Vì sao sinh viên giỏi mà vẫn thất nghiệp?

Ngày hội tuyển sinh và hướng nghiệp.

Tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh của một trường đại học tại Hà Nội với tấm bằng loại giỏi, Thảo Nguyên (23 tuổi) từng tin rằng mình sẽ sớm tìm được công việc đúng chuyên môn. Tuy nhiên, sau nhiều tháng nộp hồ sơ vào các doanh nghiệp, cô vẫn chưa nhận được lời mời làm việc chính thức.

Bằng giỏi, xuất sắc vẫn chật vật tìm việc

“Có công ty nhận xét mình có kiến thức nền tảng nhưng thiếu kinh nghiệm thực tế. Cũng có nơi yêu cầu kỹ năng ngoại ngữ và kỹ năng làm việc mà mình chưa đáp ứng được”, Nguyên chia sẻ.

Trong lúc tiếp tục tìm cơ hội phù hợp, Nguyên tạm thời làm nhân viên bán hàng cho một cửa hàng thời trang để có thu nhập trang trải chi phí sinh hoạt.

Đức Anh (24 tuổi), tốt nghiệp ngành kế toán tại một trường đại học ở Hà Nội, cũng không ngoại lệ. Ngay từ năm nhất, Đức Anh đặt mục tiêu tốt nghiệp loại giỏi để tạo lợi thế khi xin việc. Tuy nhiên, thực tế sau khi ra trường lại khiến anh không khỏi thất vọng.

“Có công ty nhận xét mình có kiến thức chuyên môn tốt nhưng kỹ năng thực tế còn yếu, khả năng ứng biến chưa tốt, ngoại ngữ cũng chưa đáp ứng yêu cầu”, Đức Anh nói. Trong thời gian chờ đợi cơ hội mới, anh chạy xe Grab để có thu nhập trang trải cuộc sống.

Nhiều lần gửi hồ sơ nhưng nhận được rất ít phản hồi, Đức Anh cho biết áp lực lớn nhất là cảm giác lo lắng khi chưa thể tự chủ tài chính sau khi tốt nghiệp.

Không chỉ Nguyên hay Đức Anh, nhiều sinh viên mới ra trường cũng đang đối mặt với tình trạng tương tự. Một số chấp nhận làm trái ngành như bán hàng, giao hàng hoặc chạy xe công nghệ để duy trì cuộc sống, trong khi vẫn tiếp tục tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp đúng chuyên môn.

Sinh viên phỏng vấn tìm việc.

Lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp

Theo thống kê về thị trường lao động, từng có thời điểm hơn 225.000 người có trình độ đại học và sau đại học rơi vào tình trạng thất nghiệp. Con số này phản ánh một nghịch lý: Số lượng cử nhân ngày càng tăng, nhưng không phải ai cũng tìm được việc làm phù hợp.

Các chuyên gia cho rằng một trong những nguyên nhân chính là sự lệch pha giữa đào tạo trong nhà trường và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nhiều sinh viên có kiến thức chuyên môn nhưng lại thiếu các kỹ năng cần thiết trong môi trường làm việc như giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian hay khả năng giải quyết vấn đề.

Trong khi đó, doanh nghiệp thường ưu tiên những ứng viên có thể thích nghi nhanh và tham gia công việc ngay mà không mất nhiều thời gian đào tạo lại.

Ông Bùi Văn Linh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực (Bộ GD&ĐT), cho biết thống kê cho thấy chỉ khoảng 56% sinh viên sau khi tốt nghiệp làm đúng ngành được đào tạo. Số còn lại phải làm công việc chỉ liên quan một phần hoặc hoàn toàn khác với chuyên môn đã học.

Điều này cho thấy công tác định hướng nghề nghiệp cho sinh viên vẫn còn nhiều hạn chế.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường lao động cũng tạo ra những thách thức mới. Một số ngành nghề truyền thống giảm nhu cầu tuyển dụng, trong khi các lĩnh vực mới lại đòi hỏi những kỹ năng mà không phải sinh viên nào cũng được trang bị đầy đủ.

Kỹ năng và khả năng thích nghi trở thành yếu tố quyết định

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh, tấm bằng đại học chỉ là điều kiện ban đầu. Điều quan trọng hơn là năng lực thực tế và khả năng thích nghi của người lao động trẻ.

Theo các chuyên gia giáo dục, sinh viên cần chủ động rèn luyện kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề ngay từ khi còn học đại học. Bên cạnh đó, năng lực ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ cũng ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong nhiều ngành nghề.

Ngoài việc học lý thuyết trên giảng đường, sinh viên được khuyến khích tham gia các chương trình thực tập, dự án thực tế hoặc hoạt động ngoại khóa để tích lũy kinh nghiệm làm việc.

Một giải pháp khác được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp. Thông qua các chương trình thực tập, ngày hội việc làm hoặc hợp tác đào tạo, sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc thực tế sớm hơn.

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên, thành viên Hiệp hội Giáo viên tiếng Anh tại Canada (TESL Canada), cho rằng việc nhiều sinh viên tốt nghiệp nhưng không sử dụng đến kiến thức đã học là một dạng lãng phí nguồn lực.

“Tấm bằng đại học có thể là điều kiện cần, nhưng chưa phải yếu tố quyết định. Năng lực thực tế, tinh thần học hỏi và khả năng thích nghi mới là chìa khóa giúp người trẻ tìm được chỗ đứng trong thị trường lao động nhiều biến động”, ông Nguyên nhận định.