Thời điểm này một năm trước, các nhà trường, phụ huynh đồng loạt kêu khó khi triển khai Thông tư 29 quy định về dạy thêm học thêm. Ban giám hiệu trường học lúng túng khi không biết thay các tiết học thêm từ trước đến nay bằng nội dung nào; phụ huynh phải đón con trước giờ tan làm…
Trong bối cảnh đó, nhiều trường “nhồi” các loại hình liên kết đào tạo đối với các môn dạy kĩ năng. Từ việc chỉ đóng chi phí 30.000-50.000 đồng/tiết học các môn văn hóa, giờ đây số tiền đóng lên đến hàng trăm nghìn đồng. Từ chỗ số tiền thu được 100% nhà trường quản lý và chi theo quy định chung và quy chế chi tiêu nội bộ, giờ đây số tiền đó phải chia năm xẻ bảy. Quyền lợi của nhà trường, giáo viên bị ảnh hưởng.
“Bình thường” hóa
Nhưng học thêm tự nguyện, hay bị bắt buộc vẫn tồn tại. Thay vì học trong trường, phụ huynh đưa con ra các trung tâm văn hóa hoặc các tổ chức được cấp phép. Chi phí tiếp tục đội lên một lần nữa. Sau thời gian “nóng” với những kiểm tra, xử lý kỷ luật, dạy thêm học thêm theo Thông tư 29 liệu có thực chất đi vào nền nếp như mong đợi hay những biến tướng đã được bình thường hóa?
Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa qua, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu thực tế chi phí học thêm tăng sau khi Thông tư 29. Cử tri nhiều địa phương như Hưng Yên, Ninh Bình cũng kiến nghị xem xét lại quy định, cho phép tổ chức dạy thêm trong trường dưới sự quản lý chặt chẽ, minh bạch tài chính.
Ở Hà Nội, chị N.T.T. (Định Công) có con chuẩn bị thi vào lớp 10. Khi giáo viên kèm tiếng Anh nghỉ dạy vì việc riêng, chị cuống cuồng tìm người thay thế.
“Năm lớp 6, lớp 7 còn đủng đỉnh, đến lớp 8, đặc biệt lớp 9, phụ huynh nào cũng lo tìm chỗ học thêm vì kỳ thi tuyển sinh lớp 10 căng thẳng. Không học thêm, gia đình sợ con không đỗ vào trường THPT công lập gần nhà”, chị nói.
Chị thừa nhận mong muốn cho con học thêm chính giáo viên dạy trên lớp, nhưng bị từ chối vì không sắp xếp được thời gian. Vì thế, phụ huynh phải tìm trung tâm bên ngoài, với mức học phí cao hơn nhiều. Khi lịch học chồng chéo, phụ huynh lại tiếp tục thương lượng, xoay xở. Như vậy, nhu cầu không giảm, chỉ có địa điểm thay đổi.
Trao đổi với phóng viên, một số phụ huynh khẳng định con họ vẫn học thêm do giáo viên trên lớp giảng dạy. Thậm chí giáo viên tiểu học cũng vẫn dạy thêm như chưa có Thông tư 29. Họ dạy bằng cách thỏa thuận với phụ huynh, phụ huynh cam kết vì thực sự có nhu cầu.
Một số phụ huynh có con học lớp cuối cấp (lớp 9, lớp 12) tại Hà Nội chia sẻ những tiết học ôn theo quy định tại trường dù không phải đóng học phí nhưng vẫn không ít cách để thu tiền của học sinh. Một trong những cách phổ biến là ban đại diện phụ huynh tự đứng ra thu góp tự nguyện để bồi dưỡng cho giáo viên. Mức thu góp tự nguyện này thực tế cao hơn nhiều so với mức học phí học thêm được phép thu tại trường trước khi có Thông tư 29.
 |
| Học sinh Hà Nội trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10, kì thi áp lực nhất trong 12 năm học. Ảnh: Đức Nguyễn. |
Không ép buộc học thêm, nhu cầu vẫn lớn
Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2025-2026, Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng chia sẻ, một hiệu trưởng ở Hà Nội nói với ông rằng thu nhập của giáo viên giảm mạnh. Trả lời vị hiệu trưởng này, ông Thưởng cho rằng thu nhập giáo viên giảm là do giảm những khoản “không thuộc về nhà giáo”. Quan điểm này thể hiện quyết tâm làm sạch môi trường sư phạm của Bộ GD&ĐT.
Tuy nhiên, ở góc độ quản trị, vấn đề không chỉ nằm ở đạo đức nghề nghiệp. Khi Thông tư 29 quy định dạy thêm trong trường phải miễn phí, nhiều sở GD&ĐT như TPHCM, Hải Phòng phản ánh chưa có định mức chi, chưa có căn cứ pháp lý để xây dựng dự toán trả thù lao cho giáo viên. Ngân sách nhà nước chưa bố trí, cơ quan tài chính chưa có hướng dẫn. Khoảng trống này khiến nhà trường lúng túng, giáo viên hụt thu nhập, còn phụ huynh thì tiếp tục chi tiền ở nơi khác.
Tại buổi tiếp xúc cử tri ở Hà Nội, quyền Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn thừa nhận cần nghiên cứu thấu đáo để vừa đấu tranh với tiêu cực, vừa đảm bảo quyền học tập của học sinh. Đây là tín hiệu cho thấy chính sách đang trong quá trình điều chỉnh.
Song câu hỏi đặt ra là nếu chương trình học chưa được giảm tải thực chất, nếu kì thi tuyển sinh lớp 10 vẫn căng thẳng, nếu đánh giá học sinh còn nặng về điểm số, thì liệu có thể triệt tiêu nhu cầu học thêm bằng mệnh lệnh hành chính?
Thông tư 29 cho phép dạy thêm miễn phí trong trường với nhóm học sinh chưa đạt, bồi dưỡng học sinh giỏi và học sinh cuối cấp tự nguyện ôn thi. Trên thực tế, nhiều nơi phát sinh biến tướng, dạy thêm chéo lớp, thỏa thuận riêng với phụ huynh, lôi kéo học sinh ra trung tâm. Phụ huynh bức xúc nhưng ít người dám phản ứng. Trong môi trường thi cử cạnh tranh cao, không cho con đi học thêm đồng nghĩa chấp nhận rủi ro.
Nghịch lý lớn nhất của chính sách hiện nay là đánh vào phần ngọn, hình thức tổ chức dạy thêm, mà chưa xử lý tận gốc áp lực thi cử và chương trình học nặng tính hàn lâm. Khi nhu cầu thực có thật, thị trường sẽ tự điều chỉnh. Càng siết trong trường, hoạt động càng chuyển ra ngoài trường, với chi phí cao hơn và kiểm soát lỏng hơn.
Muốn giải bài toán dạy thêm, không thể chỉ dừng ở việc cấm hay cho phép. Cần một thiết kế chính sách đồng bộ: giảm tải chương trình, đổi mới kiểm tra đánh giá, minh bạch cơ chế tài chính nếu cho phép dạy thêm trong trường, và đặc biệt là bảo đảm thu nhập chính đáng cho giáo viên từ lương. Nếu không, trường học không dạy thêm tiêu cực có thể đạt được về hình thức, nhưng gánh nặng tài chính và tâm lý vẫn tiếp tục đè lên vai phụ huynh.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
