'Tử huyệt' đang bị nhắm tới ở Vùng Vịnh

Ngày 8/3, Bahrain cho biết máy bay không người lái của Iran trúng một nhà máy khử mặn, biến nước biển thành nước ngọt có thể dùng trong đời sống. Đây là lần đầu tiên một quốc gia Vùng Vịnh bị nhắm mục tiêu vào loại cơ sở hạ tầng này trong 8 ngày xung đột Mỹ - Israel và Iran.

Vụ tấn công diễn ra một ngày sau khi Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Mỹ tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm ở miền Nam Iran.

“Vụ tấn công khiến việc cung cấp nước cho 30 ngôi làng bị ảnh hưởng. Tấn công cơ sở hạ tầng của Iran là hành động nguy hiểm với những hệ quả nghiêm trọng. Mỹ đã tạo tiền lệ này, không phải Iran”, ông Araghchi nói.

Mặc dù Tehran chưa bình luận về vụ việc ở Bahrain, nước này đã phơi bày khía cạnh dễ bị tổn thương của các quốc gia Vùng Vịnh, vốn phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn để có nước sinh hoạt.

Nhà máy khử mặn là gì?

Nhà máy khử mặn chủ yếu chuyển nước biển thành nước phù hợp cho mục đích uống, tưới tiêu và sử dụng trong công nghiệp. Quá trình khử mặn gồm việc loại bỏ mặn, tảo và các chất ô nhiễm khác khỏi nước biển bằng phương pháp nhiệt hoặc công nghệ màng lọc.

Bể chứa nước thải tại Nhà máy điện và khử mặn Ras al Khair, Saudi Arabia. Ảnh: Reuters.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các hệ thống khử mặn “đun nóng nước để nước bay hơi thành hơi nước, giữ lại các tạp chất, sau đó ngưng tụ trở lại thành chất lỏng cho con người sử dụng”.

Trong khi đó, công nghệ khử mặn bằng màng lọc gồm “nhiều công đoạn, trong đó nước mặn đi qua một vật liệu bán thấm, lọc nước nhưng giữ lại các chất rắn hòa tan như muối”.

Thẩm thấu ngược là công nghệ màng lọc phổ biến nhất. Hầu hết quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đều ứng dụng công nghệ thẩm thấu ngược vì đây là kỹ thuật tiết kiệm năng lượng.

Tầm quan trọng của nhà máy khử mặn

Vùng Vịnh khan hiếm nguồn nước do khí hậu khô hạn và lượng mưa thất thường. Các quốc gia vùng Vịnh có nguồn nước ngọt tự nhiên rất hạn chế. Theo báo cáo năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh, nước ngầm - cùng với nước khử mặn - chiếm khoảng 90% nguồn nước chính của khu vực.

Trong những năm gần đây, khi nguồn nước ngầm bắt đầu suy giảm do biến đổi khí hậu, các quốc gia vùng Vịnh dần phụ thuộc vào quá trình khử mặn nước biển. Hơn 400 nhà máy khử mặn nằm dọc theo bờ biển Vịnh Ba Tư, trải dài từ UAE đến Kuwait.

Theo nghiên cứu công bố năm 2023 của Trung tâm Arab - Washington DC, các thành viên GCC chiếm khoảng 60% công suất khử mặn nước toàn cầu, sản xuất gần 40% tổng lượng nước khử mặn trên thế giới.

Khoảng 42% lượng nước uống của UAE đến từ các nhà máy khử mặn, trong khi con số này là 90% ở Kuwait, 86% ở Oman và 70% ở Saudi Arabia. Saudi Arabia là quốc gia sản xuất nước khử mặn nhiều nhất thế giới.

Saudi Arabia là quốc gia sản xuất nước khử mặn nhiều nhất thế giới. Ảnh: Reuters.

Naser Alsayed - nghiên cứu viên về môi trường - cho biết công nghệ khử mặn cũng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực. Ông lưu ý sau khi phát hiện tiềm năng về dầu mỏ cuối những năm 1930, các quốc gia vùng Vịnh có nguồn nước ngọt tự nhiên rất hạn chế nên không thể đáp ứng nhu cầu do dân số tăng trưởng và mở rộng hoạt động kinh tế.

“Từ đó, các nhà máy khử mặn được đưa vào sử dụng”, ông nói, cho rằng tầm quan trọng của nước khử mặn trong quá trình phát triển của vùng Vịnh thường chưa được nhìn nhận đúng.

“Do đó, việc nhắm mục tiêu hoặc làm gián đoạn hoạt động của các cơ sở khử mặn sẽ đặt sự ổn định và tăng trưởng kinh tế khu vực vào rủi ro”, ông nói.

Ngoài ra, ông Alsayed cho biết khử mặn là nguồn nước ngọt chính cho hầu hết quốc gia Vùng Vịnh, đặc biệt là những nước nhỏ và khan hiếm nước như Bahrain, Kuwait và Qatar.

“Vì nguồn nước này chủ yếu dùng cho sinh hoạt, nên khử mặn mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, rất cần thiết để duy trì cuộc sống hàng ngày trong khu vực. Mọi sự gián đoạn đều ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến người dân”, ông nói thêm.

Iran cũng lắp đặt nhà máy khử mặn ở các khu vực ven biển như đảo Qeshm ở Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, Iran có nhiều sông và đập nước nên không phụ thuộc nhiều vào nhà máy khử mặn như các quốc gia khác trong khu vực Vịnh.

Nhà máy khử mặn không chỉ góp phần vào phát triển kinh tế mà còn gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân vùng Vịnh. Ảnh: Shutterstock.

Việc phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn đã biến vùng Vịnh dễ bị tổn thương trong thời kỳ xung đột. “Saudi Arabia là quốc gia ít dựa vào công nghệ khử mặn nhất và có diện tích địa lý rộng lớn, cùng với nhiều cơ sở trên Biển Đỏ. UAE có lượng nước dự trữ đủ dùng trong 45 ngày, phù hợp với chiến lược an ninh nguồn nước năm 2036”, ông nói. Trong khi đó, Qatar, Bahrain hay Kuwait có rất ít trữ lượng nước dự trữ chiến lược.

Ngoài ra, việc nhà máy khử mặn bị tấn công cũng tác động mạnh về tâm lý. “Nước không thể thiếu để duy trì sự sống. Rủi ro cận kề có thể gieo rắc sự sợ hãi và hoảng loạn, đặc biệt khi khu vực đang xung đột còn chính phủ nỗ lực giữ thái độ bình tĩnh”, ông Alsayed nói thêm.

Do đó, ông Alsayed nhấn mạnh các nước GCC cần xem an ninh nguồn nước là vấn đề khu vực thay vì mối quan tâm riêng.

“Các quốc gia cần phối hợp chặt chẽ và cùng nhau hợp tác. Cho dù thông qua mạng lưới khử mặn hợp nhất, kho dự trữ nước chiến lược khu vực, hay đa dạng hóa mục tiêu tài nguyên nước, đây là cách mở ra kỷ nguyên mới tăng cường an ninh nguồn nước vùng Vịnh”, ông nói.

Nhà thủy văn học Hakimdavar cho biết hiện các nước vùng Vịnh không có giải pháp thay thế nào cho quá trình khử mặn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các nước GCC có thể dựa vào hồ chứa nước chiến lược, khi nhiều quốc gia duy trì trữ lượng lớn có thể dùng trong vài ngày hoặc lâu hơn.