Vì sao lá chắn Vòm Vàng của Mỹ cần Greenland?

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo về hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Vàng tại Nhà Trắng hôm 20/5/2025. Ảnh: Reuters.

Theo Independent, Tổng thống Trump lập luận rằng trong trường hợp giả định Nga - Trung - Mỹ xung đột hạt nhân, hòn đảo tự trị Greenland của Đan Mạch sẽ nằm giữa tâm điểm.

Greenland nằm trên đường bay của tên lửa mang đầu đạn hạt nhân từ Trung Quốc và Nga tới Mỹ, và ngược lại. Tầm quan trọng chiến lược của Greenland là một trong những lý do Tổng thống Mỹ Donald Trump viện dẫn khi muốn kiểm soát hòn đảo này.

Ông Trump lập luận Greenland là một nhân tố then chốt trong Golden Dome (Vòm Vàng) - hệ thống phòng thủ tên lửa trị giá hàng tỷ USD dự kiến đi vào hoạt động năm 2029.

“Vì Vòm Vàng và các hệ thống vũ khí hiện đại cả tấn công lẫn phòng thủ, việc sở hữu (Greenland) là đặc biệt quan trọng”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 17/1.

Vị trí trung tâm

Tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) thường đi theo con đường ngắn nhất và trực diện, phóng từ hầm hoặc bệ phóng theo quỹ đạo đạn đạo vọt lên không gian rồi lao xuống mục tiêu. Phần lớn đường bay ngắn nhất từ Trung Quốc hay Nga tới Mỹ, và ngược lại, cần đi ngang qua khu vực Bắc Cực.

Ví dụ, tên lửa Topol-M của Nga được phóng từ khu phức hợp hầm chứa Tatishchevo ở phía đông nam Moscow. Tên lửa này sẽ bay ngang qua Greenland nếu nhắm tới 400 ICBM Minuteman III của Mỹ, được đặt tại Căn cứ Không quân Minot ở North Dakota, Căn cứ Không quân Malmstrom ở Montana và Căn cứ Không quân Warren ở Wyoming.

Trong khi đó, nếu Trung Quốc phóng tên lửa Dong Feng-31 từ các bãi chứa mới cũng bay qua Greenland khi mục tiêu là bờ biển phía đông của Mỹ.

“Nếu có xung đột, phần lớn hoạt động sẽ diễn ra trên tảng băng đó. Hãy ngẫm mà xem, những tên lửa đó sẽ bay ngay trên trung tâm”, ông Trump nói hôm 21/1 tại WEF Davos.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth giới thiệu về Vòm Vàng tại Nhà Trắng hôm 20/5/2025. Ảnh: Reuters.

Hàng loạt radar cảnh báo sớm tầm xa đóng vai trò là “đôi mắt” của Lầu Năm Góc. Trạm radar ở cực bắc nằm tại Greenland, thuộc Căn cứ Không gian Pituffik. Trước đây, nơi này được gọi là Căn cứ Không quân Thule. Năm 2023, giới chức đổi tên thành tiếng Greenland để vinh danh cộng đồng bản địa buộc phải di dời do Mỹ xây dựng tiền đồn năm 1951.

Nằm phía trên Vòng Bắc Cực và ở vị trí gần như trung điểm giữa Washington và Moscow, radar của Căn cứ Không gian Pituffik có thể soi toàn bộ vùng Bắc Cực, nhìn vào Nga và quét qua những đường bay của tên lửa Trung Quốc có ý định tới Mỹ.

Hệ thống radar hai mặt, bán dẫn AN/FPS-132 có khả năng nhanh chóng phát hiện và theo dõi các vụ phóng tên lửa đạn đạo, kể cả từ tàu ngầm. Hệ thống này có phạm vi hoạt động gần 5.550 km trong một vòng cung 240 độ và ngay cả ở tầm xa nhất vẫn có thể phát hiện vật thể có kích thước ngang ôtô con.

Điểm khó hiểu trong yêu cầu của Mỹ

Tuy nhiên, các chuyên gia quốc phòng vẫn chưa hiểu được ý định thật sự khi Washington cần sở hữu Greenland cho Vòm Vàng bởi Mỹ đã hoạt động tại Pituffik hàng chục năm qua.

Etienne Marcuz - chuyên gia quốc phòng hạt nhân người Pháp - chỉ ra ông chủ Nhà Trắng chưa bao giờ nhắc tới việc “kiểm soát” cả Vương quốc Anh bởi nước này, giống Greenland, cũng đóng vai trò lớn lao trong hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ.

Không quân Hoàng gia Anh đang vận hành một hệ thống radar cảnh báo sớm tại Fylingdales ở phía bắc, phục vụ cho cả chính phủ Anh và Mỹ. Hệ thống này quét tìm tên lửa từ Nga và nhiều nơi khác, đồng thời hướng về phía bắc tới vùng Bắc Cực. Khẩu hiệu của đơn vị này là “Vigilamus”, trong tiếng Latinh có nghĩa “Chúng tôi đang theo dõi”.

Vụ phóng thử nghiệm tên lửa đạn đạo liên lục địa Minuteman 3 không mang đầu đạn tại Căn cứ Không quân Vandenberg, California ngày 23/2/2021. Ảnh: Quân đội Mỹ.

Ông Trump có khả năng đang hình dung về hệ thống Vòm Vàng bao gồm các cảm biến đặt trong không gian để phát hiện tên lửa. Tuy nhiên, ông Marcuz cho biết chính điều này lại giảm đáng kể công năng của radar đặt trên mặt đất, bao gồm cả ở Greenland.

Ngoài ra, Greenland vẫn đóng vai trò tiềm năng trong việc triển khai các tên lửa đánh chặn của Vòm Vàng nhờ vị trí địa lý thuận lợi. Tuy nhiên, Mỹ đã có quyền tiếp cận Greenland theo thỏa thuận quốc phòng năm 1951.

Trước khi ông Trump làm căng quan hệ với Đan Mạch, Đan Mạch vốn là một trong những đồng minh hợp tác chặt chẽ nhất của Mỹ và nhiều khả năng sẽ chấp thuận mọi yêu cầu mở rộng hiện diện quân sự. Nơi đây từng có nhiều căn cứ và cơ sở quân sự, nhưng sau đó bỏ hoang, chỉ còn lại Pituffik.

“Bây giờ thì khác rồi. Trước đây, câu trả lời luôn là có”, ông Marcuz nói về quan hệ Mỹ - Đan Mạch.