Để cung cấp đủ dinh dưỡng và sống khoẻ mạnh, con người cần chú ý chế độ ăn uống phù hợp với cơ thể. Ảnh: MBC.

Theo YHCT, mỗi người có thể chất khác nhau (hư, thực, hàn, nhiệt,...) nên cần ăn phù hợp. Người có thể chất hàn nên ăn thêm thức ăn hoặc gia vị ấm (gừng, quế,...). Người có thể chất nhiệt nên ăn mát (rau xanh, trái cây,...). Người có thể chất hư thì dùng thêm đồ dưỡng. Người có thể chất thực thì xem thuộc hàn hay nhiệt mà dùng các thức ăn mang tính chất tả (như giải độc, tăng bài tiết, trục ứ,...).

Đồng thời ăn hoa trái theo mùa vụ và điều chỉnh thực đơn theo mùa: Mùa xuân là khoảng thời gian chuyển từ lạnh sang ấm, nên ăn những rau củ quả có vị cay nồng sẽ giúp khí huyết lưu thông đến ngũ tạng. Mùa hè nóng ẩm, nên ăn cháo đậu xanh, uống nước mát để phòng ngừa say nắng, giải nhiệt.

Mùa thu không khí khô, nên ăn những thức ăn có tác dụng thanh nhiệt, nhuận phế như lê, hồng, củ cải, ngân nhĩ, hoài sơn, hạt dẻ. Mùa đông thời tiết lạnh, nên ăn những thực phẩm giàu dinh dưỡng và năng lượng, nhiều chất béo như gà, giò heo, thịt bò, dê, nhãn nhục, mè.

Tuổi tác khác nhau thì thực phẩm chọn lựa cũng phải khác nhau. Khi bước vào giai đoạn trung niên, bước ngoặt đánh dấu sức khỏe từ giai đoạn thịnh vượng chuyển sang suy yếu, rất cần ăn các thực phẩm giàu năng lượng, các thực phẩm chống lão hóa. Còn với người già, quá trình chuyển hóa diễn ra chậm nên hạn chế ăn các loại thịt như bò, cừu, heo mà nên ăn các thịt gia cầm hay cá.

Đối với việc chế biến thực phẩm, nên sử dụng các phương pháp hấp - luộc - nấu canh - chưng - kho thường xuyên. Chỉ hãn hữu hoặc giỗ chạp mới dùng nướng - chiên.

Món ăn nên có đủ ngũ vị (chua, đắng, ngọt, cay, mặn) để nuôi dưỡng đủ ngũ tạng (Can, Tâm, Tỳ, Phế, Thận). Không lạm dụng hay dùng một vị quá mức, ví dụ ăn quá mặn hại Thận, ăn quá ngọt hại Tỳ, ăn quá cay hại Phế, ăn quá đắng hại Tâm, ăn quá chua hại Can.

Cần ăn uống sạch sẽ để tránh nhiễm tà khí. Tránh thực phẩm ôi thiu, sống - tái, hoặc nhiễm bẩn để tránh lục khí. Ăn chín, uống sôi, bảo quản kỹ càng là nguyên tắc tối quan trọng.

Đối với cách ăn, để đạt hiệu quả của dinh dưỡng, phải ăn chậm, nhai kỹ, tạo không khí vui tươi, ấm áp trong khi hưởng thụ thức ăn. Tùy thuộc độ tuổi trẻ sơ sinh đến dậy thì và người cao tuổi, cần chia nhiều bữa, thông thường là 5 bữa, gồm 3 bữa chính như người trưởng thành, và 2 bữa phụ.

Trong ba bữa ăn chính, ăn sáng là quan trọng nhất, ăn nhiều và cân bằng các thành phần, giúp các bộ phận trong cơ thể hoạt động tích cực hơn sau 12 giờ đồng hồ ngủ - nghỉ. Nhớ ăn đúng giờ, đủ lượng, không bỏ bữa hoặc ăn khuya muộn.

Ăn uống tiết chế, vừa phải - không quá no, không quá đói. “No quá thì hại Tỳ, đói quá thì thương Vị” (quá no làm tổn thương Tỳ, quá đói làm tổn thương Vị). Nguyên tắc “ngũ phần thực, tam phần lưu, nhị phần dưỡng khí” (ăn 5 phần, để 3 phần cho tiêu hóa, 2 phần cho khí vận hành) thể hiện tư tưởng tiết chế như ngày nay chúng ta hay được nghe là “ăn lưng bụng”.