 |
Diễn ra từ ngày 29/9 đến 1/10 tại Barcelona, LIBER lần thứ 44 được tổ chức trong bối cảnh ngành xuất bản Tây Ban Nha tiếp tục tăng trưởng. Theo số liệu mới nhất của Liên đoàn các Hiệp hội Nhà xuất bản Tây Ban Nha (FGEE), doanh thu thị trường sách nội địa năm 2025 đạt 3,138 tỷ euro, tăng 3,3% so với năm trước và đánh dấu năm thứ 12 liên tiếp thị trường tăng trưởng. Cùng năm, ngành xuất bản phát hành 89.107 tựa sách, trong đó 61.831 tựa bản in và 27.276 tựa kỹ thuật số.
Nhưng điều đáng chú ý ở LIBER 2026 không nằm ở quy mô thị trường nội địa. Hội sách này ngày càng được tổ chức như một hạ tầng kinh doanh quốc tế cho ngành xuất bản nói tiếng Tây Ban Nha.
Gần 250 nhà triển lãm từ 19 quốc gia tham dự LIBER năm nay, trong khi 9.100 khách chuyên ngành đến Barcelona để tìm kiếm đối tác, nội dung và cơ hội kinh doanh. Đáng chú ý hơn, các chương trình quốc tế hóa của hội sách đã tạo ra hơn 5.300 cuộc gặp chuyên môn, tập trung vào kết nối thương mại và mua bán bản quyền.
Điều này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về hội sách. Một hội sách quốc tế không chỉ là nơi các nhà xuất bản trưng bày sách mới. Với ngành xuất bản Tây Ban Nha, đó còn là nơi một cuốn sách được biến thành tài sản có thể lưu chuyển qua biên giới: bản quyền dịch, bản quyền xuất bản, bản quyền âm thanh, chuyển thể và những thỏa thuận phân phối mới.
Lợi thế lớn nhất của sách Tây Ban Nha
Tây Ban Nha có một lợi thế mà không phải thị trường xuất bản châu Âu nào cũng sở hữu: tiếng Tây Ban Nha được sử dụng bởi khoảng 600 triệu người trên toàn thế giới. Đây là nền tảng quan trọng giúp sách xuất bản tại Tây Ban Nha có một thị trường ngôn ngữ rộng lớn vượt ra ngoài biên giới quốc gia.
Nhưng có một điểm cần phân biệt: có cùng ngôn ngữ không đồng nghĩa với có cùng thị trường.
Mexico, Argentina, Colombia hay Chile có hệ thống xuất bản, thói quen đọc, mạng lưới nhà sách và cấu trúc giá riêng. Vì vậy, lợi thế của tiếng Tây Ban Nha chỉ thực sự trở thành lợi thế kinh doanh khi các nhà xuất bản có đủ năng lực đưa sách tới từng thị trường.
Tây Ban Nha đã xây dựng một hệ thống tương đối rõ cho việc này. Năm 2024, doanh thu xuất khẩu của toàn ngành sách đạt khoảng 381 triệu euro, tăng 1,16% so với năm trước. Riêng hoạt động xuất khẩu của ngành xuất bản đạt 361,31 triệu euro. Iberoamerica là khu vực lớn nhất, với 191,43 triệu euro, tiếp theo là Liên minh châu Âu với 130,65 triệu euro. Hai khu vực này chiếm hơn 84% tổng giá trị xuất khẩu sách của Tây Ban Nha.
Mexico là thị trường xuất khẩu sách lớn nhất của Tây Ban Nha với 63,60 triệu euro trong năm 2024, tiếp theo là Pháp với 62,37 triệu euro và Argentina với 31,54 triệu euro.
Những con số này cho thấy quốc tế hóa của xuất bản Tây Ban Nha không phải một khẩu hiệu được tạo ra quanh LIBER. Nó đã trở thành một phần thực tế của hoạt động kinh doanh.
Từ bán sách sang bán bản quyền
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cách các nhà xuất bản tiếp cận thị trường quốc tế.
Thay vì chỉ xuất khẩu những cuốn sách đã in tại Tây Ban Nha, các nhà xuất bản có thể bán quyền xuất bản cho một nhà xuất bản ở quốc gia khác. Nhà xuất bản địa phương sẽ chịu trách nhiệm in, phân phối và tiếp thị cuốn sách cho độc giả của mình.
Đây là một mô hình quan trọng bởi nó cho phép một tác phẩm có thể tạo ra nhiều dòng doanh thu từ cùng một nội dung: một bản quyền tiếng Anh, một bản quyền tiếng Pháp, một bản quyền tiếng Việt, một bản quyền chuyển thể màn ảnh… thay vì chỉ bán một số lượng sách vật lý từ thị trường nội địa.
LIBER vì vậy đang được thiết kế ngày càng rõ như một thị trường bản quyền. Năm 2025, hội sách đã đưa vào Salón de Derechos - Rights Centre, quy tụ hơn 60 nhà xuất bản và đại lý văn học từ 24 quốc gia. Năm 2026, chương trình quốc tế hóa tiếp tục được mở rộng với hàng trăm buyer, nhà phân phối, nhà sách, đại lý văn học và nhà xuất bản quốc tế.
Đáng chú ý, dữ liệu được Publishing Perspectives dẫn lại từ FGEE cho thấy doanh thu từ bán bản quyền của các nhà xuất bản Tây Ban Nha tăng từ khoảng 66 triệu euro năm 2014 lên hơn 72,5 triệu euro năm 2024. Tuy nhiên, mức tăng này cũng cho thấy còn nhiều dư địa để phát triển: tại London Book Fair 2026, đại diện FGEE thừa nhận doanh số bản quyền của Tây Ban Nha gần như đi ngang trong giai đoạn 2009-2024.
Nói cách khác, Tây Ban Nha đã có thị trường sách lớn, có lợi thế ngôn ngữ và có mạng lưới quốc tế, nhưng việc biến những lợi thế đó thành doanh thu bản quyền vẫn là một bài toán đang tiếp tục được giải.
Không chỉ dựa vào một hội sách
Một điểm đáng chú ý khác là LIBER không hoạt động đơn độc. Các nhà xuất bản Tây Ban Nha xuất hiện khá mạnh tại những hội sách quốc tế quan trọng khác.
Tại Bologna Children's Book Fair 2026, gần 100 doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan xuất bản Tây Ban Nha tham gia, trong đó có 31 đơn vị tập trung tại gian hàng của FGEE. Riêng xuất khẩu sách thiếu nhi và thanh thiếu niên của Tây Ban Nha trong năm 2024 đạt 24,56 triệu euro, tăng 2,21% so với năm trước.
Tại Feria Internacional del Libro de Buenos Aires, gần 60 nhà xuất bản và thương hiệu xuất bản Tây Ban Nha tham gia năm 2026. Còn tại Guadalajara, một trong những hội sách quan trọng nhất của khu vực Mỹ Latinh, 227 thương hiệu xuất bản Tây Ban Nha từng tham dự với mục tiêu mở rộng sự hiện diện của sách Tây Ban Nha tại châu Mỹ.
Nhìn từ góc độ thị trường, đây là một chiến lược đáng chú ý: không chờ độc giả quốc tế tìm đến mình, mà chủ động đưa nhà xuất bản, tác giả và danh mục sách đến những nơi quyền xuất bản được mua bán.
Một hệ sinh thái thay vì chỉ một ngành xuất bản
Điều làm cho câu chuyện Tây Ban Nha đáng chú ý hơn là xuất bản đang được đặt trong một hệ sinh thái văn hóa rộng hơn.
Barcelona không chỉ là nơi diễn ra LIBER. Thành phố này còn có những mạng lưới xuất bản độc lập, các hội sách, đại lý văn học và hoạt động dịch thuật quốc tế. Chẳng hạn, LiteralPRO tại Barcelona đã xây dựng mô hình kết nối các nhà xuất bản độc lập Tây Ban Nha và quốc tế thông qua những cuộc gặp B2B, với sự hỗ trợ của Bộ Văn hóa Tây Ban Nha, thành phố Barcelona và chính quyền Catalonia.
Ở cấp độ doanh nghiệp, các nhà xuất bản Tây Ban Nha cũng đang tìm cách mở rộng quy mô bằng việc xây dựng nhiều thương hiệu xuất bản, mua lại các nhà xuất bản nhỏ và đưa danh mục sách ra nhiều thị trường. Grupo Editorial Sargantana, chẳng hạn, hiện có 9 thương hiệu xuất bản, khoảng 800 tựa sách đang hoạt động, bán sách tiếng Tây Ban Nha tại 32 quốc gia và đã bán bản quyền sang 15 quốc gia.
Điều này cho thấy quốc tế hóa không chỉ là câu chuyện của những tập đoàn lớn. Nó có thể bắt đầu từ một nhà xuất bản nhỏ, một agency, một danh mục sách đặc thù hoặc một tác giả có khả năng vượt qua biên giới ngôn ngữ.
Bài học lớn hơn từ thị trường Tây Ban Nha
Nếu chỉ nhìn vào LIBER 2026, chúng ta có thể coi đây đơn giản là một hội sách quốc tế với 9.100 khách tham dự. Nhưng đặt nó cạnh các số liệu về doanh thu, xuất khẩu, bản quyền và sự hiện diện của nhà xuất bản Tây Ban Nha tại Bologna, Buenos Aires hay Guadalajara, một bức tranh khác xuất hiện.
Tây Ban Nha đang cố gắng biến lợi thế văn hóa thành năng lực kinh doanh quốc tế.
Sách ở đây không chỉ được xem là sản phẩm bán cho độc giả trong nước. Một cuốn sách có thể được xuất khẩu dưới dạng bản in; được bán quyền cho một nhà xuất bản khác; được dịch sang ngôn ngữ mới; được đưa tới thị trường Mỹ Latinh; hoặc trở thành nguyên liệu cho một sản phẩm văn hóa khác.
Tuy nhiên, những con số cũng cho thấy đây chưa phải câu chuyện thành công hoàn tất. Xuất khẩu sách đã đạt quy mô hàng trăm triệu euro nhưng tăng trưởng còn khiêm tốn; doanh thu bản quyền tăng trong một thập kỷ nhưng gần như đi ngang trong một số giai đoạn. Thách thức tiếp theo của Tây Ban Nha vì vậy không đơn giản là “làm thế nào để bán được nhiều sách hơn”, mà là “làm thế nào để những câu chuyện, tác giả và ý tưởng xuất phát từ thị trường Tây Ban Nha đi xa hơn nữa?”
Đó cũng là lý do LIBER ngày càng giống một thị trường quyền xuất bản hơn là một hội sách theo nghĩa truyền thống. Và nếu xu hướng này tiếp tục, sức mạnh của một ngành xuất bản trong tương lai có lẽ sẽ không chỉ được đo bằng số sách bán ra trong nước, mà còn bằng việc bao nhiêu tác phẩm có thể bước ra thế giới và bao nhiêu giá trị có thể được tạo ra từ chúng sau khi vượt qua biên giới.
