Sự trỗi dậy của hiệu sách indie ngoại văn ở Hà Nội

Thái Dương (25 tuổi) là một Gen Z Hà Nội: lướt “Threads City” mỗi ngày, không bỏ lỡ xu hướng nào trên TikTok, thích matcha latte, nghe Spotify, đọc Kindle. Bắt trend, sở hữu nhiều công nghệ trong tay, cậu vẫn là độc giả trung thành của sách giấy, thường xuyên tới các hiệu sách ngoại văn.

Khả năng ngoại ngữ tốt, Dương hay đọc sách ngoại. Theo dõi tin tức quốc tế, cậu chủ động tìm sách đạt giải thưởng lớn. Đọc nhiều, cậu biết hiệu sách nào chủ hiệu có đọc sách, hiểu sách, “có gu” hơn hiệu nào.

Độc giả như Thái Dương đang ngày càng nhiều, khiến thị trường sách tại Việt Nam chứng kiến những thay đổi thú vị. Sách ngoại văn tăng trưởng mạnh, số lượng sách tăng 101% riêng năm 2025, theo Báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành.

Trong bối cảnh các đơn vị làm sách nội địa liên tục hội sách, giảm giá sâu, tái bản sách bestseller để thu hút độc giả trong một “cuộc đua” chưa chắc phần thắng - ở góc khác, có những độc giả sẵn sàng chi vài triệu trong một lần mua sách ngoại văn, cho những dòng sách khó đọc, sách văn học, triết học.

Hiệu sách ngoại văn The Bookworm Hanoi. Ảnh: Trần Hiền.

Người đọc ngày càng nhanh, sành, chịu chi

Khi xưa, sách còn khan hiếm, mỗi cuốn sách ra mắt đều được bạn đọc háo hức đón chờ. Hiện nay, sách trong nước và quốc tế đều dư thừa, khả năng tiếp cận sách ngoại tăng, khả năng ngoại ngữ của người đọc tăng, khiến việc chọn sách không còn là một lựa chọn vì độ khan hiếm - hay gọi là “đói sách”.

Một lý do chọn sách ngoại văn phổ biến hiện nay là nhu cầu tìm về tác phẩm gốc để trải nghiệm sâu, toàn vẹn tác phẩm sau khi có “điểm chạm đầu”. “Điểm chạm đầu” của sách ngoại văn có thể tới từ chính sách dịch. Đại diện The Bookworm Hanoi - một hiệu sách ngoại văn có tiếng tại thành phố - cho biết thời điểm các đơn vị sách nội địa chuẩn bị phát hành tác phẩm dịch của một cuốn sách nổi tiếng thế giới, sẽ có một “cơn sốt” tìm kiếm các tác phẩm này bản gốc.

“Điểm chạm đầu” còn tới từ audiobook, ebook, rộng hơn là tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ sách, short videos, mạng xã hội… Ngọc Mai (28 tuổi, Hà Nội) thường xuyên nghe audiobook, xem video về sách, thấy cuốn nào ấn tượng mới tìm sách ngoại văn để trải nghiệm đầy đủ tinh thần tác phẩm.

Đại diện hiệu sách ngoại văn InBook cho biết các cuốn sách của Ocean Vuong luôn nằm trong nhóm bán chạy. Ảnh: Trần Hiền.

Một lý do khác là độc giả muốn rút ngắn thời gian chờ sách dịch, hoặc không thỏa mãn với chất lượng bản dịch. Thái Dương cho biết thường phải chờ khá lâu mới có bản dịch của một tác phẩm văn học quốc tế. Thậm chí, khi có bản dịch tiếng Việt, chất lượng dịch thuật chưa chắc đã làm hài lòng độc giả.

“Theo ý kiến cá nhân, tôi thấy sách phi hư cấu nổi tiếng thế giới được dịch ở Việt Nam khá nhanh, còn mảng văn học dù dịch nhiều nhưng độ cập nhật lại hơi chậm. Tôi muốn đọc các cuốn trong danh sách của The Booker, Pulitzer, hai danh sách này không hàn lâm, khá đại chúng so với Nobel Văn học, nhưng sách dịch không có hoặc chậm, trong khi sách dịch tác giả đạt Nobel lại rất nhiều”, Thái Dương nói.

Có một khoảng trống giữa nhu cầu tiếp cận tri thức của một bộ phận độc giả hiện nay và tốc độ phát hành sách tại Việt Nam. Khoảng trống ở mảng hư cấu, khi nhiều tác giả có ảnh hưởng trên quốc tế chưa được dịch. Khoảng trống ở mảng phi hư cấu, khi các bộ kỹ năng làm việc ngày càng cập nhật, bối cảnh xã hội thay đổi từng ngày, sách trong nước chưa kịp đáp ứng.

Sách ngoại văn đang lấp được phần nào khoảng trống đó.

Sự lên ngôi của hiệu sách có cá tính, được giám tuyển

Tăng trưởng của sách ngoại văn còn đi kèm sự nở rộ của các hiệu sách “indie” - cái tên được gọi để phân biệt họ với các chuỗi hiệu sách lớn như FAHASA, Phương Nam.

Đặc trưng của các hiệu sách nhỏ này là người bán sách chính là "linh hồn" của hiệu sách, là người giám tuyển cho các cuốn sách. Tính chọn lọc tạo nên cá tính của chủ tiệm, cá tính này tiếp tục tạo nên một cộng đồng độc giả trung thành.

Tiệm sách Quýt là một hiệu sách ngoại văn được nhiều độc giả nhắc tới.

“Người bán có cá tính, có hiểu biết về sách, nhập nhiều sách lạ, thú vị mà các bên khác không có. Chủ tiệm chia sách không chỉ theo thể loại, mà còn theo aesthetic, vibe, subgenre (thẩm mỹ, phong cách, nhánh phụ - PV). Các nhà khác chỉ chia nonfiction, văn học Anh, Pháp, Nobel, Goncourt, còn Tiệm sách Quýt chia nhỏ hơn như cityscape (cảnh quan đô thị - PV), sách quý tộc Anh, sinh thái,…”, một bạn đọc chia sẻ.

Tiệm sách Quýt được nhiều bạn đọc tìm tới khi mua sách ngoại văn. Ảnh: Tiệm sách Quýt.

Bạn đọc này còn đánh giá các bài truyền thông của Tiệm sách Quýt thể hiện người bán sách có đọc sâu, không hời hợt, dẫn tới tạo dựng được niềm tin ở độc giả. Khi đã tin tưởng vào gu chọn sách của chủ tiệm, bạn đọc có thể chọn ngẫu nhiên một cuốn sách không có chủ đích trước, mà vẫn tin tưởng chất lượng nội dung sách.

The Bookworm Hanoi là tiệm sách ngoại văn đã tồn tại hơn 20 năm tại thủ đô. Tiệm sách nổi bật không chỉ bởi sự đa dạng của sách ngoại văn mới mà còn có nhiều sách cũ chọn lọc. Trước khi tìm mua sách mới giá cao, nhiều bạn đọc tới The Bookworm Hanoi săn sách second-hand trước.

Gác Xép Bookstore, Tiệm sách Sleepy Cat, The BookShelf Hanoi cũng là 3 cái tên nổi bật khác, mỗi tiệm lại có một cá tính riêng. Gác Xép Bookstore có tiếng với các cuốn sách có góc nhìn đa chiều, phản biện về xã hội; trong khi đó, Tiệm sách Sleepy Cat lại tuyển chọn nhiều đầu sách mà tác giả đến từ vùng ngôn ngữ không lớn. The Bookshelf Hanoi cập nhật khá nhanh các đầu sách đang có sức nóng trên thế giới.

Ngoài các hiệu sách ngoại văn trên, còn khá nhiều hiệu sách ngoại văn khác đang nở rộ trên các mạng xã hội.

Trang Instagram của The Bookshelf Hanoi thể hiện sự đầu tư cho hình ảnh, gu thẩm mỹ. Ảnh: The Bookshelf Hanoi.

Một điểm chung của các hiệu sách ngoại văn này là duy trì cộng đồng độc giả khá trung thành. Khách hàng tin vào lựa chọn của chủ tiệm, chủ tiệm nhớ gu, biết mặt độc giả. Cộng đồng này còn có sinh hoạt đọc đều đặn, thí dụ Tiệm sách Quýt còn có book club, có cả "lớp tập đọc" sách phi hư cấu.

"Có những cuốn sách chúng tôi nhập, xét về tính thương mại không cao, nhưng vẫn làm vì độc giả", đại diện The Bookworm cho biết.

Trong một thế giới sách nhiều tới thừa mứa, niềm tin của độc giả ít nhiều suy suyển, khả năng giám tuyển của chủ tiệm sách đang tạo dựng lại niềm tin cho người mua sách. Tính giám tuyển thể hiện định hướng mà chủ tiệm muốn theo đuổi, thể hiện tiêu chuẩn thẩm mỹ và nội dung của người bán sách, từ đó tạo cảm hứng đọc cho người mua sách.

Công việc đánh giá chất lượng sách hiện nay cũng không còn là đặc quyền của giới phê bình hàn lâm, mà nằm trong tay người đọc có kiến thức. Người bán sách càng rõ ràng về định hướng chọn sách, về suy ngẫm tại sao cuốn sách này quan trọng, càng có được sự tín nhiệm từ người đọc. Sự giám tuyển cũng giúp người đọc bớt mông lung trên hành trình với sách, hình dung rõ hơn được niềm tin, con đường tư tưởng của mình.

Tiệm sách Gác Xép Bookstore là điểm đến quen thuộc của nhiều độc giả sách ngoại văn. Ảnh: FB Gác Xép Bookstore.

Hơn hết, sự trao đổi trực tiếp giữa người bán người mua - cũng là 2 người đọc - thể hiện nhu cầu giao lưu tri thức, nhu cầu tìm kiếm một cộng đồng để trau dồi về tinh thần. Mô hình hiệu sách không thể cưỡng lại xu hướng trở thành tụ điểm giao lưu văn hóa của thành phố.

Đôi khi trong vòng xoáy của hội sách, săn sale, giảm giá, việc đọc, suy ngẫm và trò chuyện - vốn là trung tâm của ngành sách - bị trật khỏi nhịp điệu chính. Những hiệu sách “indie” đang là nơi độc giả có thể tìm lại nhịp điệu ấy.