Thế giới không còn vận hành theo cách ông Trump muốn

Ông Trump sẵn sàng sử dụng sức mạnh một cách quyết liệt nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, địa chính trị, đối nội và đối ngoại. Các chính sách của ông nhiều khi được xây dựng dựa trên việc sẵn sàng đối đầu và leo thang căng thẳng.

Tuy nhiên, khi tình hình trong nước và quốc tế ngày càng có nhiều biến động, ông Trump và các cộng sự buộc phải chấp nhận rằng phương pháp leo thang và cưỡng ép cũng bộc lộ những giới hạn. Thậm chí, bên “làm già” có thể bị đẩy vào thế khó. Cuộc chiến tại Iran đang trở thành phép thử lớn nhất đối với phong cách xử lý vấn đề của ông Trump.

Liên tiếp xảy ra những việc không như ý ông Trump

Trước hết, việc Tehran từ chối khuất phục trước các yêu sách của ông Trump đang dần làm lộ giới hạn của sức mạnh quân sự Mỹ, cũng như phong cách quen “làm già” của ông Trump.

Chiến sự Iran đang đặt Tổng thống Mỹ trước những lựa chọn khó khăn. Ông có thể leo thang xung đột nhằm buộc Iran nhượng bộ, nhưng điều đó có thể làm gia tăng thương vong cho binh sĩ Mỹ và kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế không mong muốn.

Hoặc ông có thể tuyên bố chiến thắng và rút lui. Nhưng việc Iran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz trên thực tế và duy trì kho uranium làm giàu khiến tuyên bố chiến thắng của Mỹ trở nên thiếu thuyết phục.

Ông Trump đang phải đối diện xử lý nhiều vấn đề thách thức trong nhiệm kỳ hai. Ảnh: Reuters.

Để thoát khỏi thế bế tắc, ông Trump chọn cách kết hợp sức mạnh quân sự với lập trường không khoan nhượng trước đối thủ phản kháng quyết liệt và bền bỉ.

Động thái phong tỏa eo biển mới đây là một bước leo thang về mặt kinh tế, nhằm gia tăng áp lực lên Iran, bất chấp nguy cơ gây tác động nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Tìm kiếm lối thoát cho chiến sự Iran trở thành vấn đề quan trọng nhất đối với ông Trump. Nhưng hiện ông không thể khiến các đồng minh trong NATO tham gia cuộc chiến mà họ không được thông báo trước.

Ngay cả việc Mỹ đe dọa rời khỏi liên minh cũng không khiến các quốc gia này thay đổi lập trường. Sự thiếu ủng hộ này khiến Mỹ đang mất đi những lựa chọn quen thuộc trong các cuộc chiến trước đây.

Trước đây, cách tiếp cận cứng rắn của ông Trump thường phát huy hiệu quả, chẳng hạn khi ông theo đuổi cuộc chiến thuế quan. Nhưng trong cuộc chiến ấy, ông cũng gặp phải đối thủ đáng gờm. Trung Quốc từng đáp trả bằng việc đe dọa cắt nguồn cung đất hiếm và sẵn sàng leo thang chiến tranh thương mại, sau đó, ông Trump đã phải lùi bước.

Iran đã quan sát kỹ cuộc chiến thuế quan của Mỹ và rút ra kết luận: Mỹ dễ tổn thương trước các đòn đánh vào kinh tế. Chính kết luận đó đã khiến Iran tận dụng triệt để đòn bẩy tại eo biển Hormuz.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban là đồng minh thân thiết của ông Trump, nhưng ông Orban đã thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử mới đây. Ảnh: Reuters.

Không dừng lại ở bế tắc trong chiến sự Iran, ông Trump còn đang phải chứng kiến giới hạn từ sức hút chính trị của bản thân trên trường quốc tế.

Ông hậu thuẫn Thủ tướng Hungary Viktor Orban, nhưng ông Orban vừa phải chịu thất bại nặng nề trong bầu cử. Thất bại của ông Orban có thể gây tổn hại cho tham vọng gia tăng tầm ảnh hưởng của ông Trump trên chính trường châu Âu.

Việc ông Orban chấm dứt 16 năm cầm quyền tại Hungary khiến chính quyền của Trump mất đi một đồng minh thân thiết trong Liên minh châu Âu. Điều này xảy ra đúng lúc mối quan hệ giữa ông Trump và một số nhà lãnh đạo tại châu Âu đang trở nên căng thẳng.

Sự thất bại của ông Orban là đòn giáng vào chính quyền của ông Trump, bởi Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã đích thân đến Hungary để vận động cử tri Hungary ủng hộ ông Orban.

Ở góc độ rộng hơn, sự suy yếu của ông Orban trên chính trường Hungary cho thấy phong cách làm chính trị kiểu “kẻ mạnh” không đảm bảo giúp một chính trị gia vượt qua mọi biến động và quy luật đào thải quyền lực.

Trong nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã sa thải hai bộ trưởng, điều này cho thấy ông đang có những điều không hài lòng trong cách các trợ lý cấp cao tiến hành một số công việc. Ảnh minh họa: Slate.

Về chính sách đối nội, ông Trump cũng vấp phải một số vấn đề. Cơn giận của người dân Mỹ đã buộc ông phải nhượng bộ trong kế hoạch trục xuất hàng loạt, đặc biệt sau vụ hai công dân Mỹ tại Minnesota thiệt mạng vì đặc vụ liên bang. Sau đó, ông đã sa thải Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Kristi Noem.

Ông Trump còn muốn sử dụng luật pháp để trừng phạt các đối thủ chính trị, nhưng mọi việc diễn ra không như ý muốn. Điều này được cho là một phần nguyên nhân dẫn đến việc Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi cũng vừa bị ông sa thải.

Những vấn đề đối nội cho thấy vẫn tồn tại những rào cản đối với các mục tiêu chính trị của ông Trump.

Ông Trump nhiều lần thể hiện niềm tin rằng ở cương vị Tổng thống Mỹ, ông nắm giữ quyền lực tuyệt đối và không chịu sự chi phối.

Đầu năm nay, khi được New York Times hỏi liệu có giới hạn nào đối với quyền lực toàn cầu của ông hay không, ông Trump trả lời: “Có, chỉ một thứ giới hạn thôi. Đó là chuẩn mực đạo đức của tôi, là suy nghĩ của tôi. Đó là điều duy nhất có thể ngăn tôi lại. Tôi không cần luật pháp quốc tế, và tôi cũng không tìm cách làm hại người khác”.

Gần đây, niềm tin vào quyền lực của bản thân thể hiện qua việc ông Trump không thông qua Quốc hội Mỹ khi phát động chiến sự tại Iran. Ông cũng không bận tâm thuyết phục người dân Mỹ hay thông báo trước với các đồng minh về chiến sự này.

Các quan chức cấp cao trong chính quyền của ông khi được hỏi về bước đi tiếp theo trong chiến sự Iran thường trả lời theo kiểu “chỉ Tổng thống mới biết”. Điều này cho thấy không có những tiếng nói đủ mạnh mẽ và thẳng thắn trong nhóm trợ lý thân cận của ông Trump, để có đối trọng cần thiết dành cho ông trong các cuộc bàn luận nội bộ.

Việc đề cao sức mạnh quân sự và sẵn sàng leo thang căng thẳng trong nhiệm kỳ hai của ông Trump được thể hiện rất rõ qua phát biểu của Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller.

“Chúng ta đang sống trong một thế giới, nơi mọi sự được chi phối bởi sức mạnh, vũ lực và quyền lực”, ông Miller nói với CNN hồi tháng 1, sau khi Mỹ bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro.

Tuy nhiên, theo CNN, vận may và quyền lực chính trị của ông Trump có lẽ đang dần cạn tại Iran.

Hình ảnh “kẻ mạnh” của ông Trump đang bị suy yếu?

Cuộc chiến khởi đầu bằng các đòn tấn công quen thuộc của Mỹ trong thế kỷ 21, nhưng nhanh chóng cho thấy một bài học có tính lịch sử trong quân sự: Ưu thế vượt trội về không quân không thể tạo nên chiến thắng quân sự tuyệt đối, hay thay đổi mạnh mẽ về chính trị.

Động thái phong tỏa eo biển Hormuz hiện nay là nỗ lực khôi phục vị thế của Mỹ trong chiến sự Iran, nhằm cải thiện khả năng đạt được thỏa thuận trong đàm phán. Việc siết nguồn thu từ dầu mỏ và chặn đứng nguồn hàng nhập khẩu có thể đẩy Iran vào khủng hoảng, buộc nước này phải đàm phán theo điều kiện của Mỹ.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran coi đây là cuộc chiến sống còn, họ sẵn sàng chấp nhận chịu đựng những hy sinh lớn. Hiện Iran cũng đang đặt cược rằng ông Trump sẽ không đủ khả năng chịu đựng áp lực từ việc xăng dầu tăng giá, lạm phát leo thang, trong khi bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ sẽ diễn ra trong tháng 11.

Việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz sẽ phải mất nhiều tháng mới khiến Iran rơi vào khủng hoảng. Xét về khả năng chịu áp lực thời gian lúc này, ông Trump không có lợi thế.

Theo CNN, niềm tin của ông Trump trong vấn đề quyền lực chưa bao giờ dựa trên Hiến pháp hay truyền thống chính trị Mỹ. Ngược lại, ông thích là người tiên phong, phá bỏ các quy tắc cũ, vậy nhưng có những quy luật tự nhiên, vĩnh viễn không thay đổi.

Chẳng hạn, không ai mạnh mãi, sau thịnh là suy, kẻ mạnh hôm nay có thể trở thành kẻ yếu trong một ngày nào đó. Quy luật suy yếu và đào thải đúng trong mọi lĩnh vực, bao gồm cả chính trị. Trong nhiệm kỳ hai, ông Trump đang gặp khó, khó nhất lúc này là vấn đề Iran. Iran đang thách thức hình ảnh “kẻ mạnh” và phong cách lãnh đạo cứng rắn của ông Trump.

Việc vội kết luận ông Trump đã suy yếu là phiến diện. Trong chính trường, thăng trầm cũng là chuyện thường. Nhưng để thoát khỏi nốt trầm dài và không cho phép các đối thủ lầm tưởng rằng ông đã suy yếu, ông Trump sẽ làm gì để chứng minh quyền lực của ông không suy giảm?