Speedway cuộc đua của xe không phanh

(Zing) - Chỉ sử dụng tốc độ, kỹ năng trượt xe và phóng... Khái niệm phanh xe, về số không bao giờ tồn tại trong vòng đua này.

Speedway được tổ chức trên một đường đất hình ô-van phẳng, thông thường là đường đất trộn đá dăm(đá phiến sét mềm dễ vỡ). Những tay đua sử dụng những bề mặt này để trượt những chiếc xe của họ về một bên khi vào cua. Kỹ thuật này được gọi là “broadsiding” giúp cho người điều khiển vẫn giữ được tốc độ cao khi vào cua. Nguồn gốc của kiểu đua này tại New South Wales, Australia vào năm 1920. Hiện nay, nơi này vẫn là nơi tổ chức những cuộc đua trong nước và quốc tế bao gồm cả giải thế giới.

Có những tiêu chuẩn cho xe đua Speedway như sau: Xe không phanh, hoạt động bằng Methanol chỉ có một bánh răng số và trọng lượng thấp nhất là 77 kg. Nhông sau, bánh răng số có thể được thay đổi kích cỡ để thay đổi tỷ số truyền. Những sự thay đổi này phụ thuộc vào mặt nền đường đua và quy định của ban tổ chức. Mỗi lượt có khoảng 4 đến 6 tay đua tranh tài trong 4 vòng.

Động cơ tăng tỷ số nén khi sử dụng methanol kết quả làm tăng tốc độ của xe (có khi đạt tới 130 km/h khi đang vào cua). Mặc dù vậy, kỹ năng của những tay đua Speedway bao gồm cả việc điều kiển xe khi vào cua là việc quan trọng quyết định thắng thua. Tay đua sẽ ngả người và tăng ga để tránh sự giảm tốc độ của xe. Điều đặc biệt là khi vào cua, muốn cua sang bên trái thì các tay đua sẽ luôn đánh về bên phải.

Cấu tạo hoạt động

Cách nhanh nhất để tắt máy một chiếc xe Speedway  là kéo một sợi dây được gọi là “cut-off switch” được buộc quanh cổ tay người điều khiển và nối với bu-gi hoặc nguồn cung cấp nguyên liệu. Khi người điều khiển gặp sự cố và rơi khỏi xe lặp tức động cơ của chiếc xe sẽ ngừng hoạt động. Trong những trường hợp khác người điều khiển cũng có thể giảm ga cho chiếc xe tắt máy. Tuy nhiên, phải chủ động đưa xe ra ngoài đường đua tránh tai nạn cho những tay đua khác.

Tay côn nằm bên trái. Có một dây xích chạy từ động cơ tới côn và đằng sau mặt côn là một bánh răng chuyền chuyển động ra bánh sau của xe. Là loại côn khô không làm mát bằng dầu nên sau mỗi lượt đua côn rất nóng.  Côn là bộ phận mang tính cá nhân của người điều kiển. Một số tay đua thích tiếng sập mạnh của côn và làm chiếc xe nhảy ra khỏi vạch xuất phát, trong khi đó chiếc bánh trước vẫn bay lơ lửng trước khi vào khúc cua đầu tiên. Một số tay đua khác lại thích sự mềm dẻo hơn và tất cả những tay đua Speedway mất rất nhiều thời gian cho bộ côn trên chiếc xe của mình.

Có hai kiểu động cơ trong xe đua Speedway. Một được sản suất bởi hãng GM kiểu còn lại của hãng Jawa. Động cơ 500cc, một xi-lanh đạt từ 0 - 60 km/h trong 3 giây. Không phanh, không hộp số, chạy bằng methanol và hệ thống điện của xe rất đơn giản, chỉ dùng để đáp ứng nhu cầu hoạt động của động cơ.

Có ba loại chế hòa khí thường được sử dụng gồm có BZ, Michael Blixt và Finn Jenson. Mỗi loại đều cho sức mạnh động cơ khác nhau. Nhưng được ưa chuộng nhất là loại của Michael Blixt, loại này thường được các tay đua trong giải GP sử dụng. Ngoài ra, động cơ Speedway còn sử dụng bộ lọc gió Air Filter được sản suất bởi K&N.

Bình nhiên liệu được thiết kế chỉ đủ cho 4 vòng đua đảm bảo cho trọng lượng xe được hạn chế tối thiểu. Giảm xóc khủy tay được sử dụng ở phía bánh trước. Gồm có cao su đàn hồi ở mỗi cạnh và bộ lò xo nhún ở mỗi bên càng. Đây là bộ giảm xóc duy nhất của chiếc xe. Những chiếc Speedway không có giảm xóc sau lý do bởi chiếc xe cần có kết cấu  ổn định và vững chắc khi xe trượt vào những góc cua.

Bộ hãm thanh của xe phát ra âm thanh với tần số 96 decibel (đây là luật của Speedway) tuy nhiên tiếng động vẫn khá to. Chỉ có hai hãng sản suất ống giảm thanh loại này là Jawa và King, những 99% các tay đua chuyên nghiệp sử dụng ống hãm thanh của King.

Bộ phận chắn bùn phía sau được thiết kế bởi Barry Briggs có chức năng làm lệch hướng của bùn đất khi bắn lên đảm bảo tầm nhìn cho những tay đua phía sau.

Xe Speedway không có hộp số như những xe thông thường. Đa số các tay đua sử dụng nhông sau từ 54 đến 63 răng. Tùy theo quy đinh hay mặt đường mà tay đua có thể thay đổi loại nhông tương ứng. Các tay đua chỉ cần khoảng 1 phút để thực hiện công việc này.

Lịch sử và phát triển

Speedway ngày nay đã trở nên đại chúng ở Đông Âu, Scandinavia,Vương quốc Anh và một phạm vi nhỏ ở Australia và New Zealand. Có một số đường đua tạị Mỹ ở phía bắc ngoại vi New York, Indiana va California. Ngoài ra, Speedway cũng có thể được thi đấu trên băng với những động cơ thích hợp đặc biệt, do vậy ở Canada có 3 đường đua khác đạt tiêu chuẩn.

Cuộc đua đầu tiên của Speedway được đưa tin trên tờ Maitland Mercury vào này 17/ 12/ 1923. Sự kiện xảy ra vào ngày 15/ 12/ 1923 tại Maitland Showground, Australia. Tuy nhiên, có nhiều những bằng cớ khác gợi ý rằng có những cuộc đua sớm hơn cả ở Mỹ và Australia. Quả thực vậy, những  kỹ thuật “broadsiding” trên những đường đua nhỏ đã được hình thành từ trước Chiến tranh thế giới thứ 2. Một tay đua có tên Don John được biết đến đã thực hiện điều này từ những năm 1914.

Hình thức thi đấu và tính điểm

Trung bình 4 vòng đua sẽ mất khoảng một phút để hoàn thành, mỗi vòng 260 m đến 400 m. Leigh Adam đã lập kỷ lục về thời gian là 59 giây trên quãng đường 342 m. Đa số những chiếc xe có tốc độ trung bình là 83 km/giờ. Tốc độ trong các khúc cua có thể đạt tới là 110 km/giờ hoặc hơn thế và điều này chỉ đạt được ở một chiếc xe không có hộp số. Tại điểm xuất phát trong khoảng 2,5 đến 3 giây, chiếc xe sẽ đạt đến 100 km/giờ. Xuất phát là một khía cạnh khá quan trọng của toàn bộ cuộc đua. Kỹ năng điều kiển bằng tay ga sẽ giúp một tay đua được hưởng lợi thế hơn các tay đua khác. Tuy nhiên, tốc độ thuận lợi có thể làm cuộc đua trở nên gay cấn. Những tay đua sẵn sàng mạo hiểm để thực hiện những kỹ thuật vượt đối thủ trong các khúc cua và chọn cho mình vị trí tốt nhất trên đường đua. Bên ngoài là hàng rào an toàn ngăn không cho xe và tay đua đâm vào khán giả. Trong các giải đua Grands Prix, các giải tại Anh và Ba Lan hàng rào được bơm đầy khí nên hiều quả an toàn rất cao.

Điểm được chấm theo thang 3-2-1-0. Người về nhất sẽ được 3 điểm và lần lượt cho những tay đua còn lại. Sau vòng đấu tổng điểm của một tay đua sẽ được chia cho tổng số tay đua tham gia và nhân với 4. Tay đua nào có số điểm cao nhất xe đoạt chức vô địch.

Ngày nay hình thức đua Speedway vẫn tiếp tục phát triển và có thêm những tay đua rất trẻ tuổi. Ngoài những hình thức chuyên nghiệp, những chiếc Speedway có thêm các loại giải thi đấu như “Youth Leagues” cho những tay đua thiếu niên từ 8 đến 18 tuổi với động cơ 80cc. “Micro Leagues” Giải cho nhi đồng dưới 10 tổi và giải cho những cậu bé “già” “Old Boys League” cho những tay đua đã ngoài 33 tuổi.

Lê