Vì sao hạ tầng nước tại Trung Đông quan trọng đến vậy

Một máy bay không người lái của Iran bị đánh chặn tại Bahrain. Ảnh: Reuters.

Ngày 8/3, Bộ Nội vụ Bahrain xác nhận một nhà máy khử mặn nước biển tại nước này đã bị hư hại sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ phía Iran. Tổng thống Iran tuyên bố sẽ mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu của Mỹ trên khắp khu vực trong bối cảnh các cuộc không kích dữ dội từ Mỹ và Israel.

Những diễn biến này đánh dấu một bước ngoặt nguy hiểm trong xung đột. Các bên bắt đầu nhắm vào hạ tầng dân sự thiết yếu thay vì chỉ tập trung vào các mục tiêu quân sự hay dầu mỏ như trước đây.

Hạ tầng thiết yếu của các nước Trung Đông

Nhà máy khử mặn là các cơ sở công nghiệp sử dụng công nghệ để loại bỏ muối và khoáng chất từ nước biển. Mục đích cuối cùng là tạo ra nước ngọt phục vụ ăn uống, tưới tiêu và sản xuất.

Có hai công nghệ chính thường được sử dụng. Thứ nhất là thẩm thấu ngược (Reverse Osmosis), đẩy nước qua màng lọc siêu mịn để tách muối. Thứ hai là chưng cất nhiệt (Thermal Desalination), đun nóng nước biển thành hơi rồi ngưng tụ lại.

Tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), các nhà máy này đóng vai trò sống còn. Với khí hậu khô hạn và nguồn nước ngầm khan hiếm, khoảng 90% người dân Kuwait sử dụng nước uống đến từ quá trình khử mặn. Có hơn 400 nhà máy như vậy dọc theo bờ biển vùng Vịnh, tạo thành mạng lưới hạ tầng quan trọng nhất khu vực.

Hơn 400 nhà máy khử muối dọc theo vùng Vịnh. Ảnh: Adobe Stock.

Các chính phủ vùng Vịnh và quan chức Mỹ từ lâu đã nhận thức được rủi ro mà các hệ thống này gây ra đối với sự ổn định khu vực. Nếu các nhà máy khử mặn lớn bị vô hiệu hóa, những quốc gia trong khu vực sẽ cạn kiệt nước sạch chỉ trong vòng vài ngày. Nước khử mặn còn cung cấp cho các nhà máy lọc dầu, khu công nghiệp và duy trì đời sống đô thị hiện đại giữa sa mạc.

Chính vì sự phụ thuộc tuyệt đối này, các nhà máy khử mặn được coi là điểm yếu lớn nhất về mặt chiến lược. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây ra thảm họa nhân đạo quy mô lớn, buộc các chính phủ phải đối mặt với áp lực chính trị từ phía người dân.

Một phân tích năm 2010 của CIA cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào cơ sở khử mặn có thể kích hoạt khủng hoảng quốc gia tại nhiều nước vùng Vịnh. Việc gián đoạn kéo dài có thể mất nhiều tháng để khắc phục nếu các thiết bị then chốt bị phá hủy.

Báo cáo này cho biết hơn 90% lượng nước khử mặn của vùng Vịnh đến từ chỉ 56 nhà máy. Mỗi nhà máy quan trọng này đều cực kỳ dễ bị tổn thương trước các hành vi phá hoại hoặc tấn công quân sự.

Nguy cơ thiệt hại leo thang

Vụ tấn công tại Bahrain diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đang lan rộng. Theo thông cáo từ phía Bahrain, cuộc tấn công gây ra thiệt hại về vật chất nhưng may mắn chưa làm gián đoạn nguồn cung cấp nước toàn quốc. Tuy nhiên, tâm lý lo ngại đang bao trùm khắp khu vực.

Trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã kịch liệt lên án vụ tấn công vào nhà máy trên đảo Qeshm. Ông tuyên bố rằng hành động của Mỹ đã tạo ra một tiền lệ nguy hiểm.

Vụ cháy tại khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah, UAE ngày 3/3. Ảnh: Reuters.

Trong trận chiến giữa Iraq và Kuwait hơn hai thập kỷ trước, lực lượng Iraq đã phá hoại các nhà máy điện và cơ sở khử mặn khi rút khỏi Kuwait. Cùng lúc đó, hàng triệu thùng dầu thô bị cố ý xả vào Vịnh Ba Tư, gây ra một trong những vụ tràn dầu lớn nhất lịch sử.

Sự tàn phá khiến Kuwait gần như không còn nước ngọt và phải phụ thuộc vào nguồn nước nhập khẩu khẩn cấp, phải trải qua nhiều năm phục hồi. Gần đây hơn, lực lượng nổi dậy Houthi ở Yemen cũng đã nhắm mục tiêu vào các nhà máy khử mặn của Saudi Arabia trong bối cảnh căng thẳng khu vực.

Ngoài ra, nguy cơ tấn công mạng vào hạ tầng nước cũng đang gia tăng. Trong năm 2023 và 2024, các quan chức Mỹ cáo buộc các nhóm liên kết với Iran đã xâm nhập vào hệ thống của nhiều công ty cấp nước trong địa bàn.

Sau năm thứ năm liên tiếp hạn hán nghiêm trọng, mực nước tại 5 hồ chứa của Tehran đã giảm xuống chỉ còn khoảng 10% dung tích. Iran đang chạy đua mở rộng hệ thống khử mặn dọc bờ biển phía nam và bơm nước vào sâu trong đất liền, nhưng gặp hạn chế về hạ tầng, chi phí năng lượng và các lệnh trừng phạt quốc tế.

“Họ đã từng nghĩ tới việc sơ tán thủ đô từ mùa hè năm ngoái. Tôi không dám tưởng tượng mùa hè này sẽ như thế nào khi vừa chịu hỏa lực kéo dài, vừa đối mặt với thảm họa kinh tế và khủng hoảng nước nghiêm trọng”, Ed Cullinane, biên tập viên khu vực Trung Đông tại Global Water Intelligence, cho biết.