Vì sao càng muốn hạnh phúc, ta lại càng đau khổ?

Trong cuốn Sống trong cõi vô thường, tác giả Om Swami - một bậc thầy tâm linh, nhà huyền môn người Ấn Độ - chỉ ra một nghịch lý: nỗi khổ không xuất phát từ hoàn cảnh, mà từ những kỳ vọng rằng mọi thứ sẽ luôn như ý. Khi cuộc sống liên tục thay đổi, mong muốn giữ hạnh phúc bền lâu lại trở thành nguồn bất an.

Bậc thầy tâm linh, nhà huyền môn người Ấn Độ Om Swami.

Cuộc sống vốn dĩ không hoàn hảo

Theo nội dung cuốn sách, hãy thử nhìn lại cuộc đời của mỗi người, sẽ thấy nó hiếm khi bằng phẳng. Sẽ có lúc thuận lợi và có lúc khó khăn, có khi vui vẻ và cũng có khi buồn bã, tuyệt vọng. Những giai đoạn thăng trầm ấy đến rồi đi, không thể diễn ra theo đúng mong muốn.

Tuy nhiên, con người lại thường nghĩ cuộc đời của mình toàn khó khăn, trong khi người khác thì sung sướng hơn. Người thiếu tiền cho rằng người có nhiều tiền sẽ dễ dàng hơn. Người giàu nhưng bận rộn lại nghĩ những người làm giờ hành chính mới thật sự thoải mái. Người khỏe mạnh mong được giàu sang, còn người giàu có lại mong được hạnh phúc.

Ngay cả những người có đủ cả sức khỏe lẫn tiền bạc vẫn có thể cảm thấy bất mãn và phải đối diện với những khó khăn riêng. Điều này cho thấy cuộc sống không hoàn hảo như một đường thẳng, mà luôn có những biến động. Từ đó, con người thường gọi tất cả những gì không đúng với kỳ vọng của mình là “đau khổ”. Dù chỉ là một chút khó chịu hay một tình huống phức tạp, bất cứ điều gì gây bất an cũng trở thành thứ cần loại bỏ.

Theo Om Swami, vấn đề không nằm ở kỳ vọng, vì kỳ vọng là động lực cho tiến bộ. Vấn đề nằm ở bản chất phi thực tế của những kỳ vọng, đặc biệt là mong muốn mọi điều tốt đẹp trong cuộc đời sẽ mãi không thay đổi. Trong khi đó, bản chất của thế giới lại là sự thay đổi. Mọi sự vật có thể tồn tại bởi vì chúng không ngừng biến chuyển. Nếu bầu trời giữ chặt những đám mây mà không để chúng tan đi, sẽ không còn mưa, và sự sống cũng không thể tiếp tục tồn tại.

Khi ý thức được bản chất tạm bợ của thế gian, nghịch cảnh sẽ không còn làm con người đau khổ nhiều như trước. Những điều xảy ra trong cuộc sống sẽ bớt đi sự bất ngờ khi được nhìn trong dòng chảy thay đổi đó.

Bản tiếng Việt sách Sống trong cõi vô thường do First News - Trí Việt thực hiện. Ảnh: HQ.

Đau đớn là tất yếu, đau khổ là lựa chọn

Một luận điểm được nhấn mạnh trong Sống trong cõi vô thường là: đau đớn là điều không thể tránh khỏi, nhưng đau khổ hay không là do mỗi người. Mất mát là chuyện tất yếu. Không phải là “có xảy ra hay không”, mà là “khi nào sẽ xảy ra”. Tuổi thơ, thanh xuân, tuổi trẻ, tuổi già… tất cả đều sẽ qua đi. Những mối quan hệ cũng có thể thay đổi theo thời gian.

Tuy nhiên, đau khổ không chỉ đến từ những mất mát đó, mà còn từ sự bám chấp của con người. Khi muốn giữ lại những điều vốn dĩ phải thay đổi, việc buông bỏ trở nên khó khăn và gây ra đau đớn kéo dài. Theo nội dung cuốn sách, con người thường muốn những thứ như sắc đẹp, tiền bạc, tuổi trẻ hay địa vị tồn tại mãi mãi. Chính sự bám chấp này khiến mỗi khi phải buông bỏ, cảm giác đau khổ trở nên nặng nề hơn.

Ngược lại, khi nhận thức được rằng mọi thứ đều tạm bợ và thay đổi, con người có thể sống thuận theo quy luật tự nhiên hơn. Những biến động không còn hoàn toàn bất ngờ, và phản ứng trước chúng cũng trở nên bình tĩnh hơn.

Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đề cập đến trạng thái phổ biến của con người hiện đại. Việc chạy theo công việc, mục tiêu và tham vọng khiến nhiều người luôn cảm thấy phải nắm bắt mọi thứ. Tâm lý sợ bỏ lỡ khiến con người cố gắng nhiều hơn, nhưng đồng thời cũng khiến sức khỏe tinh thần và thể chất suy giảm.

Một hình ảnh được đưa ra là dòng chảy của thời gian. Từng khoảnh khắc trôi qua liên tục, nhường chỗ cho khoảnh khắc tiếp theo. Cuộc sống cũng trôi đi theo cách đó, nhanh chóng và không ngừng nghỉ. Theo Om Swami, điều con người có thể làm là sống trọn vẹn với từng khoảnh khắc, đón nhận chúng với sự chú tâm và biết ơn. Đây là cách để đi đến sự bình yên.

Nhận thức bản chất vô thường giúp con người bớt bám chấp, giảm đau khổ và bình tĩnh trước những biến động. Khi sống trọn vẹn từng khoảnh khắc, biết đón nhận hiện tại với tỉnh thức và biết ơn, hạnh phúc không còn là điều xa vời mà trở thành trải nghiệm trong chính cuộc sống hàng ngày.