Thấy gì khi siêu bão Dolphin có thể tiến gần ngưỡng mạnh nhất lịch sử?

Sau khi hoàn tất chu kỳ thay thế thành mắt bão, siêu bão Dolphin đang mạnh lên rất nhanh và được dự báo còn tiếp tục tăng cường. Ảnh: Tropicaltidbits.

Theo Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) của Hải quân Mỹ, Dolphin đã đạt cấp 5 - mức cao nhất trong thang bão Saffir-Simpson của Mỹ - với sức gió duy trì khoảng 270 km/h.

Đài quan sát Hong Kong (HKO) cho biết cả các mô hình dự báo truyền thống lẫn mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) đều dự báo Dolphin còn có khả năng mạnh thêm, khả năng trở thành cơn bão mạnh nhất lịch sử. Tuy nhiên, những dự báo chỉ mang tính tham vấn, cường độ cuối cùng vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như sự ổn định của mắt bão, không khí khô hay chu kỳ thay thế thành mắt bão.

Không chỉ gây chú ý vì cường độ, Dolphin còn lập kỷ lục khi trở thành cơn bão cấp 5 hình thành xa nhất về phía đông trong lịch sử khu vực tây bắc Thái Bình Dương.

Dù chưa thể khẳng định Dolphin sẽ trở thành cơn bão mạnh nhất từng được ghi nhận, việc siêu bão này liên tục tăng cường độ đã làm dấy lên câu hỏi quen thuộc mỗi mùa bão: liệu biến đổi khí hậu có đang khiến các cơn bão ngày càng dữ dội hơn? Các nghiên cứu cho thấy số lượng bão trên toàn cầu không nhất thiết tăng lên, nhưng tỷ lệ những cơn bão đạt cường độ rất mạnh, kèm mưa cực đoan và nước dâng nguy hiểm, đang có xu hướng gia tăng trong bối cảnh Trái Đất ấm lên.

Điều gì khiến một cơn bão trở nên cực mạnh?

Bão nhiệt đới hình thành trên vùng biển nhiệt đới có nước biển đủ ấm, thường từ khoảng 27 độ C trở lên.

Khi nước biển nóng lên, hơi nước bốc lên mạnh hơn. Không khí nóng, ẩm liên tục dâng lên sẽ giải phóng nhiệt trong khí quyển, tạo ra nguồn năng lượng khổng lồ giúp bão phát triển, theo BBC.

Nếu đồng thời xuất hiện những điều kiện thuận lợi như gió ở các tầng khí quyển ít thay đổi theo độ cao và không có nhiều không khí khô xâm nhập, cơn bão có thể nhanh chóng tăng cấp.

Trên phạm vi toàn cầu, số lượng bão nhiệt đới không tăng trong khoảng một thế kỷ qua, thậm chí có dấu hiệu giảm ở một số khu vực. Tuy nhiên, dữ liệu quan trắc dài hạn vẫn còn hạn chế.

Dù vậy, Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) cho biết tỷ lệ các cơn bão đạt cấp 3 trở lên trên toàn cầu trong khoảng 40 năm qua nhiều khả năng đã tăng lên. Điều này đồng nghĩa ngày càng có nhiều cơn bão đạt tốc độ gió cực mạnh.

Bão Dolphin có thể nhanh chóng mạnh lên thành cơn bão có sức gió kỷ lục. Ảnh: Zoom Earth.

Một hiện tượng khác cũng xuất hiện thường xuyên hơn là tăng cường độ nhanh, khi tốc độ gió cực đại của bão tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Đây là một trong những yếu tố khiến bão trở nên đặc biệt nguy hiểm và khó dự báo.

Ngoài ra, các nhà khoa học nhận thấy tốc độ di chuyển của bão nhiệt đới trên bề mặt Trái Đất dường như đang chậm lại. Điều này khiến mưa kéo dài hơn tại một khu vực nhất định.

Ví dụ, bão Harvey năm 2017 gần như đứng yên trên thành phố Houston (Mỹ), trút xuống khoảng 100 cm mưa chỉ trong vòng 3 ngày.

Ở một số khu vực như Tây Bắc Thái Bình Dương, vị trí mà bão đạt cường độ mạnh nhất cũng đang dịch chuyển dần về phía các vùng vĩ độ cao hơn. Điều này có thể khiến nhiều cộng đồng trước đây ít chịu ảnh hưởng của bão nay phải đối mặt với rủi ro lớn hơn.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy cường độ ngày càng mạnh của các cơn bão tại Mỹ đang khiến mức độ thiệt hại gia tăng.

Vì sao Trái Đất nóng lên khiến bão dữ dội hơn?

Việc xác định chính xác biến đổi khí hậu tác động đến từng cơn bão cụ thể là rất khó vì hệ thống bão nhiệt đới rất phức tạp.

Tuy nhiên, nhiệt độ toàn cầu tăng có thể làm thay đổi đặc điểm của các cơn bão theo nhiều cách.

Đầu tiên, nước biển ấm hơn giúp bão hấp thụ nhiều năng lượng hơn, từ đó tạo ra sức gió mạnh hơn.

Một nghiên cứu gần đây ước tính, trong giai đoạn 2019-2023, hiện tượng nước biển ấm lên do con người gây ra đã làm tốc độ gió cực đại của các cơn bão tăng trung bình khoảng 30 km/h.

Thứ hai, bầu khí quyển ấm hơn có khả năng giữ nhiều hơi nước hơn, khiến lượng mưa trong bão lớn hơn. Theo một ước tính, biến đổi khí hậu đã khiến trận mưa cực đoan do bão Harvey năm 2017 trở nên dễ xảy ra hơn khoảng ba lần.

Cuối cùng, mực nước biển đang dâng lên do băng tan và nước biển giãn nở khi nóng lên. Một số yếu tố địa phương cũng góp phần làm tình trạng này nghiêm trọng hơn.

Khi bão xuất hiện, nước dâng do bão sẽ chồng lên nền mực nước biển vốn đã cao, khiến nguy cơ ngập lụt ven biển tăng đáng kể.

Chẳng hạn, các nhà nghiên cứu ước tính mực nước lũ do bão Katrina năm 2005 - một trong những cơn bão gây chết người nhiều nhất tại Mỹ - cao hơn khoảng 15-60% so với trường hợp xảy ra trong điều kiện khí hậu của năm 1900.

Theo nhóm nghiên cứu World Weather Attribution, biến đổi khí hậu nhiều khả năng đã khiến gió và lượng mưa do bão Helene năm 2024 trở nên dữ dội hơn. Ảnh: Reuters.

Nhìn chung, IPCC kết luận với mức độ tin cậy cao rằng hoạt động của con người đã góp phần làm gia tăng lượng mưa liên quan đến bão nhiệt đới. Cơ quan này cũng đánh giá với mức độ tin cậy trung bình rằng con người đã làm tăng khả năng xuất hiện những cơn bão có cường độ mạnh hơn.

Theo IPCC, số lượng bão nhiệt đới trên toàn cầu nhiều khả năng sẽ không tăng.

Tuy nhiên, khi Trái Đất tiếp tục nóng lên, các cơn bão rất có khả năng sẽ tạo ra lượng mưa lớn hơn và đạt tốc độ gió cực đại cao hơn. Điều đó đồng nghĩa tỷ lệ các cơn bão đạt cấp 4 và cấp 5 sẽ tăng lên.

Nhiệt độ toàn cầu càng tăng, những thay đổi này càng trở nên rõ rệt. IPCC ước tính, nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu chỉ tăng 1,5 độ C, tỷ lệ bão đạt cấp 4 và cấp 5 có thể tăng khoảng 10%.

Nếu nhiệt độ tăng 2 độ C, tỷ lệ này có thể tăng lên khoảng 13%; còn khi Trái Đất nóng thêm 4 độ C, tỷ lệ có thể đạt khoảng 20%. Tuy vậy, các con số này vẫn còn tồn tại những mức độ không chắc chắn nhất định.

Ôtô trôi dạt như xe đồ chơi trên đường phố Trung Quốc vì bão Bavi Mưa lớn do bão Bavi khiến nhiều tỉnh thành Trung Quốc chìm trong nước, giao thông tê liệt, hàng chục nghìn người phải sơ tán. 15:30 13/7/2026