Giun đất đã thay đổi cấu trúc rừng ở châu Mỹ. Ảnh minh họa: L.C.

Không có cách nào lần lại được con đường mà giun đất, những kẻ nhập cư vĩ đại đã đi đến Bắc Mỹ. Chỉ có một điều rõ ràng là, trước khi người châu Âu xuất hiện, New England và vùng Thượng Trung Tây không hề có giun đất, chúng đã bị quét sạch vào cuối kỷ Băng Hà.

Giun đất ở phía Nam cũng không di chuyển lên phía Bắc sau khi các sông băng tan chảy, vì sinh vật này không di chuyển những quãng đường xa, trừ khi được vận chuyển bởi trung gian là con người.

“Nếu chúng sinh ra ở sân sau nhà bạn thì chúng sẽ ở lại bên trong hàng rào nhà bạn đến trọn đời,” John W. Reynolds, biên tập viên của tạp chí Megadrilogica, có lẽ là tạp chí hàng đầu về giun đất ở Mỹ, giải thích với tôi như thế.

Chúng đến theo chân người châu Âu, có lẽ là ở Virginia, rồi lan rộng ra cũng nhờ họ. Cũng như thực dân, giun đất đã chinh phục được một vùng đất mới. Trong cả hai trường hợp, sự xuất hiện của những kẻ ngoại lai đều là bước ngoặt sinh thái học.

Trong những khu rừng không có giun đất, lá cây tích tụ thành đống trên nền rừng. Khi giun đất được mang đến, chúng có thể dọn sạch lá khô trong vòng vài tháng, đóng gói chất dinh dưỡng giấu vào trong đất dưới dạng viên nén (phân giun).

Kết quả là, “mọi thứ đều thay đổi,” theo lời Cindy Hale, nhà nghiên cứu giun đất thuộc Đại học Minnesota. Cây gỗ và cây bụi ở những nơi không có giun lấy thức ăn từ lá khô. Nếu giun giấu dinh dưỡng vào trong đất, cây sẽ không thể tìm thấy thức ăn. Nhiều loài cây đã chết. Rừng trở nên khô và thưa hơn, mất đi bớt nhiều tầng thấp, kể cả các cây con.

Cùng lúc ấy, giun đất cũng tranh thức ăn với các loại côn trùng nhỏ, khiến số lượng chúng giảm bớt. Các loài chim, bò sát và thú có túi kiếm ăn trong lá khô cũng giảm số lượng tương tự. Không ai biết điều gì diễn ra tiếp theo.

“Trong bốn thế kỷ vừa qua, chúng ta đã phát động một cuộc thí nghiệm sinh thái quy mô khổng lồ và không có kế hoạch từ trước. Chúng ta không hề hay biết hệ quả dài hạn của nó sẽ là gì”, Hale nói với tôi.

Nhìn từ một số phương diện, điều này không có gì bất ngờ: Bản thân Jamestown là một ví dụ điển hình về những hệ quả không lường trước được. Thuộc địa Virginia là nỗ lực của một nhóm thương gia hòng chiếm lấy trữ lượng vàng bạc khổng lồ mà họ đã hình dung, nhưng hóa ra là sai lầm, nằm quanh Jamestown, trong vùng cửa sông lớn và nông của vịnh Chesapeake.

Quan trọng không kém, những thương nhân này muốn tìm một con đường đi xuyên qua vùng Bắc Mỹ mà họ hình dung, chỉ rộng vài trăm dặm, tức bằng một chuyến hành trình kéo dài chưa tới một tháng, một lần nữa, họ lại sai .

Và khi thực dân tới được bờ biển Thái Bình Dương, họ sẽ có thể dong buồm ra khơi, có lẽ là với bạc của vùng Virginia, tới lẽ sống tối thượng của vùng thuộc địa. Nói theo uyển ngữ kinh tế, các nhà sáng lập Jamestown đã có ý định đưa vùng Virginia hội nhập thị trường thế giới, tức là, toàn cầu hóa vùng ấy.

Nếu xét từ phương diện đầu tư mạo hiểm, Jamestown là một thảm họa. Mặc dù có được nguồn lợi từ thuốc lá, những người chống lưng cho nó vẫn phải chịu thất bại nặng nề đến mức dự án của họ sụp đổ một cách nhục nhã.

Tuy nhiên, khu thuộc địa này đã để lại dấu ấn lớn: Nó mở đầu những cuộc đấu tranh vĩ đại xoay quanh vấn đề dân chủ (khu thuộc địa này đã thiết lập cơ quan đại diện đầu tiên của người Anh tại Mỹ) và chế độ nô lệ (nó mang đến các vùng châu Mỹ thuộc Anh những tù nhân châu Phi đầu tiên) để lại tác động lâu dài lên lịch sử nước Mỹ.

Những con giun của Rolfe, người ta có thể gọi chúng như thế, là biểu tượng cho một khía cạnh khác trong tiến trình của nó: Jamestown chính là phát súng mở màn cho Cuộc trao đổi Columbus đối với các vùng châu Mỹ thuộc Anh. Từ góc độ sinh thái học, nó đánh dấu thời điểm trước đó chuyển thành sau đó. Khi dựng trại trên bán đảo Jamestown lầy lội, các thực dân đã mang kỷ nguyên Đồng hóa Sinh học đến với vùng Bắc Mỹ mà không hề hay biết. Jamestown là cuộc xung đột nhỏ bên rìa một cuộc giao tranh sinh thái học lớn trên khắp hành tinh.