Một người cha thường xuyên nóng giận, ít thể hiện tình cảm hay luôn biết lắng nghe có thể để lại những dấu ấn khác nhau trong quá trình trưởng thành của con. Ảnh hưởng ấy không chỉ thể hiện qua cách trẻ cư xử khi còn nhỏ mà còn có thể liên quan đến khả năng kiểm soát cảm xúc, xây dựng các mối quan hệ và đưa ra quyết định khi trưởng thành.

Trong gia đình, người cha đôi khi được nhìn nhận chủ yếu qua vai trò kiếm tiền, chăm lo vật chất hoặc đặt ra kỷ luật. Tuy nhiên, cách cha tương tác, giải quyết mâu thuẫn và đồng hành cùng con cũng có ý nghĩa quan trọng.

Trẻ thường quan sát hành vi của cha mẹ để học cách ứng xử với bản thân và những người xung quanh, theo The Week.

Cha biết kiểm soát cảm xúc giúp con cảm thấy an toàn

Khi người cha thường xuyên quát mắng, mất bình tĩnh hoặc trút giận lên con, trẻ có thể trở nên lo lắng, dè dặt và khó bộc lộ cảm xúc. Ngược lại, người cha biết lắng nghe, bình tĩnh giải thích khi xảy ra bất đồng giúp con hiểu rằng tức giận hay thất vọng là cảm xúc bình thường, nhưng cần được thể hiện phù hợp.

Một nghiên cứu công bố trên American Journal of Preventive Medicine theo dõi 1.422 trẻ em, đánh giá tình trạng sức khỏe tinh thần của người cha khi trẻ khoảng 5 tuổi và ghi nhận hành vi của các em ở tuổi lên 9.

Kết quả cho thấy những trẻ có cha xuất hiện triệu chứng trầm cảm ở thời điểm đầu có điểm số về hành vi chống đối cao hơn 36%, hiếu động cao hơn 37% và các biểu hiện liên quan đến ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) cao hơn 25% so với nhóm còn lại. Trong khi đó, kỹ năng xã hội tích cực của các em thấp hơn 11%.

Những ảnh hưởng từ sự thiếu quan tâm hoặc cách ứng xử của cha cũng được đề cập trong cuốn Nếu thiếu vắng tình thương của cha của tác giả Hồ Thận Chi. Tác phẩm tập trung vào vai trò tình cảm của người cha và những tác động có thể xảy ra khi trẻ không nhận được sự quan tâm, chăm sóc cần thiết.

Qua đó, cuốn sách gợi mở rằng sự hiện diện của cha không chỉ nằm ở việc sống chung hay chu cấp vật chất, mà còn ở khả năng lắng nghe và tạo cho con cảm giác được yêu thương.

Cha tích cực giúp con phát triển kỹ năng xã hội

Trẻ không chỉ học qua lời dạy mà còn từ cách cha tương tác với mình mỗi ngày. Những hoạt động như đọc sách, kể chuyện, vẽ tranh hoặc cùng con khám phá môi trường xung quanh tạo cơ hội để trẻ phát triển ngôn ngữ, nhận thức và khả năng giao tiếp.

Các trò chơi vận động giữa cha và con cũng có thể mang lại lợi ích. Những hoạt động như đuổi bắt, vật lộn nhẹ hay tung hứng giúp trẻ học cách nhận biết giới hạn, điều chỉnh hành vi và phản ứng trước tình huống bất ngờ, theo Desert News.

Khi con bước vào tuổi thiếu niên, cách đồng hành cũng cần thay đổi. Đây là giai đoạn trẻ muốn có không gian riêng, bắt đầu hình thành quan điểm độc lập và dễ nhạy cảm trước những lời phê bình. Thay vì chỉ đưa ra mệnh lệnh, người cha có thể chủ động lắng nghe, hỏi han và tạo điều kiện để con chia sẻ chuyện học tập, bạn bè.

Sự quan tâm và đồng hành của cha giúp trẻ cảm thấy được yêu thương, đồng thời học cách xây dựng các mối quan hệ. Ảnh: Ketut Subiyanto/Pexels .

Sự hiện diện tích cực không nhất thiết phải là những hoạt động lớn. Đôi khi, một bữa ăn chung, cuộc trò chuyện trên đường đi học hay khoảng thời gian cùng làm việc nhà cũng giúp duy trì kết nối.

Sự khích lệ của cha giúp con phát triển bản thân

Một người cha đồng hành cùng con không chỉ bảo vệ trẻ khỏi khó khăn mà còn giúp các em học cách tự giải quyết vấn đề. Nếu cha mẹ luôn làm thay hoặc quyết định mọi việc, trẻ sẽ ít có cơ hội trải nghiệm, mắc lỗi và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Cuốn Làm cha - 7 nghĩa cử giúp con khôn lớn mỗi ngày đề cập những cách người cha đồng hành, giáo dục và khơi gợi tiềm năng, giúp trẻ phát triển sự tự tin, tình yêu thương và những phẩm chất tích cực. Ảnh: Fahasa.

Ngược lại, người cha khuyến khích con thử sức, đưa ra quyết định phù hợp với độ tuổi và chấp nhận những sai sót có thể giúp trẻ phát triển sự tự tin. Khi con gặp khó khăn ở trường, thay vì lập tức giải quyết thay, cha có thể hỏi trẻ đã thử những cách nào và muốn xử lý ra sao.

Cuốn Làm cha - 7 nghĩa cử giúp con khôn lớn mỗi ngày của Makoto Shichida cũng đề cập vai trò của người cha trong quá trình nuôi dạy con. Tác phẩm tập trung vào những cách người cha có thể đồng hành, giáo dục và khơi gợi tiềm năng ở trẻ, từ việc dạy con biết yêu thương, kiềm chế đến khuyến khích sự hứng thú và khát vọng.

Sự khích lệ cũng có ý nghĩa đối với việc học tập. Một nghiên cứu được đề cập trong bài viết về vai trò của người cha ghi nhận mối liên hệ giữa sự quan tâm của cha đối với việc học của con gái khi cô bé 10 tuổi và trình độ học vấn của người con ở tuổi 25.

Cha biết cảm thông trở thành hình mẫu trong các mối quan hệ

Trẻ học cách đối xử với người khác qua cách cha ứng xử trong đời sống hàng ngày. Khi chứng kiến cha bình tĩnh giải quyết bất đồng, biết lắng nghe và tôn trọng mọi người, trẻ có cơ hội học cách thể hiện sự cảm thông.

Ngược lại, nếu người cha thường xuyên chỉ trích, xúc phạm hoặc dùng lời nói gây tổn thương khi xảy ra mâu thuẫn, trẻ có thể xem đó là cách ứng xử bình thường. Những trải nghiệm này có khả năng ảnh hưởng đến cách các em giao tiếp với bạn bè, người thân và bạn đời sau này, theo The Telegraph.

Cách người cha đối xử với người mẹ cũng là một hình mẫu đáng chú ý. Trẻ có thể quan sát cách cha mẹ phân chia công việc gia đình, trao đổi khi bất đồng và thể hiện sự quan tâm dành cho nhau. Qua đó, các em dần hình thành nhận thức về sự tôn trọng, trách nhiệm và bình đẳng trong một mối quan hệ.

Sự đồng hành của cha có thể kéo dài đến khi con trưởng thành

Ảnh hưởng của người cha không nhất thiết kết thúc khi con rời gia đình để học tập, làm việc hoặc xây dựng cuộc sống riêng. Khi trẻ lớn lên, vai trò của cha có thể chuyển từ người trực tiếp hướng dẫn sang người đồng hành, sẵn sàng lắng nghe và đưa ra lời khuyên khi con cần.

Những hoạt động giản dị như trò chuyện, vui chơi cùng con cũng góp phần tạo nên sự gắn kết giữa cha và trẻ. Ảnh: Gustavo Fring/Pexels.

Người cha không sống cùng con vẫn có thể duy trì mối quan hệ tích cực nếu thường xuyên liên lạc, quan tâm đến học tập, công việc và những thay đổi trong cuộc sống của trẻ.

Tương tự, cha dượng hoặc những người đàn ông đảm nhận vai trò chăm sóc cũng có thể trở thành hình mẫu đáng tin cậy khi xây dựng được mối quan hệ ổn định, an toàn với trẻ.

Điều quan trọng không nằm ở việc người cha phải có tính cách hoàn hảo hay luôn dành toàn bộ thời gian cho con. Cha mẹ cũng có lúc mệt mỏi, căng thẳng và mắc sai lầm. Sự khác biệt nằm ở việc họ có nhận ra cảm xúc của mình, sẵn sàng điều chỉnh hành vi và chủ động kết nối lại với con sau những bất đồng hay không.