Cá được xem là "thực phẩm vàng" cho sức khỏe. Ảnh minh họa: H.W.

Trong dinh dưỡng học, có một kinh nghiệm như sau: Thực phẩm từ các sinh vật càng khác xa con người thì càng tốt cho sức khỏe: Thịt của dê bò heo bốn chân không bằng thịt của gà vịt hai chân, thịt chim hai chân không bằng thịt cá không chân.

Dinh dưỡng học có quan niệm này do suy xét tới hàm lượng mỡ trong thực phẩm: Thực phẩm có hàm lượng mỡ càng thấp thì người ăn càng không dễ bị béo phì, không béo phì thì sẽ không mắc nhiều loại bệnh khác nhau như tiểu đường, bệnh huyết áp cao, bệnh Gout, bệnh mạch máu não.

Lối lựa chọn thực phẩm này cũng rất phù hợp với lý luận về bốc hỏa trong Đông y. Các sinh vật cùng hệ động vật có vú như con người thì trình độ tiến hóa càng cao, nhiệt lượng càng cao, ăn vào càng dễ bốc hỏa. Bệnh tiểu đường và nhiều bệnh mạn tính khác cũng chính là “hỏa hoạn” từ cái miệng mà ra.

Danh y Chu Đan Khê thời Kim Nguyên đã ý thức được điều này nên ông mới biên soạn nên tác phẩm nổi tiếng Tương Hỏa Luận. Ông cho rằng loại "hỏa" tồn tại trong cơ thể này được biểu hiện ra từ các hoạt động khác nhau của cơ thể, đây gọi là “mọi hoạt động đều thuộc hỏa”.

Có nghĩa là, "hỏa" của con người luôn ở trong thế chờ đợi, dịch sang trái một chút là thiếu hỏa, tức là “suy”, là dương hư, xê sang phải một chút là dư hỏa, là “tác quái”, là bốc hỏa.

Vì đặc điểm tiến hóa của loài người, “thừa dương thiếu âm” nên người bình thường hay bị “xê sang phải”, gây âm hư, khiến bốc hỏa trở thành vấn đề rất phổ biến.

Thể chất của con người được phân thành dương hư và âm hư. Dương hư là hỏa lực thiếu hụt, âm hư là hỏa lực quá mạnh. Theo kinh nghiệm của Giáo sư Thường Tranh, Trưởng khoa Thận của Bệnh viện Đông y Bắc Kinh, người hiện đại thường bị âm hư hơn là dương hư, các vấn đề như mất ngủ, suy nhược thần kinh, tiểu đường, huyết áp cao... thường xuất hiện ở người thể chất âm hư.

Nguyên nhân căn bản là do người hiện đại thường phải chịu đựng áp lực quá lớn, lúc nào cũng phải bận tâm tới việc kiếm tiền, thăng chức, sống sung túc hơn, bị dục vọng chi phối dữ dội, "hỏa" quá mạnh, sẽ tiêu hao âm dịch, biến thành thể chất âm hư.