Thứ 'ngôn ngữ' chỉ đầu bếp mới hiểu
Đầu bếp người Mỹ Anthony Bourdain hé lộ thứ ngôn ngữ riêng được sử dụng trong các gian bếp chuyên nghiệp, nơi những từ ngữ tưởng chừng khó hiểu lại mang ý nghĩa đặc biệt.
Anthony Bourdain trong những năm làm đầu bếp tại New York (Mỹ). Ảnh: Cordon Press.
Tác giả / Tác phẩm
Bí mật nhà bếp - Giới đầu bếp và những chuyện bếp núc động trời
Tác giảAnthony Bourdain; Lê Thảo Nguyên dịch
Nhà xuất bảnNXB Phụ Nữ Việt Nam - Phanbook
Bí mật nhà bếp - Giới đầu bếp và những chuyện bếp núc động trời (Kitchen Confidential) là tác phẩm đưa tên tuổi Anthony Bourdain (1956-2018) đến với đông đảo độc giả, trước khi ông trở thành gương mặt nổi tiếng của truyền hình ẩm thực và du lịch Mỹ. Cuốn sách đưa độc giả bước qua cánh cửa nhà bếp, khám phá thế giới ít được nhìn thấy phía sau những món ăn hấp dẫn. Bằng giọng kể thẳng thắn, hài hước và đôi khi gai góc, Bourdain tái hiện những áp lực, luật bất thành văn cùng góc khuất của nghề đầu bếp từ chính trải nghiệm nhiều năm trong ngành.

Bỗng dưng, gió im sóng lặng trong bếp. Các đầu bếp buông tay, thả lỏng và bắt đầu thư giãn. Đây là 10 phút hiếm hoi trong ngày khi các nhân viên phục vụ đang dọn dẹp bàn để đón khách và các thực khách đến sớm đang ngồi chờ ở quầy bar, còn từ bàn tiếp tân ra đến cửa là một dãy khách hàng chen chúc, lúc này đây, nhà bếp chúng tôi được rảnh tay nhất. Trong khi mấy đứa dọn bàn đang giũ khăn bàn, bày muỗng nĩa bên ngoài cánh cửa bếp thì bên trong, các đầu bếp, các tay phụ việc và anh chàng bếp phó của tôi nốc lấy nốc để chai nước mát lạnh, sắp xếp lại khu làm việc của mình và tám những chuyện xàm xí.
Tôi đứng ở cửa sau bếp, nơi thông với khu chuẩn bị nguyên liệu, rít một điếu thuốc trông lo lắng, bất an.
Đây là thứ ngôn ngữ quốc tế của ẩm thực, tôi bùi ngùi nhận ra khi quan sát cách nói năng bỗ bã giữa bếp phó người Pháp, đầu bếp bánh ngọt người Mỹ, tay bếp nướng, tay làm đồ nguội và tay bếp chiên người Mexico, họ đang cùng nhau trêu chọc cậu chạy việc người Bengal và anh chàng rửa chén người Cộng hòa Dominica. Đã hai mươi lăm năm trôi qua, và chưa bao giờ những cuộc nói chuyện lai tạp giữa bốn, năm thứ tiếng lại ngừng vang vọng trong các căn bếp.
Đối với tôi, ngôn ngữ nhà bếp phức tạp và được cấu tạo qua nhiều thế hệ, cũng như haiku hay kabuki, đều được thiết lập bởi những luật lệ cố định và cứng nhắc.
Nếu bạn đối xử với một anh chàng đầu bếp nào đó quá tốt, hắn ta sẽ hoang tưởng rằng ngày mai mình sẽ bị đuổi việc.
Chúng tôi quá bận rộn và cũng rất gần gũi, và chúng tôi coi nhau như những người trong gia đình và vì thế chẳng ai quan tâm thật sự bạn cong hay thẳng, bạn đến từ đâu, chủng tộc là gì. Điều quan trọng là bạn nhạy cảm như thế nào trước những lời chỉ trích và cách bạn đón nhận sự sỉ vả, cái cảm nhận cùng một lúc và bật lại ngay lập tức - đó là thước đo về sự sống còn của bạn trong dây chuyền nhà bếp.
Nhưng một sự thật là, tôi yêu cái ngôn ngữ này.
![]() |
Cuốn Bí mật nhà bếp - Giới đầu bếp và những chuyện bếp núc động trời của Anthony Bourdain hé lộ những góc khuất trong các gian bếp chuyên nghiệp.
Ngoài ra, chúng tôi cũng có những thứ tiếng lóng chỉ dùng trong nhà bếp. Mỗi ngành đều có một bộ tiếng lóng riêng của mình. Có thể bạn đã biết vài từ. Eighty-six (tám mươi sáu) là một từ khá hữu dụng.
Một món ăn tám mươi sáu nghĩa là nó đã bị khai tử, không còn trong menu nữa. Nhưng bạn cũng có thể dùng nó với con người, ví dụ như ai đó vừa bị sa thải, hoặc sắp bị sa thải, hoặc một vị khách nào đó không được chào đón nữa.
Chúng tôi không bao giờ nói bàn cho sáu người hay bàn cho tám người; nó chuyển thành six-top hoặc eight-top. Chỉ có hai người ngồi ở bàn thì gọi là deuce.
Sau đó là những tên gọi của các dụng cụ làm bếp. Từ thời khai thiên lập địa của nghệ thuật ẩm thực, bất cứ loại máy xay thực phẩm nào cũng được gọi là Queez; mấy cái đựng xốt bằng kim loại vuông vuông được gọi là six-pans hoặc eight-pans tùy vào kích cỡ, còn mấy cái dài và dẹt thì gọi là hotels.
Meez có nghĩa là mise-en-place: sắp xếp khu bếp của bạn, chuẩn bị các nguyên liệu, và xa xôi hơn là đầu óc của bạn.
A la minute nghĩa là khi nào có khách gọi mới bắt tay vào làm món đó từ A-Z chứ không nấu sẵn.
Order!, khi được một đầu bếp hét lên, nghĩa "Chuẩn bị các bước đầu tiên để làm món này" như rán sơ, áp chảo qua loa, sắp xếp các món trang trí sẵn trên đĩa.
Fire!, nghĩa là "Nấu xong" và mọi thứ đã sẵn sàng để "được nhặt lên".
Đồ ăn được nhặt lên đem đến cửa sổ phòng bếp hay còn gọi là en la ventana - có nơi gọi là pass, slide, hoặc shelf. Cái từ slide thực chất là cái nơi ngay trên cửa sổ để hang (treo) các dupe hay ticket (phiếu gọi món).
Một người đầu bếp có thể nói: "Tôi còn đang treo món gì?" Câu trả lời sẽ đại loại như "Cậu có hai phần bít-tết cho deuce ngồi bàn 5, ba phần cá đã fired!"
Họ cũng có thể hỏi về cái all-day, cái tổng số phần ăn của một món nào đó đã được gọi và đã được làm xong, với cả temperature của từng phần, nghĩa là độ chín. Và on the fly nghĩa là "Gấp!".
Wipe, nghe sao hiểu vậy, chính xác là lần lau cuối cùng quanh rìa đĩa để món ăn trông thật sạch sẽ.
Mấy cái nón đầu bếp trắng trắng được gọi là coffee filter (lọc cà phê) hoặc dunce hats (mũ trùm đầu), quần kẻ được gọi là checks, và áo đồng phục, tạp dề cũng chỉ gọi đơn giản là whites.
Rất nhiều từ trong ngôn ngữ nhà bếp được mượn từ ngôn ngữ quân đội, nhất là các tiếng lóng. Tụi tôi không carry (mang) một cái gì đó, mà phải nói là hump (nai lưng). Chúng tôi không set up (thiết lập), mà phải nói là squared away (được thu xếp, giải quyết).
Cây đinh để treo các phiếu gọi món đã được hoàn thành được gọi là spike (mũi nhọn). Chưng cách thủy được gọi là bain (bồn tắm) (đọc theo tiếng Pháp là bayn) nói tắt của từ bain-marie (đọc là baahn maree), hoặc đơn giản nhiều người gọi là crock.
Từ hot nut được dùng khi người gọi món cho các đầu bếp muốn một cái gì đó ngay lập tức: "Hot nut cho món cá bơn bàn sáu".
*Bài viết được trích lược từ cuốn “Bí mật nhà bếp - Giới đầu bếp và những chuyện bếp núc động trời” của Anthony Bourdain, NXB Phụ Nữ Việt Nam, Phanbook liên kết xuất bản và phát hành.
Travel blogger truyền cảm hứng du lịch qua những câu chuyện đầy màu sắc về những điểm đến mới lạ, những trải nghiệm độc đáo mà họ khám phá được trong hành trình. Những bài viết, video hay hình ảnh của họ không chỉ mang lại kiến thức về địa lý, mà còn khơi gợi niềm đam mê khám phá thế giới. Đọc sách là một phần không thể thiếu trong hành trình này, giúp họ tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, lịch sử và con người ở mỗi nơi.
Mục Du lịch - Ẩm thực giới thiệu chân dung travel blogger kiêm tác sách, những con người lan tỏa nguồn cảm hứng xê dịch và tiếp nạp tri thức.
> Xem thêm: Travel blogger Đinh Hằng: Thật khó để cô đơn khi du lịch một mình
