Từ cậu bé Việt lội bùn đi học đến top 2% nhà khoa học ảnh hưởng nhất

TS Phạm Anh Tuấn tốt nghiệp Đại học Bách khoa Đà Nẵng năm 2014.

Sinh ra tại vùng quê nghèo thường xuyên hứng chịu bão lũ ở Quảng Trạch (nay là xã Tân Gianh, Quảng Trị), tuổi thơ của TS Phạm Anh Tuấn gắn với những buổi sáng dậy từ 4h, đạp xe gần 12 km đến trường. Sau mỗi trận mưa lớn, cánh đồng ngập nước khiến việc đến lớp trở nên khó khăn, nhiều khi phải dắt bộ qua những đoạn đường bùn lầy.

Những năm tháng ấy, theo anh, đã rèn luyện sự bền bỉ và ý chí vượt khó. Từ trải nghiệm chứng kiến nhiều công trình bị hư hại sau bão lũ, anh dần hình thành mối quan tâm đặc biệt với hạ tầng xây dựng và nền móng công trình - lĩnh vực sau này trở thành hướng nghiên cứu chính.

TS Phạm Anh Tuấn, 35 tuổi, đang công tác tại Viện Công nghệ Hoàng gia (KTH Royal Institute of Technology - Thụy Điển). Mới đây, anh được vinh danh là một trong 10 gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, đồng thời nằm trong top 2% nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới theo bảng xếp hạng của Stanford và Elsevier.

Theo đuổi “những công trình dưới mặt đất”

TS Phạm Anh Tuấn theo đuổi lĩnh vực địa kỹ thuật và hạ tầng bền vững - ngành nghiên cứu về đất, nền móng và các điều kiện địa chất phục vụ xây dựng. Theo anh, đây là lĩnh vực ít được chú ý nhưng lại quyết định sự an toàn của toàn bộ công trình phía trên.

“Mọi thứ muốn bền vững đều phải bắt đầu từ nền móng. Địa kỹ thuật nằm dưới mặt đất nên ít được nhìn thấy, nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng”, anh chia sẻ.

Trong quá trình nghiên cứu, anh tập trung vào ba hướng chính gồm: Nền móng năng lượng, giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển vật liệu thân thiện môi trường.

Một trong những dự án được anh tâm đắc nhất là mô hình nền móng năng lượng tích hợp - giải pháp cho phép nền móng công trình vừa chịu tải vừa tham gia cung cấp năng lượng cho tòa nhà thông qua hệ thống trao đổi nhiệt dưới lòng đất. Công nghệ này có thể giúp giảm tiêu thụ điện năng và cắt giảm phát thải carbon.

Để hỗ trợ các kỹ sư trong thiết kế, anh và cộng sự phát triển phần mềm PILENEXT, cho phép mô phỏng và đánh giá hiệu quả của các hệ thống nền móng năng lượng trong nhiều điều kiện môi trường khác nhau.

Đến nay, TS Phạm Anh Tuấn là tác giả của khoảng 50 công bố khoa học quốc tế, trong đó 36 bài đăng trên các tạp chí Q1 - nhóm tạp chí uy tín hàng đầu trong từng lĩnh vực.

Con đường nghiên cứu của nhà khoa học trẻ không thiếu những giai đoạn khó khăn. Khi học tập và làm nghiên cứu tại Nhật Bản, anh từng thực hiện hàng chục thí nghiệm về vật liệu nhưng đều thất bại.

“Có những ngày tôi ở phòng thí nghiệm đến 1-2h nhưng không một mẫu nào đạt yêu cầu”, anh nhớ lại.

Thay vì từ bỏ, anh chọn cách chậm lại để kiểm tra từng chi tiết và điều chỉnh phương pháp. Theo anh, thất bại trong khoa học không phải sự lãng phí, mà là “học phí” cần thiết để đi đến kết quả đúng.

Hành trình học tập của anh cũng trải qua nhiều biến cố. Khi sang Pháp du học năm 2016, nơi ở của anh từng bị cháy, khiến toàn bộ tài sản bị thiêu rụi. Không tiền bạc, không đồ đạc, anh phải sống nhờ sự hỗ trợ của địa phương trong một thời gian dài. Những trải nghiệm đó, theo anh, trở thành bài học lớn về sự kiên trì và khả năng thích nghi.

TS. Phạm Anh Tuấn (bên phải áo vàng) nhận giải Quả Cầu Vàng 2025.

Kết nối tri thức và mong muốn trở về

Sau khi học tập và làm việc tại nhiều quốc gia như Pháp, Nhật Bản, Anh và hiện nay là Thụy Điển, TS Phạm Anh Tuấn vẫn duy trì các hoạt động kết nối học thuật với Việt Nam.

Anh tham gia hợp tác nghiên cứu, đồng hướng dẫn sinh viên, chia sẻ cơ hội học bổng quốc tế và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ tìm kiếm môi trường nghiên cứu phù hợp.

Nhà khoa học trẻ cũng đồng sáng lập các nhóm nghiên cứu về hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, đồng thời xây dựng nền tảng chia sẻ thông tin học bổng cho sinh viên Việt Nam.

“Chỉ một thông tin đúng lúc cũng có thể thay đổi cuộc đời một người trẻ”, anh nói.

Theo TS Phạm Anh Tuấn, để thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trở về, yếu tố quan trọng nhất không chỉ là chế độ đãi ngộ mà còn là môi trường nghiên cứu minh bạch, tôn trọng chuyên môn và tạo điều kiện cho họ đóng góp thực sự.

Dù đang làm việc tại châu Âu, anh cho biết mong muốn trở về Việt Nam chưa bao giờ thay đổi. “Tôi đi xa để học hỏi, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là đóng góp cho quê hương bằng tri thức và kinh nghiệm của mình”, TS Phạm Anh Tuấn chia sẻ.