Châu Á ra sao trước đợt El Nino 'mạnh nhất'?

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), hiện tượng El Nino có khả năng quay trở lại ngay từ tháng 5, đánh dấu sự chuyển pha đáng chú ý của hệ thống khí hậu toàn cầu sau giai đoạn ENSO (dao động phương Nam) trung tính đầu năm.

Dự báo này thu hút sự quan tâm của giới khoa học cũng như nhiều quốc gia, đặc biệt là tại châu Á - khu vực thường chịu ảnh hưởng nặng nề nhất mỗi khi El Nino xuất hiện. Reuters nhận định đây có thể là đợt El Nino mạnh nhất kể từ giai đoạn 2015-2016.

Châu Á trước đợt El Nino "mạnh nhất"

Bangkok Post dẫn dự báo của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cho biết xác suất El Nino hình thành trong mùa hè Bắc bán cầu lên tới 70%. Trong khi đó, Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (CPC) cũng đánh giá khả năng xuất hiện El Nino trong giai đoạn tháng 5-7 là 61%. Nếu kịch bản này xảy ra, châu Á nhiều khả năng sẽ bước vào chu kỳ thời tiết cực đoan mới kéo dài sang đầu năm 2027.

Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN (ASMC) cảnh báo El Nino thường khiến lượng mưa trong khu vực giảm mạnh, nền nhiệt tăng cao và nguy cơ hạn hán kéo dài. Singapore từng ghi nhận lượng mưa giảm tới 40-80% trong các đợt El Nino mạnh trước đây.

Ở Nam Á, Ấn Độ đã cảnh báo mùa mưa năm nay có thể thấp hơn trung bình lần đầu tiên sau ba năm. Điều này "đặc biệt đáng lo ngại" bởi gió mùa cung cấp gần 70% lượng mưa hàng năm cho nền nông nghiệp nước này. Reuters cho biết những năm El Nino trước đây thường kéo theo sản lượng lúa gạo, bông và đậu tương suy giảm, đồng thời đẩy giá lương thực tăng mạnh.

Một gia đình đi bộ trên lớp đất nứt nẻ do ảnh hưởng của El Nino tại thị trấn Novaleta ở tỉnh Cavite, phía nam Manila (Philippines) ngày 26/5/2015. Ảnh: Reuters.

Tại Đông Nam Á, Indonesia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam thường là những quốc gia chịu ảnh hưởng mạnh của El Nino. Khu vực này có nguy cơ đối mặt với thời tiết khô nóng kéo dài, lượng mưa thấp hơn trung bình và gia tăng nguy cơ cháy rừng, thiếu nước. Những ngành phụ thuộc lớn vào thời tiết như sản xuất lúa gạo, mía đường, cà phê hay dầu cọ đều có thể bị tác động đáng kể.

Cụ thể, Indonesia đối mặt với nguy cơ cháy rừng và khói mù tái diễn. Trong các kỳ El Nino mạnh, quốc gia này xảy ra hàng loạt vụ cháy than bùn trên đảo Sumatra và Kalimantan, gây ảnh hưởng lan rộng ra toàn khu vực. Malaysia và Singapore cũng thường xuyên chịu tác động từ hiện tượng này.

Tại Thái Lan, Bangkok Post nhận định El Nino có thể khiến mực nước tại các hồ chứa lớn giảm mạnh, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt. Các vùng trồng lúa ở miền Trung và Đông Bắc nước này được đánh giá là dễ tổn thương nhất nếu tình trạng thiếu mưa kéo dài.

Trung Quốc cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng. Cơ quan Khí tượng Trung Quốc dự báo El Nino có thể làm gia tăng nguy cơ lũ lụt tại miền Nam, trong khi một số khu vực phía bắc lại đối mặt với tình trạng khô hạn. Hiện tượng này có thể kéo dài đến hết năm 2026, gây áp lực lên hệ thống thủy điện và an ninh năng lượng.

Australia đã bắt đầu cảm nhận những tác động đầu tiên. Cục Khí tượng Australia dự báo lượng mưa tại các vùng trồng lúa mì và cải dầu phía Đông có thể thấp hơn trung bình từ tháng 5 đến tháng 8. Điều này làm dấy lên lo ngại về sản lượng nông sản toàn cầu trong bối cảnh thị trường vốn đã chịu nhiều biến động.

Các chuyên gia cảnh báo trong bối cảnh biến đổi khí hậu, El Nino năm 2026-2027 có thể khuếch đại các hiện tượng thời tiết cực đoan, từ nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài cho tới những đợt mưa lớn bất thường ở một số khu vực.

El Nino và La Nina chi phối thời tiết toàn cầu

El Nino và La Nina là hai pha đối lập của hiện tượng dao động khí quyển - đại dương ENSO (El Nino-Southern Oscillation), một trong những cơ chế khí hậu quan trọng nhất trên Trái Đất. El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo tăng cao bất thường. Ngược lại, La Nina hình thành khi vùng biển này lạnh hơn mức trung bình nhiều năm.

Sự thay đổi nhiệt độ đại dương kéo theo biến động lớn trong hoàn lưu khí quyển, từ đó làm đảo lộn mô hình mưa, nhiệt độ và các hiện tượng thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Đây là lý do mỗi khi El Nino hoặc La Nina xuất hiện, hàng loạt khu vực trên thế giới đều phải chuẩn bị cho những tác động sâu rộng.

Reuters nhận định El Nino thường khiến châu Á, Australia và một phần châu Phi trở nên khô nóng hơn, trong khi Nam Mỹ và một số khu vực tại Bắc Mỹ lại có xu hướng mưa nhiều hơn bình thường. Ngược lại, La Nina thường mang đến lượng mưa dồi dào hơn cho Đông Nam Á và Australia, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ bão và lũ lụt.

Lịch sử khí tượng thế giới đã ghi nhận nhiều đợt El Nino với mức độ và tác động khác nhau. Giai đoạn 2015-2016 là một trong những đợt El Nino mạnh nhất thế kỷ 21.

Hiện tượng thời tiết El Nino năm 2016 đã tàn phá mùa màng trên khắp Đông Nam Á. Ảnh: Reuters.

Australia và phần lớn Đông Nam Á trải qua hạn hán nghiêm trọng, lượng mưa giảm mạnh, trong khi gió mùa tại Ấn Độ suy yếu đáng kể. Sản lượng ngũ cốc, dầu cọ và đường trên toàn cầu đều bị ảnh hưởng rõ rệt. Cùng thời điểm, nhiều khu vực ở Nam Mỹ lại hứng chịu mưa lớn, gây gián đoạn hoạt động thu hoạch đậu tương và ngô.

Trước đó, El Nino giai đoạn 2009-2010 có cường độ trung bình nhưng vẫn để lại tác động đáng kể. Điều kiện khô hạn tại Ấn Độ và Đông Nam Á đã làm giảm năng suất nhiều loại cây lương thực chủ lực như lúa gạo và lúa mì. Đây là lời nhắc nhở rằng ngay cả những đợt El Nino không quá mạnh cũng đủ tạo ra sức ép lớn đối với an ninh lương thực toàn cầu.

Đợt El Nino 1997-1998 vẫn được xem là mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử quan trắc hiện đại.

Tại nhiều quốc gia châu Á, hạn hán kéo dài khiến sản lượng lúa sụt giảm mạnh. Indonesia, Philippines và Thái Lan đều ghi nhận thiệt hại nặng nề trong lĩnh vực nông nghiệp. Dù Ấn Độ khi đó vẫn nhận được lượng mưa gần mức trung bình, nhiều khu vực khác tại châu Á lại trải qua mùa khô khắc nghiệt. Trong khi đó, mưa lũ tại châu Mỹ gây thiệt hại lớn cho mùa màng, cơ sở hạ tầng và đời sống người dân.

Ở chiều ngược lại, La Nina cũng mang đến những tác động không kém phần mạnh mẽ. Giai đoạn 2020-2023, thế giới trải qua một trong những đợt La Nina kéo dài hiếm gặp. Hiện tượng này góp phần làm gia tăng mưa lớn, lũ lụt tại Australia, Pakistan và nhiều quốc gia Đông Nam Á. Đồng thời, La Nina cũng khiến mùa bão ở Đại Tây Dương hoạt động mạnh hơn bình thường.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tác động của El Nino và La Nina ngày càng trở nên khó lường hơn. Một đợt El Nino mạnh không chỉ làm gia tăng nhiệt độ toàn cầu mà còn có thể đẩy giá lương thực, năng lượng và hàng hóa lên cao, kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế - xã hội trên phạm vi toàn thế giới.