Cuộc chiến Mỹ - Iran đang làm suy yếu dự án trí tuệ nhân tạo Stargate trị giá 500 tỷ USD của Tổng thống Donald Trump, đồng thời đẩy nhanh quá trình suy giảm vị thế toàn cầu của Mỹ.
Dự án Stargate được công bố vào tháng 1 năm ngoái, không lâu sau khi ông Trump trở lại nắm quyền, với mục tiêu củng cố ưu thế của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Chương trình có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn như OpenAI, SoftBank và Oracle.
Một trong những hạng mục trọng tâm là xây dựng cụm trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo lớn nhất thế giới tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Nhưng theo các học giả tham dự diễn đàn, xung đột tại Trung Đông đang khiến chiến lược này đối mặt nhiều rủi ro, sau khi Iran không kích trung tâm dữ liệu tại Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất.
 |
| Vị trí các trung tâm dữ liệu tại Trung Đông. Đồ họa: Bloomberg. |
Stargate bị phủ bóng
“Ưu tiên hàng đầu của Trump khi nhậm chức là dự án Stargate”, Li Wei, Phó viện trưởng Trường Quan hệ quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, phát biểu tại sự kiện hôm 10/5.
Ông Li chỉ ra vào tháng 5 năm ngoái, ông Trump đã “thân chinh” tới Trung Đông để thể hiện sự ủng hộ dành cho dự án. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của Iran vào trung tâm điện toán tại Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất đang khiến kế hoạch mở rộng của Stargate tại Trung Đông rơi vào trạng thái bất định.
Vị học giả còn nhận định, Mỹ đang tham gia vào “cuộc chiến lạc lối”, đồng thời cho rằng cuộc xung đột đang “tích cực đẩy nhanh sự suy yếu của nước Mỹ trên phạm vi toàn cầu”.
“Hiện tại, Mỹ chưa thu được bất kỳ lợi ích thực chất nào từ cuộc chiến này. Ngược lại, nó còn làm gia tăng nghi ngờ của các đồng minh, bao gồm châu Âu, châu Á và Trung Đông, về năng lực hành động cũng như tính hợp lý chiến lược của Mỹ”, ông nói.
Một số diễn giả khác tại diễn đàn cũng cho rằng cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã bộc lộ những giới hạn trong sức mạnh của Washington.
Tian Wenlin, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định cuộc chiến đã đồng thời giúp nâng vị thế khu vực của Iran.
Theo ông, trong bối cảnh nợ công của Mỹ đã lên tới 39.000 tỷ USD, chi phí chiến tranh ước tính khoảng 50 tỷ USD sẽ trở thành “gánh nặng lớn” với một nền kinh tế mà ông mô tả là đã bị “rỗng ruột”.
Tian Wenlin cũng cho rằng năng lực tác chiến phi đối xứng của Iran, bao gồm khả năng sử dụng máy bay không người lái và tên lửa siêu vượt âm, đang tạo ra thách thức đối với lực lượng quân sự truyền thống của Mỹ.
“Diễn biến của cuộc chiến đã phá vỡ ‘huyền thoại’ về sức mạnh quân sự bất khả chiến bại của Mỹ”, ông nói, đồng thời cho rằng điều này sẽ tác động sâu sắc tới năng lực răn đe của Washington trong tương lai.
 |
| Kỹ thuật viên tại trung tâm dữ liệu AI của Amazon Web Services. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran từng khiến người dân UAE không thể trả tiền taxi, đặt đồ ăn giao tận nhà hoặc kiểm tra số dư tài khoản ngân hàng. Ảnh: Reuters. |
Washington tiến thoái lưỡng nan?
Theo ông Tian, Washington đang mắc kẹt tại Iran. Nếu nhanh chóng kết thúc chiến tranh, Mỹ có thể bị xem là “hổ giấy”. Nhưng nếu tiếp tục can dự sâu hơn, Washington có nguy cơ sa lầy.
Ông cho rằng kịch bản “tiến thoái lưỡng nan” này đã khiến giới hoạch định chính sách Mỹ rơi vào trạng thái do dự, khi cả việc rút lui quá sớm lẫn leo thang xung đột đều bị xem là gây tổn hại.
Ngược lại, Tian Wenlin nhận định ảnh hưởng của Iran đang gia tăng mạnh. Ông nói khả năng chịu đựng “ngoài dự kiến” của Tehran đã giúp nước này nắm trong tay “lá bài chiến lược”, thông qua quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với ngành dầu mỏ toàn cầu.
Trong khi đó, ông Mao Zhenhua, đồng Giám đốc Viện Nghiên cứu Kinh tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng “người anh cả” của chính trị toàn cầu đã “bộc lộ bản chất thực sự”.
Ông nhận định nếu Mỹ gặp khó khăn trong việc đối phó với một quốc gia đang chịu lệnh trừng phạt như Iran, thì khả năng gây sức ép với các cường quốc lớn như Trung Quốc trên thực tế cũng đã suy giảm đáng kể.
Ông Mao đồng thời cho rằng, Bắc Kinh cần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và tìm cách tránh phụ thuộc vào các điểm nghẽn dễ tổn thương ở Đông Nam Á, chẳng hạn phát triển các tuyến vận tải trên bộ qua Myanmar.
“Chúng ta cần đánh giá liệu còn tồn tại những rủi ro khác trong bối cảnh địa chính trị hiện nay hay không, ví dụ các vấn đề liên quan tới eo biển Malacca”, ông nói.
