văn Lượt cũng dành một chương bàn về việc lùi lại để con trưởng thành. Hai tác giả nhấn mạnh vai trò của cha mẹ trong việc tạo dựng mối quan hệ đủ an toàn, hướng dẫn trẻ thiết lập giới hạn và từng bước phát triển trách nhiệm cá nhân.
Cách tiếp cận này gợi nhắc rằng đồng hành với con không đồng nghĩa với làm thay mọi việc, mà còn là biết trao cho trẻ không gian để trải nghiệm và tự học hỏi.
Người mẹ biết cảm thông trở thành hình mẫu cho con
Trẻ em học cách giải quyết vấn đề không chỉ qua lời dạy mà còn bằng cách quan sát hành vi của người lớn.
 |
| Trẻ học cách cảm thông không chỉ qua lời dạy mà còn từ cách cha mẹ đối xử với những người xung quanh. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels. |
Nghiên cứu năm 2025 về sự truyền tải hành vi giữa các thế hệ cho thấy sự cảm thông và cách ứng xử của người mẹ có liên quan đến quá trình hình thành lòng trắc ẩn ở trẻ, theo Aboluowang.
Khi chứng kiến mẹ bình tĩnh giải quyết bất đồng, biết lắng nghe và tôn trọng người khác, trẻ có cơ hội học cách ứng xử tương tự. Ngược lại, những lời chỉ trích và hành vi nóng giận có thể trở thành hình mẫu tiêu cực để trẻ bắt chước.
Người mẹ có cuộc sống riêng giúp con trưởng thành
Khảo sát năm 2026 của Đại học Trung Sơn (Trung Quốc) cho thấy nếu người mẹ chuyển những nhu cầu tình cảm chưa được đáp ứng trong hôn nhân sang con, trẻ có thể phải sớm đảm nhận vai trò người đồng hành về mặt cảm xúc, khiến các em thiếu không gian phát triển độc lập.
 |
| Khi có mục tiêu và cuộc sống riêng, người mẹ cũng trở thành hình mẫu về tinh thần học hỏi, phát triển bản thân cho con. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels. |
Một người mẹ 50 tuổi ở vùng nông thôn Trung Quốc có con trai mê trò chơi điện tử. Thay vì liên tục cằn nhằn hay giám sát, bà quyết định đăng ký chương trình học chuyên ngành Ngôn ngữ và Văn học Trung Quốc. Bà tuyên bố: "Để xem con đỗ đại học trước hay mẹ lấy được bằng trước".
Kết quả, con trai bà trúng tuyển vào một trường đại học hàng đầu, còn bà cũng hoàn thành chương trình học của mình.
Các chuyên gia nhận định khi người mẹ có mục tiêu và cuộc sống riêng, họ không chỉ giảm áp lực giám sát con mà còn tạo ra hình mẫu tích cực về tinh thần học hỏi, nỗ lực. Khi nhìn thấy mẹ không ngừng phát triển bản thân, trẻ cũng có thêm động lực xây dựng mục tiêu và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Có những tình yêu không cần nói thành lời, nhưng vẫn luôn hiện diện, dịu dàng và vĩnh cửu. Trong Triệu lá thư gửi mẹ, mỗi trang sách là một phong thư nhỏ, chứa đựng lời nhắn gửi chân thành và sâu sắc để dành tặng những người phụ nữ quan trọng trong cuộc đời mỗi chúng ta.
