Từ năm 1991, cột mốc bóng đá Việt Nam hòa nhập trở lại bóng đá quốc tế tại SEA Games Philippines cho đến năm 2017, suốt 26 năm, bóng đá Việt Nam trải qua nhiều đời HLV nội: Vũ Văn Tư, Nguyễn Sĩ Hiển (1991), Trần Bình Sự (1993), Trần Duy Long và Lê Đình Chính (lần lượt trong cùng năm 1997), Nguyễn Thành Vinh (2003), Trần Văn Khánh (2004), Phan Thanh Hùng (2011), Hoàng Văn Phúc (năm 2013-2014), Nguyễn Hữu Thắng (năm 2016-2017). Tuy nhiên trong quãng thời gian dài này không HLV trong nước nào dẫn dắt đội tuyển Việt Nam có được thành tích ở hai đấu trường quan trọng nhất của bóng đá Việt Nam là SEA Games và AFF Cup.

Nhìn lại thực tế trên để thấy rõ rằng thành công của bóng đá Việt Nam trên mọi đấu trường luôn gắn liền với HLV ngoại. Người đầu tiên là ông Edson Tavares. Tại Cúp Độc Lập diễn ra đầu năm 1995, dù thi đấu với hai đội hình đội tuyển Việt Nam I và II, nhưng ông Tavares đã xuất sắc trình làng hai đội tuyển thi đấu rất ấn tượng, mạnh mẽ, máu lửa, đặc biệt có thể lực vượt trội.

Thế nhưng, những bất đồng xảy ra giữa HLV Tavares với VFF và giới truyền thông vì nghi án ông Tavares cho cầu thủ Việt Nam sử dụng doping. Ông Tavares giải thích rằng những viên thuốc ông yêu cầu các tuyển thủ Việt Nam uống chỉ là thuốc bổ. Khi không có tiếng nói chung, ông Tavares chia tay.

[...]

Colin Murphy (Anh, năm 1997), Alfred Riedl (Áo, năm 1998-2000), Dido (Brazil,2001), Henrique Calisto (Bồ Đào Nha, năm 2002), Christian Letard (Pháp, năm 2002), Riedl (năm 2003), Tavares (năm 2004), Riedl (năm 2005-2007), Calisto (năm 2008-2011), Falko Goetz (Đức, năm 2011), Toshiya Miura (năm 2014-2016), Park Hang-seo (năm 2017-2023), Philippe Troussier (năm 2023-2024), Kim Sang-sik (2024 đến nay).

[...]

34 năm hội nhập quốc tế, bóng đá Việt Nam có tổng cộng 26 lần thay đổi HLV, trong đó có 10 HLV trong nước, 12 HLV nước ngoài. Trong 12 HLV nước ngoài, ông Riedl dẫn dắt đội tuyển Việt Nam trong ba giai đoạn (năm 1998-2000, năm 2003, năm 2005-2007), ông Tavares hai giai đoạn (năm 1995, 2004), ông Calisto hai giai đoạn (năm 2002, năm 2008-2011).

Những con số này cho thấy sự bất ổn của chiếc ghế HLV đội tuyển Việt Nam. Dường như VFF đã không xác định được đâu là triết lý của bóng đá trong xu hướng phát triển của bóng đá hiện đại để chọn HLV sao cho phù hợp với con người và nền bóng đá Việt Nam.

Dễ nhận thấy rằng VFF luôn để HLV quyết định chèo lái con thuyền đội tuyển Việt Nam. Vì vậy mà các tuyển thủ Việt Nam luôn phải làm lại từ đầu để thích nghi với quan điểm cùng cách huấn luyện của HLV đương nhiệm.

Rõ nhất là sự chuyển đổi giữa hai ông Park Hang-seo và Philippe Troussier. Nếu như đội tuyển Việt Nam thành công với triết lý phòng ngự chặt, chuyển đổi tấn công nhanh của ông Park Hang-seo, thì ngược lại, hoàn toàn thất bại với triết lý kiểm soát bóng, chủ động tấn công của ông Troussier. Sau những thất bại ở vòng loại thứ ba World Cup 2022, rồi thua Thái Lan liên tiếp ở bán kết rồi chung kết AFF Cup 2020,2022, việc VFF thay ông Park Hang-seo là có lý do và hợp lý.

Thành công của các đội tuyển dưới thời HLV Park Hang-seo (giữa) đã thay đổi số phận rất nhiều cầu thủ Việt Nam. Ảnh: Minh Chiến.

[...]

Từ những thành công trong triều đại Park Hang-seo, VFF đặt mục tiêu đội tuyển Việt Nam có mặt tại vòng chung kết World Cup 2026 khi giải đấu mở rộng số đội tham dự. Và ban chuyên môn của VFF đã chọn ông Philippe Troussier với triết lý bóng đá trái ngược 180 độ với ông Park Hang-seo. HLV Troussier là người theo đuổi bóng đá kiểm soát, đã thành công trong việc xây dựng nền móng của bóng đá Nhật trước đó hơn 20 năm. Do vậy, ông Troussier không phải là người kế thừa và phát triển đội tuyển trên nền móng của ông Park Hang-seo, mà là người "đập đi làm lại".

[...]

Với đội tuyển Việt Nam, việc Ban chuyên môn VFF từ bỏ triết lý Park Hang-seo và chuyển sang triết lý của Troussier cũng giống như nâng độ khó trong việc tiếp cận chiến thuật dành cho các cầu thủ. Chơi phòng ngự - phản công có độ khó thấp nên phù hợp với tư duy chiến thuật cũng như kỹ thuật của cầu thủ Việt Nam hiện nay. Trong khi đó, chơi kiểm soát bóng có độ khó rất cao đòi hỏi không chỉ tư duy chiến thuật, kỹ thuật mà cả thể lực. Nhưng khi xây dựng thành công triết lý này, nó sẽ mang lại thành công bền vững, giúp bóng đá Việt Nam thực sự lên tầm cao mới để có thể chơi bóng sòng phẳng, cạnh tranh trước những đối thủ hạng khá ở châu Á như Iraq, Jordan hay Oman.

HLV Troussier chịu rất nhiều áp lực khi muốn áp dụng tư duy, triết lý của ông lên những cầu thủ trẻ (dễ uốn nắn hơn các cựu binh đã định hình lối chơi). Trong quá trình làm việc với tư cách là HLV đội trẻ và đội tuyển quốc gia, ông Troussier đã triệu tập rất nhiều cầu thủ để tìm những người phù hợp với ông. Nhưng có lẽ HLV Troussier đã không thể chọn ra được những người ưng ý nhất và chấp nhận dùng những cầu thủ trẻ, những cầu thủ dự bị ở V-League, thậm chí đang chơi ở Giải hạng Nhất.

[...]

Có thể thấy, vào thời điểm của ông Troussier thì trình độ của các cầu thủ Việt Nam và nền móng bóng đá Việt Nam chưa thể đáp ứng theo chiến thuật có độ khó cao. Nên sau đó VFF đạt thỏa thuận để kết thúc hợp đồng sớm với ông Troussier là tất yếu. Đội tuyển Việt Nam thất bại tại vòng loại World Cup 2026 do áp dụng độ khó của ông Troussier quá cao so với mặt bằng của bóng đá Việt Nam.

Chọn triết lý Troussier không sai, nhưng lẽ ra Ban chuyên môn VFF trước khi chọn ông Troussier cần cân nhắc chất lượng, trình độ của các cầu thủ bóng đá Việt Nam có thể kham nổi độ khó này không. Nếu chưa đủ thì cần có giải pháp phù hợp và giai đoạn chuyển tiếp để cả thầy và trò đều không bị sốc khi làm việc chung với nhau.

Do vậy, VFF đã nghiêm khắc đúc rút kinh nghiệm từ bài học này để tìm HLV phù hợp cho đội tuyển Việt Nam thời kỳ hậu Troussier. Đó là lý do mà sau đó VFF thực hiện giải pháp an toàn thay ông Troussier là lựa chọn HLV Kim Sang-sik - người vừa là đồng hương vừa cùng triết lý bóng đá với ông Park Hang-seo - để dẫn dắt đội tuyển Việt Nam.