Những chuyến tàu buôn thuốc lá đã mang giun đất tới châu Mỹ. Ảnh minh họa: N.G.

Có thể, John Rolfe là người phải chịu trách nhiệm về giun. Chính xác hơn là giun đất, loài giun khoang và giun đốt đỏ thường gặp, những sinh vật không tồn tại ở châu Mỹ trước năm 1492.

Rolfe là một thực dân ở Jamestown, Virginia, khu định cư thành công đầu tiên của người Anh ở châu Mỹ. Ngày nay, nếu người ta biết đến ông, thì hầu hết đều vì ông là người đã cưới Pocahontas, nàng “công chúa Anh-điêng” hiện diện trong vô vàn câu chuyện lãng mạn.

Một vài người đam mê lịch sử hiểu rằng Rolfe chính là nguồn lực quan trọng đằng sau thành công tối hậu của Jamestown. Nhưng đám giun lại ngấm ngầm thông báo vai trò thứ ba, thậm chí còn quan trọng hơn: Rolfe, hoàn toàn vô tình, đã khai mở sự thay đổi vĩnh viễn về cảnh quan châu Mỹ.

Cũng như nhiều thanh niên người Anh khác, Rolfe từng hút, hoặc theo cách nói thời bấy giờ, là “nã”, thuốc lá, một trào lưu có từ khi người Tây Ban Nha mang về từ vùng Caribe loài thuốc lá Nicotiana tabacum. Người Anh-điêng ở Virginia cũng hút thuốc lá, nhưng họ hút một loại khác, Nicotiana rustica. N. rustica là một thứ kinh khủng, “dở, nhạt và gắt,” William Strachery viết lại.

Sau khi đến Jamestown vào năm 1610, Rolfe đã thuyết phục được một thuyền trưởng mang về cho ông một ít hạt giống N. tabacum từ Trinidad và Venezuela. Sáu năm sau đó, Rolfe trở về nước Anh cùng vợ, Pocahontas, cùng chuyến tàu chở rất nhiều thuốc lá đầu tiên của ông. “Êm, ngọt và đậm,” người bạn Ralph Hamor của Rolfe mô tả, thuốc lá Virginia là một thành công vang dội.

Ngoại nhập, có khả năng làm say, gây nghiện và bị những nhà cầm quyền bảo thủ khinh thường, việc hút thuốc đã trở thành một trào lưu quý phái.

Khi chuyến tàu của Rolfe cập bến, ở London đã có đến 7.000 “phòng hút” (hoặc hơn), những điểm giống quán cà phê, nơi các con nghiện nicotin ngày càng đông đúc có thể mua và hút thuốc lá.

Không may, bởi vì nguồn cung duy nhất của loại thuốc lá hảo hạng đến từ những thuộc địa của Tây Ban Nha đáng căm ghét, nên ở nước Anh, loại cỏ này rất khó kiếm, đắt đỏ (loại thuốc lá tốt nhất được bán theo giá lượng thuốc ngang với lượng bạc) và có vẻ không ái quốc cho lắm.

Các phòng hút ở London như lên cơn sốt bởi sự xuất hiện bất ngờ của nguồn cung thay thế: Lá thuốc Virginia. Họ kêu gào đòi thêm nữa. Những chiếc tàu đến từ London chen chúc ở cầu cảng Jamestown để chở những thùng chứa đầy lá thuốc đã được cuộn lại. Với chiều cao thông thường khoảng 1,3 m và đường kính đáy khoảng 70 cm, mỗi thùng thế này chứa được khoảng nửa tấn thuốc lá (hoặc hơn).

Để cân bằng trọng lượng, các thủy thủ phải đổ bớt két dằn, hầu hết là đá, sỏi và đất ra khỏi tàu, tức là, họ đổi chỗ đất của nước Anh lấy thuốc lá Virginia.

Những chỗ đất ấy nhiều khả năng mang theo loài giun khoang và giun đốt thường gặp. Gần như chắc chắn rằng, những chậu cây mà các nhà thực dân nhập cảng cũng thế. Mãi đến thế kỷ 19, người ta vẫn xem những loài giun này là loài gây hại cho việc trồng trọt.

Charles Darwin là một trong những người đầu tiên nhận ra rằng chúng có vai trò lớn hơn thế; cuốn sách cuối cùng của ông là một công trình dày 300 trang dành để ca ngợi năng lực của giun đất. Một số lượng khổng lồ sinh vật này, ông ghi chú, đang sống dưới chân chúng ta.

Thực tế, tổng số giun sống ở một bãi chăn gia súc có thể hơn gấp nhiều lần tổng số gia súc đang gặm cỏ phía trên chúng. Mở đường đi trong đất bằng cách ăn đất, theo nghĩa đen, giun đất tạo ra một hệ thống đường ngầm cho phép nước và không khí đi vào.

Ở những vùng ôn đới như Virginia, giun đất có thể lật xới hết lớp đất mặt sau mỗi 10 hoặc 20 năm. Những kỹ sư sinh thái tí hon này tái tạo hình toàn bộ các vùng đất. “Không biết còn có loài động vật nào đóng một vai trò quan trọng đến thế trong lịch sử thế giới như sinh vật ngoại nhập tầm thường này hay không”, Darwin viết.