After Life

Bước đầu tiên trên hành trình gìn giữ danh tính quý giá và phi thường của chúng ta là bảo tồn những ý tưởng cốt lõi tạo nên con người mình. Thông qua các hoạt động kỹ thuật số, chúng ta đã và đang tạo ra những bản ghi chép vô cùng phong phú về cách con người suy nghĩ và cảm nhận, và trong thập niên này, công nghệ dùng để ghi nhận, lưu trữ và tổ chức thông tin đó sẽ phát triển nhanh chóng.

Khi chúng ta tiến đến cuối những năm 2020, các dữ liệu này sẽ được “làm sống lại” thành các mô phỏng sinh học - những bản tái tạo cực kỳ chân thực của con người với những cá tính cụ thể. Ngay từ năm 2023, AI đã nhanh chóng trở nên thuần thục trong việc mô phỏng con người. Các phương pháp học sâu như transformer, như đã mô tả ở các chương trước, có thể huấn luyện dựa trên văn bản một người từng viết để bắt chước chân thực phong cách giao tiếp của họ.

Trong khi đó, một GAN gồm hai mạng neuron cạnh tranh với nhau. Mạng đầu tiên cố gắng tạo ra một mẫu thuộc một lớp mục tiêu, như một hình ảnh chân thực của khuôn mặt phụ nữ. Mạng thứ hai cố gắng phân biệt hình ảnh đó với các ảnh thật khác của khuôn mặt phụ nữ. Mạng đầu tiên được thưởng điểm (điểm số này có thể được hiểu là điểm số mà mạng neuron được lập trình để nỗ lực tối đa hoá), nếu đánh lừa được mạng thứ hai; còn mạng thứ hai được thưởng điểm khi phán đoán chính xác. Quá trình này có thể lặp lại nhiều lần mà không cần con người giám sát, và cả hai mạng sẽ ngày càng trở nên thành thạo.

Kết hợp các kỹ thuật này, AI hiện đã có thể bắt chước văn phong một người cụ thể, tái tạo giọng nói của họ, thậm chí ghép khuôn mặt họ vào một video hoàn chỉnh một cách chân thực. Như đã nhắc ở chương trước, công nghệ Duplex thử nghiệm của Google sử dụng AI có khả năng phản hồi đáng tin cậy trong các cuộc trò chuyện qua điện thoại không có kịch bản - đến mức khi thử nghiệm lần đầu vào năm 2018, những người được gọi không hề nhận ra họ đang nói chuyện với máy tính.

Công nghệ mở ra những giới hạn mới về sự sống. Ảnh: ACS Information Age.

Các video “deepfake” có thể được sử dụng phục vụ mục đích tuyên truyền chính trị độc hại, hoặc để tưởng tượng các bộ phim sẽ ra sao nếu do những diễn viên khác thủ vai những nhân vật mang tính biểu tượng. Ví dụ, một kênh YouTube tên Ctrl Shift Face có một đoạn clip lan truyền cho thấy nhân vật của Javier Barden trong No Country for Old Men sẽ trông như thế nào nếu do Arnold Schwarzenegger, Willem Dafoe, hoặc Leonardo DiCaprio đóng.

Các công nghệ này hiện vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Không chỉ từng năng lực riêng lẻ (viết, giọng nói, khuôn mặt, hội thoại…) sẽ được cải thiện đáng kể trong những năm tới, mà sự hội tụ của chúng sẽ tạo ra các bản mô phỏng chân thực hơn so với chỉ một bản tổng hợp của các phần riêng lẻ.

Một loại avatar AI mà ta có thể tạo ra - gọi là “phiên bản nhân bản” (mượn thuật ngữ trong bộ phim Blade Runner) - sẽ mang hình dáng, hành vi, ký ức và kỹ năng của một người đã khuất, tiếp tục tồn tại trong hiện tượng mà tôi gọi là After Life.

Công nghệ After Life sẽ trải qua nhiều giai đoạn. Những mô phỏng sơ khai nhất đã tồn tại được khoảng bảy năm tính đến thời điểm tôi viết những dòng này. Năm 2016, trang The Verge đăng một bài viết đáng chú ý về một cô gái trẻ tên Eugenia Kuyda, người đã sử dụng AI và lưu trữ tin nhắn để “hồi sinh” người bạn thân quá cố Roman Mazurenko. Khi lượng dữ liệu mỗi người tạo ra ngày càng lớn, các tái tạo trung thực hơn về con người cụ thể sẽ ngày càng khả thi.

Cuối những năm 2020, AI tiên tiến sẽ có thể tạo ra một phiên bản nhân bản vô cùng sống động, dựa trên hàng nghìn bức ảnh, hàng trăm giờ video, hàng triệu từ trong các cuộc trò chuyện văn bản, dữ liệu chi tiết về sở thích và thói quen, cũng như các cuộc phỏng vấn với những người từng biết đến người đó. Mọi người sẽ có phản ứng trái chiều với điều này - vì lý do văn hoá, đạo đức hoặc cá nhân - nhưng công nghệ sẽ sẵn sàng cho những ai muốn sử dụng nó.

Thế hệ avatar After Life này sẽ khá chân thực, nhưng với nhiều người, chúng sẽ rơi vào “thung lũng kỳ lạ”, nghĩa là hành vi của chúng sẽ giống người nguyên bản ở mức độ nhất định nhưng vẫn có những khác biệt tinh vi, khiến người thân của người đó cảm thấy bất an. Ở giai đoạn này, các mô phỏng vẫn chưa phải là Bạn số 2.

Chúng chỉ tái tạo chức năng, chứ không phải hình thức, của thông tin từng tồn tại trong bộ não người đó. Vì lý do này, quan điểm panprotopsychist cho rằng chúng sẽ không phục hồi được ý thức chủ quan của con người. Dẫu vậy, nhiều người sẽ coi chúng là công cụ quý giá để tiếp tục công việc quan trọng, chia sẻ ký ức, hoặc giúp người thân vượt qua đau thương.

Các cơ thể nhân bản phần lớn sẽ tồn tại trong thực tế ảo hoặc thực tế tăng cường, nhưng những cơ thể hiện thực (tức người máy giống thật) cũng sẽ khả thi nhờ công nghệ nano vào cuối những năm 2030.

Tính đến năm 2023, tiến bộ theo hướng này vẫn còn rất sơ khai, nhưng đã có những nghiên cứu đáng kể đang được triển khai - đặt nền tảng cho những bước đột phá lớn hơn trong thập niên tới. Về chức năng của các android, công nghệ đang đối mặt với một thách thức mà bạn tôi là Hans Moravec đã nêu ra từ thập niên trước - nay được gọi là nghịch lý Moravec. Nói ngắn gọn, các nhiệm vụ trí óc tưởng chừng khó nói với con người - như tính căn bậc hai của các số lớn hay ghi nhớ những lượng thông tin khổng lồ - lại tương đối dễ với máy tính.