Thomas Mann đã viết ‘Núi thần’ như thế nào?

Thomas Mann năm 1916. Ảnh: picture alliance/ullstein bild

Trong một bức thư gửi André Gide năm 1924, Thomas Mann nói rằng ông sẽ sớm gửi một bản sao cuốn tiểu thuyết mới của mình, The Magic Mountain (xuất bản tiếng Việt qua bản dịch Nguyễn Hồng Vân với tên Núi thần). “Nhưng tôi đảm bảo với ông rằng tôi hoàn toàn không mong đợi ông đọc nó”, Thomas Mann viết. “Đó là một tác phẩm rất rắc rối và ‘mang đậm chất Đức’, có quy mô lớn đến nỗi tôi biết rõ nó sẽ không phù hợp với phần còn lại của châu Âu”.

Mới đây, cuốn sách The Master of Contradictions (tạm dịch: Bậc thầy mâu thuẫn) của Morten Høi Jensen được phát hành, cung cấp nhiều thông tin về quá trình tác phẩm Núi thần được viết.

Tác phẩm cũng khắc họa Thomas Mann như một nhà văn đầy mâu thuẫn: một nghệ sĩ ăn mặc và cư xử như một doanh nhân; một người đồng tính trong một cuộc hôn nhân truyền thống với sáu đứa con; một người dân thị dân chính trực bị ám ảnh bởi cái chết và sự tha hóa. Những điều này rất giống kiểu người sẽ gửi cho ai đó một cuốn sách và bảo họ đừng đọc nó.

Bìa sách The Master of Contradictions.

Bất chấp những nghi ngờ mà Mann bày tỏ với Gide, cuốn tiểu thuyết Núi thần - một tác phẩm kỳ lạ và rất dài - đã được đón nhận rộng rãi khắp châu Âu, ba năm sau đó cũng lan sang Mỹ.

Nhà xuất bản ở đó đã bỏ qua sự kỳ lạ của nó và tuyên bố tác phẩm có "giá trị sử dụng... cho cuộc sống thực tiễn của con người hiện đại".

Dù lời quảng bá đó nghe có vẻ giống triết lý sáo rỗng, trên thực tế, tác phẩm sánh ngang với Đi tìm thời gian đã mất, Ulysses, The Man Without Qualities và Đi đến ngọn hải đăng như một trong những đỉnh cao của chủ nghĩa hiện đại trong văn học.

Cuốn tiểu thuyết miêu tả nhân vật chính Hans Castorp đến thăm một trại điều dưỡng bệnh lao ở Davos, nơi người anh họ của anh đang điều trị. Ý định chỉ ở lại vài ngày, nhưng anh đã ở đó suốt bảy năm.

Cốt truyện của cuốn tiểu thuyết phản ánh quá trình sáng tác: Ban đầu nó được hình thành như một truyện ngắn, một tác phẩm nhẹ nhàng trái ngược với cuốn Chết ở Venice u ám. Thomas Mann bắt đầu viết vào năm 1913 và phải hơn một thập kỷ sau mới hoàn thành. Giữa hai thời điểm đó, Chiến tranh thế giới thứ nhất xảy ra đã thay đổi hoàn toàn quy mô, phạm vi và sắc thái của cuốn sách bởi nó đã thay đổi hoàn toàn quan điểm chính trị và đạo đức của tác giả. Mann bắt đầu cuộc chiến với tư tưởng bảo thủ kiên định. Đến đầu những năm 1920, ông đã có những bài phát biểu bảo vệ nền Cộng hòa Weimar. (Theo thời gian, Mann trở thành người Đức phản đối mạnh mẽ nhất chế độ Đệ tam Đế chế).

Sự hỗn loạn này đã ảnh hưởng sâu sắc đến tác phẩm Núi thần, đặc biệt là qua các nhân vật Lodovico Settembrini (người theo chủ nghĩa nhân văn) và Leo Naphta (người theo chủ nghĩa cực đoan cánh hữu). Lập luận của họ rất sắc sảo - hơn hẳn những cuộc tranh luận chính trị qua lại mà Mann tham gia.

Trong The Master of Contradictions, tác giả Jensen đôi khi lúng túng khi cố gắng đính chính lại thông tin. Ông nói rằng thông tin Mann "là một người cha thờ ơ hoặc tàn nhẫn” dường như không chính xác. Tuy nhiên, những gì Jensen đưa ra để chứng minh điều đó chỉ là một trích dẫn duy nhất từ ​​cuốn tự truyện của con trai Thomas Klaus, người đã gặp nhiều rắc rối trong phần lớn cuộc đời tương đối ngắn ngủi của mình. Jensen cũng phản đối thông tin Mann “thích và ngưỡng mộ” vợ mình nhưng không yêu bà.

Dù sự thật có thế nào đi nữa, điều đó cũng không làm giảm đi sức hấp dẫn của "Ngọn núi thần kỳ". Jensen không đi sâu vào những bí ẩn của tác phẩm, ông đưa ra một cái nhìn tổng quan về một tác phẩm nghệ thuật vô cùng phức tạp - một thành tựu - và đặt nó vào bối cảnh thời đại mà nó được tạo ra.