Thanh lọc nhạc Việt

Những ngày gần đây, cơ quan quản lý liên tiếp có động thái nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động nghệ thuật, âm nhạc Việt, từ câu chuyện hát nhép, hát đè cho đến việc xử lý các sản phẩm gây tranh cãi. Điều đó cho thấy đã đến lúc nhạc Việt được thanh lọc.

Theo nhà sản xuất Lưu Thiên Hương, hướng đi này tạo ra hệ sinh thái lành mạnh từ đào tạo, sản xuất đến biểu diễn. Đó là nền tảng để âm nhạc Việt Nam phát triển bền vững, đủ sức bước ra quốc tế

Nền tảng để âm nhạc Việt Nam phát triển bền vững

Trọng tâm đầu tiên là vấn đề hát nhép - vốn gây nhiều bức xúc trong thời gian qua ở thị trường nhạc Việt. Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM ban hành văn bản yêu cầu các tổ chức, cá nhân hoạt động biểu diễn tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, từ khâu tổ chức đến quá trình biểu diễn. Đáng chú ý, hành vi lạm dụng bản ghi âm thay cho giọng hát trực tiếp - thường gọi là hát nhép - bị cấm trên địa bàn.

Tiếp đó, tại họp báo thường kỳ quý I của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam, ông Trần Hướng Dương - Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn - cho biết đã ban hành công văn gửi đến các địa phương nhằm chấn chỉnh tình trạng này. Theo đó, việc dùng âm thanh thu sẵn thay cho biểu diễn trực tiếp bị xem là hành vi có dấu hiệu lừa dối khán giả, xâm phạm quyền hưởng thụ văn hóa của công chúng.

Tại tọa đàm “Văn hóa trong kỷ nguyên số - Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” diễn ra ở TP.HCM sau đó ít ngày, ông Trần Thanh Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - tiếp tục nhấn mạnh câu chuyện hát nhép dưới góc nhìn đạo đức nghề nghiệp. Theo ông, đây là biểu hiện của sự thiếu trung thực, khi nghệ sĩ quảng bá hát live nhưng lại sử dụng bản thu sẵn hoặc hát đè trên sân khấu.

Các nghệ sĩ nỗ lực hát live trong concert thứ 9 của Anh trai "say hi". Ảnh: NSX.

Trước các động thái quyết liệt, các nghệ sĩ đều bày tỏ sự đồng tình. Thực tế cho thấy những thay đổi bước đầu tiên đã xuất hiện. Đây là tín hiệu rất tích cực với nhạc Việt.

Tại concert Anh trai “say hi” diễn ra ngày 18/4, ê-kíp và nghệ sĩ điều chỉnh rõ rệt cách trình diễn. Tình trạng hát đè được hạn chế, phần playback vẫn tồn tại nhưng tiết chế hơn, giúp khán giả nghe rõ giọng hát thật từ nghệ sĩ. Dù việc này cũng làm lộ rõ sự chênh lệch về kỹ năng live, một số nghệ sĩ bộc lộ điểm yếu về giọng hát, nhưng đây vẫn được xem là tín hiệu tích cực, thể hiện sự tiếp thu từ phía người làm nghề.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, nhạc sĩ, nhà sản xuất Lưu Thiên Hương nhận định việc mắc một vài lỗi nhỏ trong biểu diễn live là điều khán giả có thể chấp nhận, thậm chí tạo cảm giác chân thật. Nhưng hát nhép hoặc lạm dụng hát đè để tạo sự hoàn hảo giả, về lâu dài làm mất niềm tin của công chúng. Nghệ sĩ không chỉ bán âm thanh, mà bán sự hiện diện và cảm xúc thật trên sân khấu.

Theo chuyên gia, để không hát nhép mà vẫn đảm bảo chất lượng trong các sự kiện, đặc biệt concert lớn, cần đảm bảo 3 yếu tố. Đầu tiên và quan trọng nhất là kỹ thuật thanh nhạc phải đủ vững. Tiếp đó, tổng duyệt kỹ với band và hệ thống âm thanh, monitor in-ear phải chuẩn và mix riêng cho ca sĩ. Cuối cùng, cần biết phân bổ sức, chẳng hạn bài nào dùng hết sức lực, bài nào tiết chế. Ngoài ra, việc sử dụng backing vocal hoặc harmony hỗ trợ là hoàn toàn hợp lý, nhưng không được che lấp giọng thật.

Nhạc sĩ nói thêm với những show diễn lớn, nghệ sĩ cần tối thiểu 2-4 tuần tập trung cao độ. Không chỉ luyện bài, mà còn phải “luyện sức bền giọng” giống vận động viên. Những ca sĩ chuyên nghiệp thậm chí giữ form giọng quanh năm, đến show chỉ là giai đoạn “peak lại phong độ”. Quan trọng nhất là sự ổn định, không phải tập gấp trước ngày diễn.

Trước câu hỏi “Quy định cấm hát nhép có ý nghĩa gì với công nghiệp văn hóa?”, nhạc sĩ trả lời: “Đây là bước đi cần thiết. Khi thị trường minh bạch hơn về việc hát live, khán giả sẽ được trả đúng giá trị họ mua vé. Điều này buộc nghệ sĩ nâng chuẩn nghề nghiệp, đầu tư vào kỹ năng thật thay vì hình thức. Về lâu dài, nó tạo ra một hệ sinh thái lành mạnh, từ đào tạo, sản xuất đến biểu diễn, tất cả đều dựa trên năng lực thật. Và đó mới là nền tảng để âm nhạc Việt Nam phát triển bền vững, đủ sức bước ra quốc tế”.

Các sản phẩm âm nhạc gây tranh cãi bị xử lý

Song song với câu chuyện biểu diễn, các sản phẩm âm nhạc Việt gây tranh cãi cũng được xử lý nhanh chóng. Trường hợp của Jun Phạm là ví dụ điển hình. MV Truth Or Dare của nam ca sĩ được phát hành tối 28/3 lập tức vấp phải phản ứng trái chiều do hình ảnh bị cho là chứa ẩn ý nhạy cảm và chưa được dán nhãn phù hợp.

Đến 9/4, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết đã tiếp nhận thông tin liên quan đến MV và tiến hành thẩm định, lấy ý kiến từ Hội đồng Nghệ thuật cùng các chuyên gia. Tối cùng ngày, Jun Phạm chủ động gỡ bỏ MV và cho biết đây là quyết định xuất phát từ tinh thần cầu thị và tôn trọng khán giả.

Jun Phạm gỡ bỏ MV sau khi vướng tranh cãi. Ảnh: FBNV.

Sau đó, ngày 21/4, phía công ty quản lý xác nhận đã làm việc trực tiếp với cơ quan chức năng, đồng thời báo cáo các biện pháp xử lý đã triển khai.

Trước vụ việc, tại họp báo thường kỳ quý I của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 15/4, ông Trần Hướng Dương - Cục Phó Cục Nghệ thuật Biểu diễn - nhấn mạnh quan điểm nhất quán của Bộ là tạo điều kiện cho sáng tạo nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật và phù hợp với thuần phong mỹ tục.

Một trường hợp khác là B Ray. Câu rap nhạy cảm của anh: "Vì anh muốn ngủ với tất cả em xinh" trong một buổi livestream và nhanh chóng bị “tuýt còi”. Tại họp báo ngày 23/4, đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cho biết đã nắm thông tin và đang phối hợp các đơn vị liên quan để xem xét cụ thể.

Cơ quan cũng nhấn mạnh việc tăng cường tuyên truyền, khuyến khích nghệ sĩ lan tỏa giá trị tích cực, tuân thủ Quy tắc ứng xử trong lĩnh vực nghệ thuật. Đây được xem là nền tảng nhằm xây dựng hình ảnh chuẩn mực, đồng thời nâng cao trách nhiệm của nghệ sĩ trước công chúng.

"Về ứng xử với cộng đồng trong hoạt động nghệ thuật và trên không gian mạng, Sở thường xuyên tuyên truyền, khuyến khích văn nghệ sĩ lan tỏa hoạt động tích cực, đặc biệt thực hiện tốt Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật theo Quyết định 3196/QĐ-BVHTTDL ngày 13/12/2021 nhằm phát huy giá trị chuẩn mực đạo đức, xây dựng hình ảnh đẹp, nâng cao trách nhiệm của nghệ sĩ với khán giả", lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao cho biết.

Nhìn tổng thể, từ việc siết chặt biểu diễn đến xử lý nội dung gây tranh cãi, các động thái gần đây cho thấy nỗ lực thiết lập lại kỷ cương trong môi trường nghệ thuật, âm nhạc Việt. Trong bối cảnh không gian số phát triển mạnh mẽ, yêu cầu về tính trung thực, chuẩn mực và trách nhiệm xã hội đối với nghệ sĩ ngày càng được đặt ra rõ ràng hơn.