|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters. |
Phát biểu với các phóng viên tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói: "Nhiều quốc gia đã liên hệ. Họ đều mong muốn dành cho Iran cơ hội cuối cùng trước khi cân nhắc hành động quân sự. Và đây chính xác là cơ hội cuối cùng".
Theo CNN, khi được các phóng viên hỏi về điểm khác biệt của lần thay đổi này, trong bối cảnh ông từng nhiều lần hủy bỏ các đợt tấn công trước đây, ông Trump tuyên bố: "Tôi muốn trao cho họ cơ hội cuối cùng trước khi tiến hành quân sự mạnh mẽ".
Tổng thống cho biết các cuộc đàm phán với Iran "sẽ diễn ra nhanh chóng", đồng thời dự báo Eo biển Hormuz có thể được mở cửa hoàn toàn vào thứ Ba. Đây là giai đoạn một của thỏa thuận.
"Mọi thứ không quá phức tạp", ông Trump nói, bất chấp những khó khăn mà chính quyền của ông đang phải đối mặt trong việc kết thúc cuộc chiến kéo dài những tháng qua.
"Giai đoạn hai" sẽ là phi hạt nhân hóa - điều mà ông thừa nhận sẽ "mất một chút thời gian".
Cả hai mục tiêu này đều nằm trong bản ghi nhớ hợp tác được Iran và Mỹ ký kết vào tháng 6.
Ông Trump quay lại góc nhìn bi quan về ngoại giao
Chưa đầy 24 giờ sau khi bày tỏ sự lạc quan về việc sắp đạt được thỏa thuận mở lại Eo biển Hormuz, Tổng thống Donald Trump đã quay sang công kích gay gắt Iran, đồng thời hoài nghi về khả năng đạt được một thỏa thuận thực chất để kết thúc chiến tranh.
 |
| Các nhà ngoại giao Mỹ và Pakistan bắt tay trong một cuộc đàm phán. Ảnh: Reuters. |
"Ban lãnh đạo Iran tráo trở đến mức không thể tin nổi!", ông Trump viết trên Truth Social sáng thứ Hai. "Họ yêu cầu một cuộc họp, có người còn nói là 'van xin', các cuộc đàm phán bắt đầu và những buổi làm việc tiếp theo đã được lên lịch trong tương lai gần, vậy mà họ lại tuyên bố công khai và tự hào rằng không có bất kỳ cuộc thảo luận nào, không có gì được bàn tới và họ chỉ đang làm việc với Oman".
Nhận định gay gắt này hoàn toàn trái ngược với thái độ tự tin của ông Trump về triển vọng ngoại giao chỉ một ngày trước đó. Tối Chủ nhật, phát biểu với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một, ông từng nói: "Đã có thỏa thuận về Hormuz và sau đó sẽ là thỏa thuận về hạt nhân", đồng thời gợi ý rằng các cuộc đàm phán với Iran về vấn đề hạt nhân sẽ bắt đầu vào chiều thứ Hai.
Iran đã nhanh chóng bác bỏ thông tin đàm phán với Mỹ, đồng thời cho biết họ chỉ đang thảo luận với Oman để thiết lập một tuyến đường an toàn "tạm thời" cho các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải quan trọng này.
Ông Trump đã đề cập đến những tuyên bố đó trong bài đăng của mình: "Iran lại đưa ra những lời nhảm nhí quen thuộc rằng Eo biển Hormuz sẽ do họ vận hành, trong khi nó đã nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Hải quân Mỹ".
Ông khẳng định lệnh phong tỏa các cảng của Iran do Mỹ thực hiện sẽ tiếp tục "cho đến khi đạt được một Thỏa thuận, hoặc sự Đầu hàng Hoàn toàn".
"Dù Iran có muốn thừa nhận hay không, thực tế là chúng ta đang nói về giải pháp cho một vấn đề do chính họ gây ra trong nhiều thập kỷ qua. Mọi chuyện rất đơn giản: IRAN SẼ KHÔNG BAO GIỜ CÓ VŨ KHÍ HẠT NHÂN!", ông nhấn mạnh.
Iran tuyên bố chưa đủ điều kiện để mở lại eo biển Hormuz
Ngày 3/8, Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố việc đạt được đồng thuận với Oman về tuyến hàng hải an toàn vẫn chưa đủ cơ sở để mở lại eo biển Hormuz.
Phát biểu trước báo giới tại Tehran, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nhấn mạnh việc thống nhất tuyến lưu thông mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để mở lại tuyến đường này là Mỹ phải chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
 |
| Tình hình eo biển Hormuz vẫn căng thẳng. Ảnh: Reuters. |
Ông khẳng định nguyên nhân phong tỏa eo biển Hormuz không xuất phát từ bất đồng giữa Iran và Oman, mà do các hành động quân sự từ phía Mỹ và Israel.
Đại diện Bộ Ngoại giao Iran xác nhận Tehran và Muscat đang tiến hành đàm phán để thiết lập một tuyến hàng hải tạm thời, an toàn qua eo biển Hormuz. Đồng thời, ông khẳng định không có bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào giữa Iran và Mỹ, dù Pakistan và Qatar vẫn đang hỗ trợ vai trò trung gian khi cần thiết.
Kể từ khi tuyến đường hàng hải quan trọng qua Eo biển Hormuz bị đóng cửa, giá nhiên liệu đã tăng vọt, đẩy giá xăng trung bình tại Mỹ lên tới gần 4,09 USD/gallon tính đến ngày qua, đánh dấu mức tăng 34% kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng 2.
Theo cuộc khảo sát mới nhất do CNN/SSRS thực hiện, 67% người Mỹ cho rằng quyết định phát động chiến tranh với Iran của ông Trump đã gây tổn hại cho nước Mỹ, trong khi 65% đánh giá các chính sách của ông làm xói mòn tình hình kinh tế đất nước.
Tại Iran, theo Hãng thông tấn Cộng hòa Hồi giáo (IRNA), các quan chức đang kêu gọi người dân giảm tiêu thụ năng lượng và cảnh báo về nguy cơ mất điện diện rộng, do nước này đã mất khoảng 230 triệu m³ công suất sản xuất khí đốt tự nhiên mỗi ngày kể từ khi xung đột bùng phát.
Giữa thế bế tắc, quân đội Mỹ kêu gọi hiến kế đối phó Iran
Một sĩ quan cấp cao thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã gửi email nêu rõ yêu cầu ngắn gọn liên quan cuộc chiến với Iran: Chúng tôi cần ý tưởng.
 |
| Một chiếc F/A-18E Super Hornet cất cánh từ boong tàu phóng của tàu sân bay USS George HW Bush, thuộc địa bàn hoạt động của Hạm đội 5 Mỹ (bao gồm Vịnh Ba Tư và Biển Ả Rập), vào ngày 15/7/2026. Ảnh: Hải quân Mỹ. |
Theo truyền thông Mỹ, bức thư điện tử ngày 29/7 đó là của một sĩ quan thuộc bộ phận tình báo của CENTCOM gửi tới một nhóm nhà phân tích quân sự. Nội dung thư có đoạn: "Chúng tôi đang tìm kiếm những cách thức mới, sáng tạo và phi truyền thống để gây sức ép và trừng phạt Iran".
Theo các quan chức quân sự, lời kêu gọi đóng góp ý tưởng theo kiểu "huy động trí tuệ tập thể" qua email là điều khá hiếm gặp. Đây là dấu hiệu cho thấy các lựa chọn hiện có của Tổng thống Donald Trump nhằm buộc Iran chấp nhận thỏa thuận theo các điều kiện của Mỹ đang ngày càng hạn chế và có thể khó được chấp nhận. Với hy vọng tìm ra phương án thay thế, vị quan chức nói trên tại CENTCOM đã khởi động phiên động não qua email để xem liệu có ai đưa ra được ý tưởng tốt hơn hay không. CENTCOM đang xem xét mọi khả năng và thừa nhận cần phải đánh giá lại chiến lược.
Đại úy Timothy Hawkins, người phát ngôn của CENTCOM, cho biết trong một tuyên bố: "Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ có bề dày truyền thống trong việc tư duy và hành động theo những cách đổi mới. Đô đốc Cooper đặc biệt thường xuyên tham khảo ý kiến của các thành viên trong đội ngũ, bất kể cấp bậc, nhằm đạt được hiệu quả tác chiến ở mức cao nhất có thể".
Email này được gửi trước khi ông Trump cảnh báo mở các đợt không kích mới nhằm vào Iran, nhưng sau đó đã hủy bỏ kế hoạch vào cuối tuần sau khi các quan chức trong khu vực, đặc biệt là Thái tử Saudi Arabia, điện đàm và kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng.
Trong nhiều tuần qua, Mỹ liên tục tiến hành các cuộc không kích nhằm làm suy giảm năng lực của Iran trong đe dọa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz và buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên sẽ đạt được thỏa thuận.
Ông Trump đã cân nhắc tăng cường chiến dịch quân sự, trong đó có khả năng nối lại các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào những cơ sở hạt nhân còn lại của Iran. Quân đội Mỹ đang tích cực chuẩn bị phương án tấn công núi Pickaxe và một số địa điểm khác của Iran, nơi có thể chứa vật liệu hoặc thiết bị hạt nhân.
Tuy nhiên, ngay cả với những loại vũ khí thông thường mạnh nhất của Mỹ, tên lửa và bom khó có thể đạt hiệu quả đáng kể do các cơ sở này nằm sâu dưới lòng đất. Để phá hủy, Mỹ nhiều khả năng sẽ phải triển khai lực lượng trên bộ. Đây là bước đi tiềm ẩn rủi ro rất lớn mà ông Trump đến nay vẫn chưa sẵn sàng chấp nhận.
Một nguồn tin khác cho biết Tổng thống Trump đang cân nhắc các cuộc không kích mang tính phô trương nhằm vào chính các mục tiêu hoặc những địa điểm tương tự đã bị tấn công cách đây một năm. Mục tiêu là tạo ra chiến thắng mang tính tượng trưng để có thể rút khỏi cuộc chiến mà không cần thực sự hoàn thành một trong những mục tiêu ban đầu, đó là loại bỏ chương trình hạt nhân của Iran.
Dù vậy, điều này khó có thể giải quyết được vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột hiện nay, đó là các yêu sách của Iran đối với eo biển Hormuz.
Một nguồn tin tham gia các cuộc thảo luận gần đây về kế hoạch quân sự cho biết: "Cuối cùng, Tổng thống sẽ vẫn muốn có thỏa thuận, vì vậy ông sẽ liên tục tìm cách vừa thể hiện lập trường cứng rắn vừa tìm đường rút khỏi cuộc chiến. Đôi khi cần đến những ý tưởng sáng tạo, đặc biệt khi các lựa chọn truyền thống đang dần cạn kiệt".
Cả Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ và Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ gần đây đều đánh giá rằng chiến dịch ném bom hiện nay của Mỹ khó có thể làm thay đổi lập trường đàm phán của Iran.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, cố vấn quân sự cấp cao nhất của Tổng thống, cũng đã công khai thừa nhận rằng chỉ sử dụng sức mạnh không quân khó có thể giúp đạt được toàn bộ các mục tiêu mà ông Trump từng đề ra cho cuộc chiến. "Không quân cũng có những giới hạn", Tướng Caine phát biểu trước các nghị sĩ Mỹ vào tháng trước.
Trong nhiều tháng qua, các phương án leo thang xung đột đã được trình lên Tổng thống Trump và được thảo luận kỹ lưỡng. Mỹ cũng đã điều thêm nhiều khí tài quân sự tới khu vực để sẵn sàng triển khai khi Tổng thống bật đèn xanh. Theo các quan chức Mỹ, một kế hoạch do CENTCOM xây dựng đã đề xuất tiến hành các đợt oanh kích dữ dội kéo dài từ một đến hai tuần nhằm vô hiệu hóa năng lực tên lửa của Iran.
Đến nay, ông Trump vẫn chưa phê duyệt kế hoạch này, một phần do nghe những cảnh báo từ Tướng Caine về việc nguồn tên lửa đánh chặn phòng không đang dần cạn kiệt. Một số quan chức khác cũng bày tỏ lo ngại nguy cơ thương vong dân thường sẽ rất lớn nếu ông Trump thực hiện cảnh báo tấn công các cơ sở hạ tầng như cầu và các nhà máy khử mặn nước biển.
Tổng thống Trump cũng có thể leo thang bằng cách triển khai bộ binh Mỹ - điều ông nhiều lần nhắc đến khi nói về khả năng chiếm giữ đảo Kharg có vị trí chiến lược hoặc thu giữ lượng urani làm giàu ở cấp độ cao của Iran. Nếu thực hiện, điều đó sẽ đi ngược lại một trong những cam kết quan trọng mà ông từng đưa ra với những người ủng hộ.
Một lựa chọn khác là chấp nhận tình trạng bế tắc nguy hiểm hiện nay: các đợt tấn công và đáp trả liên tiếp giữa Mỹ và Iran, có nguy cơ tiếp tục khiến binh sĩ Mỹ thiệt mạng và khiến eo biển Hormuz luôn trong tình trạng bất ổn.
Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
