 |
Vấn đề thu nhập của các tài xế công nghệ đang "nóng" trở lại trong những ngày gần đây. Nhiều tài xế cho rằng nền tảng đang thu tỷ lệ chiết khấu khoảng 30-35%, trong khi một số trường hợp cho biết tổng số tiền bị trừ trên một cuốc xe có thể lên tới gần 50% nếu tính cả các khoản liên quan.
Theo Grab, loại phí này thay đổi theo từng chuyến, thời điểm và một số yếu tố vận hành. Tuy nhiên, tài xế lại cho rằng cơ chế này mơ hồ và khó dự đoán mức thu nhập được nhận.
Khoảng cách và thời gian quyết định mức phí?
Trên thực tế, việc áp dụng mức phí dịch vụ hoặc hoa hồng linh hoạt không phải là cách làm riêng của thị trường Việt Nam, mà đã được Grab và một số nền tảng gọi xe triển khai tại nhiều thị trường trên thế giới.
Đơn cử tại Philippines, mức phí dịch vụ đối với tài xế tối đa được Grab quy định là 20% giá trị thanh toán của khách hàng. Trong khi tại Thái Lan, Grab quy định phí dịch vụ có thể lên tới 25% số tiền khách hàng thanh toán. Cơ chế này cho phép Grab áp dụng mức phí dịch vụ cụ thể trong giới hạn được quy định, thay vì ấn định một mức phí duy nhất trong mọi trường hợp.
Hay tại Singapore, từ ngày 14/11/2023, Grab đã áp dụng cơ chế phí dịch vụ linh hoạt, theo đó mức phí thu trên mỗi chuyến thay đổi tùy vào khoảng cách và thời gian tài xế phải di chuyển để đón khách. Điểm đón càng xa, tài xế mất càng nhiều thời gian di chuyển thì mức phí cho nền tảng càng thấp, theo Straits Times.
Động thái trên diễn ra đúng thời điểm ngành gọi xe tại Singapore thiếu hụt tài xế. Grab cho biết cơ chế mới giúp tài xế được trả thù lao công bằng hơn và giảm khả năng họ hủy những chuyến xe kém thuận lợi. Trước đó, Grab thu của tài xế mức hoa hồng cố định 20,18% trên mỗi chuyến, đã bao gồm thuế hàng hóa và dịch vụ.
Đáng chú ý, trong báo cáo tài chính quý II/2026 mà Grab nộp lên Ủy ban chứng khoán Mỹ (SEC), doanh thu mảng gọi xe của hãng tăng 12% so với cùng kỳ lên 331 triệu USD. Kết quả này một phần được thúc đẩy bởi mức tăng 18% của tổng giá trị giao dịch (GMV), đạt 2,214 tỷ USD trong quý. Như vậy, doanh thu mảng gọi xe của Grab tương đương khoảng 15% GMV.
Trong khi đó, mảng giao hàng của Grab ghi nhận GMV đạt 4,249 tỷ USD và doanh thu 531 triệu USD, tương đương tỷ lệ 12,5%.
Điều đó có nghĩa bình quân cứ 100 đồng giá trị giao dịch qua nền tảng, Grab thu về khoảng 12,5 đồng với mảng giao hàng và 15 đồng với mảng gọi xe. Đây có thể xem là con số thực nhận của hãng, sau khi chi trả thu nhập cho tài xế (đã bao gồm các khoản thưởng) và các khoản thuế thu hộ nhà nước.
Sự can thiệp của các chính phủ
Đáng chú ý, ở mỗi thị trường, tỷ lệ doanh thu này sẽ khác nhau tùy thuộc chính sách, quy định của các chính phủ.
Đơn cử, kể từ ngày 1/7, các công ty cung cấp nền tảng như Gojek và Grab tại Indonesia bắt đầu áp dụng mức khấu trừ hoa hồng 8% và chia cho các đối tác tài xế 92% doanh thu. Cùng với thay đổi này, Gojek được ghi nhận cũng đã điều chỉnh giảm giá cước cơ bản của chuyến đi, theo Reuters.
Thông báo được đưa ra tại cuộc họp báo ngày 23/6, với sự tham dự của các Phó chủ tịch Hạ viện Indonesia (DPR) Sufmi Dasco Ahmad và Cucun Ahmad Syamsurijal, sau chỉ đạo của Tổng thống Prabowo Subianto ngày 1/5 nhằm cải thiện phúc lợi cho các tài xế xe công nghệ.
 |
| Các công ty cung cấp nền tảng như Gojek và Grab tại Indonesia bắt đầu áp dụng mức khấu trừ hoa hồng 8% từ ngày 1/7. Ảnh: Reuters. |
Theo thông tin do Gojek đưa ra, việc thay đổi cơ chế hoa hồng được thực hiện bằng cách giảm giá cước cơ bản của chuyến đi, nhằm giữ giá mà khách hàng phải trả ở mức phù hợp trong khi tỷ phần doanh thu của đối tác tài xế tăng lên.
Hãng lấy ví dụ, giá cước chuyến đi có thể giảm từ 13.000 rupiah (0,74 USD) xuống 11.500 rupiah (0,65 USD), trong khi phí dịch vụ ứng dụng vẫn giữ ở mức 2.000 rupiah (0,11 USD). Trước đây, khách hàng được giảm 1.500 rupiah (0,09 USD) tiền khuyến mại, còn theo cơ chế mới thì không còn khoản giảm giá này. Do đó, tổng số tiền khách hàng thanh toán vẫn là 13.500 rupiah (0,76 USD).
Về phía tài xế đối tác, thu nhập tăng từ 10.400 rupiah (khoảng 0,59 USD), tương đương 80% giá cước chuyến đi, lên 10.580 rupiah (khoảng 0,6 USD), tương đương 92% giá cước chuyến đi.
Cùng với đó, hoa hồng Gojek giảm từ 20% xuống 8%, tương đương giảm từ 2.600 rupiah (khoảng 0,15 USD) xuống 920 rupiah (khoảng 0,05 USD) mỗi chuyến. Tuy nhiên, phí dịch vụ ứng dụng vẫn được duy trì ở mức 2.000 rupiah (khoảng 0,11 USD), do đó tổng số tiền Gojek nhận được trong ví dụ này giảm từ 3.100 rupiah (khoảng 0,18 USD) xuống 2.920 rupiah (khoảng 0,17 USD).
Tờ Bisnis nhận định việc nâng phần thu nhập của đối tác lên 92% được thực hiện thông qua điều chỉnh giá cước cơ bản của chuyến đi, thay vì tăng mức giá khách hàng phải trả. Cơ chế này đồng thời đi kèm với việc giảm hoa hồng của nền tảng từ 20% xuống 8%, trong khi phí dịch vụ ứng dụng 2.000 rupiah vẫn được thu.
Còn tại Trung Quốc, vào năm 2025, các nền tảng gọi xe nổi tiếng như Didi Chuxing, T3 Chuxing, Cao Cao Mobility và các nhà cung cấp dịch vụ gọi xe khác của Trung Quốc cũng đã thông báo sẽ giảm mức phí hoa hồng nhằm mang lại lợi ích cho tài xế, trong bối cảnh các cơ quan quản lý địa phương tích cực thúc đẩy việc giải quyết tình trạng hoa hồng cao, theo Yicai Global.
Theo đó, DiDi đã chủ động giảm mức hoa hồng tối đa trên mỗi đơn/chuyến từ 29% xuống 27% từ cuối năm 2025. Phần hoa hồng vượt quá mức này sẽ được tự động hoàn trả vào tài khoản của tài xế. DiDi cũng cho biết mức hoa hồng bình quân hàng tháng sẽ không vượt quá 25% đối với những tài xế hoàn thành ít nhất 50 chuyến mỗi tháng.
Riêng T3 Chuxing cho biết mức hoa hồng sẽ không vượt quá 27%, đồng thời có kế hoạch giảm tỷ lệ các đơn/chuyến chịu mức hoa hồng từ 26% đến 27% xuống còn 17%, so với mức 21%. Công ty có trụ sở tại Nam Kinh cho biết đối với những tài xế hoàn thành ít nhất 50 đơn/chuyến mỗi tháng, mức hoa hồng hàng tháng được giới hạn ở 25%.
Kể từ năm 2024, cơ quan quản lý tại nhiều địa phương của Trung Quốc đã nhiều lần gặp mặt đại diện các nền tảng gọi xe để làm việc về vấn đề phí hoa hồng, đồng thời cấm việc mua bán, sang nhượng đơn hàng và yêu cầu các nền tảng xây dựng mức phí hoa hồng hợp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của tài xế cũng như hành khách.
Năm ngoái, nhiều địa phương ở Trung Quốc cũng đã ban hành các quy định quản lý hoạt động gọi xe chi tiết hơn, qua đó tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của tài xế.
Cước phí tăng, số tiền tài xế nhận lại giảm
Trong khi đó, một nghiên cứu mới do các nhà nghiên cứu thuộc Khoa Khoa học Máy tính, Đại học Oxford (Anh), thực hiện cho thấy việc Uber áp dụng cơ chế định giá động đã khiến giá cước hành khách phải trả tăng lên, trong khi thu nhập của tài xế giảm, đồng thời làm gia tăng phần doanh thu Uber giữ lại.
Nghiên cứu cũng cho thấy Uber áp dụng tỷ lệ doanh thu nền tảng (take rate), hay hoa hồng, cao hơn đối với những chuyến xe có giá cước cao hơn.
PGS Reuben Binns (Khoa Khoa học Máy tính, Đại học Oxford), Trưởng nhóm nghiên cứu, nhận định giá trị chuyến xe càng cao thì phần Uber giữ lại càng lớn. Vì vậy, khách hàng càng trả nhiều tiền đồng nghĩa thu nhập thực tế của tài xế tính trên mỗi phút càng thấp.
Nghiên cứu phân tích dữ liệu của 258 tài xế Uber tại Anh với hơn 1,5 triệu chuyến xe trong giai đoạn 2016-2024. Kết quả cho thấy có sự thay đổi đáng kể sau khi Uber đưa vào áp dụng thuật toán định giá động vào năm 2023.
Sau khi điều chỉnh theo lạm phát, thu nhập bình quân theo giờ của tài xế giảm từ hơn 22 bảng (29,7 USD) xuống chỉ còn hơn 19 bảng (tương đương 26 USD), chưa tính các chi phí vận hành. Tài xế cũng phải dành nhiều thời gian hơn để chờ nhận chuyến mà không được trả công so với trước đây.
Trong khi đó, tỷ lệ hoa hồng Uber giữ lại đã tăng từ khoảng 25% lên 29% và trong một số trường hợp, nền tảng này giữ lại hơn một nửa giá trị tiền cước.
Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này cho thấy khoảng cách giữa số tiền khách hàng trả và khoản tiền tài xế thực nhận đang ngày càng lớn, đồng thời đặt ra những câu hỏi về tính minh bạch và công bằng trong nền kinh tế việc làm theo nền tảng số.
Nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Trong thế giới kinh doanh phức tạp và thay đổi liên tục như hiện nay, việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh trên thế giới rất quan trọng. Để độc giả có thể tiếp cận những thông tin kinh tế quốc tế mới nhất, Tri Thức - Znews giới thiệu Tủ sách kinh tế thế giới với những cuốn sách và câu chuyện kinh doanh đáng chú ý. Từ việc nghiên cứu các công ty hàng đầu đến việc khám phá những xu hướng kinh tế mới, Tủ sách sẽ là nơi cập nhật các thông tin mới nhất về hoạt động kinh tế toàn cầu.
