Tiến sĩ tâm lý kể góc khuất chữa lành

Khi sức khỏe tinh thần ngày càng được chú ý, việc trị liệu tâm lý cũng được cộng đồng quan tâm hơn. Cụm từ “chữa lành” được nhắc tới ngày càng nhiều. Tuy nhiên, đằng sau công việc "chữa lành" là những góc khuất nguy hiểm, đi kèm không ít ảo tưởng từ cộng đồng về công việc này.

Những góc khuất và ảo tưởng về việc trị liệu tâm lý này đã được chia sẻ bởi TS tâm lý Nguyễn Cao Minh, tại buổi ra mắt sách Trò chuyện với nỗi đau và vượt qua tổn thương của anh, diễn ra chiều 1/2, tại Hà Nội.

"Thân chủ của tôi đau khổ nhưng đầy vị tha, dũng cảm"

Cuốn sách Trò chuyện với nỗi đau và vượt qua tổn thương gồm 16 câu chuyện, viết ra từ chính kinh nghiệm nhiều năm trị liệu tâm lý của TS Nguyễn Cao Minh.

Điều thôi thúc anh viết cuốn sách này là bởi anh đã chứng kiến nhiều khoảnh khắc tuyệt vời của chính thân chủ mình. “Thân chủ của tôi rất đau khổ, tuyệt vọng nhưng rồi họ đứng dậy. Họ đầy dũng cảm, vị tha với bản thân và người khác. Họ sẵn sàng đối diện với cảm xúc tiêu cực, trải nghiệm rồi trân trọng chúng, biến chúng thành điều có ích”, anh Cao Minh cho biết.

Nhiều thân chủ của anh đã nỗ lực tối đa để thay đổi, tự tìm giải pháp cho mình và sống một cuộc đời xứng đáng. Điều này trái ngược với định kiến hiện nay của cộng đồng về những người tham gia trị liệu tâm lý. Nhiều cuốn sách vô tình vẽ nên một chân dung bi thảm, không có lối thoát cho các thân chủ; hoặc nhấn mạnh quá nhiều vào yếu tố hoàn cảnh thay vì nhấn mạnh khả năng thay đổi của chính người tham gia trị liệu.

Ngoài những khoảnh khắc xúc động, TS Nguyễn Cao Minh cũng gặp những khoảnh khắc nguy hiểm trong nghề. Trong sách, anh kể về lần một thân chủ là người có rối loạn nhân cách, đã mang rìu tới buổi trị liệu với ý định tấn công anh.

Trong một không gian kín chỉ có duy nhất một lối thoát bị thân chủ chặn đứng, nhà trị liệu hoàn toàn không có khả năng tự vệ.

“Hôm đó, tôi sống được là do thân chủ để tôi sống, còn tôi ‘không có cửa’ nếu bạn ấy muốn giết tôi. Có lẽ tôi còn sống là vì nhu cầu vờn mồi mạnh hơn nhu cầu ăn thịt con mồi”, anh Cao Minh kể lại.

TS Nguyễn Cao Minh trong buổi ra mắt sách. Ảnh: Thúy Hạnh.

Những ảo tưởng về quá trình trị liệu tâm lý

Sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ tâm lý tại Việt Nam, khi chưa có đầy đủ hàng rào pháp lý và tiêu chuẩn nghề nghiệp, đã vô tình tạo ra nhiều ảo tưởng cho cộng đồng.

Ảo tưởng nhiều nhất liên quan tới cụm từ “chữa lành”. Theo đó, cụm từ đang bị lạm dụng tới nỗi khiến nhiều người hoặc hiểu sai, hoặc “dị ứng” với cụm từ này. TS Cao Minh cho biết nhiều người coi việc đi du lịch, massage hay mua sắm là chữa lành, nhưng dưới góc nhìn khoa học, đó chỉ là sự chăm sóc bản thân đơn thuần. Chữa lành thực sự là một quá trình phức tạp nhằm phục hồi chức năng tâm lý hoặc giảm bớt đau khổ kéo dài.

Cộng đồng thường kỳ vọng vào những khóa học ngắn ngày hay vài buổi trò chuyện là có thể giải quyết mọi vấn đề. Thực tế, hầu hết quá trình trị liệu là sự vật lộn hàng ngày, đòi hỏi nỗ lực tự thân và động lực rất lớn từ phía thân chủ chứ không phải chỉ từ nhà trị liệu.

Buổi ra mắt sách “Trò chuyện với nỗi đau và vượt qua tổn thương”. Ảnh: Thúy Hạnh.

Ảo tưởng thứ hai là ảo tưởng trị liệu có thể “chữa bệnh”, hoặc thân chủ tìm tới nhà trị liệu để xin lời khuyên. Tuy nhiên, theo quan điểm của TS Cao Minh, trong trị liệu chuyên nghiệp, nhà trị liệu không đóng vai trò là người thầy hay bác sĩ. Nhà trị liệu là ‘người phục vụ’ cho mục đích của khách hàng, giúp khách hàng tự tìm thấy sức mạnh bên trong và trở nên độc lập, trưởng thành.

Chia sẻ sâu hơn với Tri thức - Znews, anh Cao Minh cho biết một yếu tố cần thiết của nhà trị liệu là sự hiện diện. Anh thường để thân chủ “dẫn” đi trong các buổi trị liệu.

“Tôi học được rằng tôi cứ hiện diện cạnh họ, khách hàng sẽ dẫn tôi đi. Quá trình này tương đối đáng sợ, cần sự dũng cảm, vì nếu mình không thể hiện mình là người có năng lực kiểm soát thì thân chủ sẽ thấy chông chênh, xao động, mất niềm tin, tệ hơn là có những suy nghĩ khó thay đổi”, TS nói.

Một ảo tưởng khác đang tồn tại là tại Việt Nam, không ít người thực hành tham vấn mà không có bằng cấp bài bản, thậm chí thu phí rất cao và xuất hiện tràn lan trên truyền thông. Điều này tạo ra ảo tưởng rằng ai cũng có thể làm tâm lý nếu có khả năng lắng nghe. Tuy nhiên, trị liệu tâm lý là một nghề đòi hỏi sự đào tạo khắt khe, giám sát chuyên môn liên tục và tuân thủ các quy tắc đạo đức nghiêm ngặt.

Sách "Trò chuyện với nỗi đau và vượt qua tổn thương". Ảnh: FBNV.

Cuốn sách gồm 16 câu chuyện: một thanh niên luôn có cả một thế giới nhân vật trong đầu chi phối, một cô gái chống chọi với ham muốn tự hủy hoại bản thân, một ông bố tìm cách kết nối lại với đứa con của mình, một người phụ nữ không sao thoát ra được khỏi mối quan hệ độc hại, một người cao tuổi cảm thấy mất ý nghĩa cuộc sống, một cô gái mạnh mẽ lãng quên những cảm xúc của bản thân…

Sách khuyến khích người đọc cần nhìn mỗi người trong tính trọn vẹn của họ, chứ không nhìn người khác như thể họ là một tập hợp của bất ổn. Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y đã nhận xét về cuốn sách: “Nhà trị liệu không cứu ai cả, họ chỉ đồng hành, mở ra không gian để thân chủ tự cứu mình. Tác giả đã không ngần ngại che giấu sự mệt mỏi, đôi khi là tổn thương thứ cấp và những hạn chế của mình. Chính sự thành thật đó làm nên một tiếng nói chuyên môn đáng tin cậy và đầy nhân văn.”

Cuốn sách nhận được nhiều lời nhận xét tích cực từ các độc giả đa ngành như đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, TS Văn hóa học Lê Thị Trúc Anh, Giảng viên cao cấp, Tâm lý học Ứng dụng, Đại học Quốc tế RMIT Ronald Harvey.