Chiều 9/6, công ty quản lý của Sơn Tùng M-TP thông báo cập nhật phiên bản mới của MV Come My Way sau những tranh luận liên quan đến tác phẩm Tàn Chỉ của nghệ sĩ thị giác Lê Giang.
Theo thông báo, ê-kíp quyết định điều chỉnh phân đoạn hậu danh đề, tức xóa chi tiết đang trở thành tâm điểm bàn luận trên mạng xã hội trong những ngày gần đây.
Động thái chỉnh sửa MV được đưa ra trong bối cảnh những ý kiến trái chiều vẫn liên tục xuất hiện xoay quanh MV Come My Way. Trước đó, phía đơn vị sản xuất mỹ thuật đã lên tiếng nhận trách nhiệm về khâu thiết kế bối cảnh, đồng thời gửi lời xin lỗi tới nghệ sĩ Lê Giang.
"Chỉnh sửa MV không đồng nghĩa thừa nhận hành vi xâm phạm”
Về mặt nội dung, chất lượng sản phẩm, việc chỉnh sửa, cắt bỏ chi tiết gây tranh cãi không ảnh hưởng tới tổng thể MV vì nó nằm ở phân đoạn hậu danh đề (after-credits scene). Như giọng ca sinh năm 1994 chia sẻ trước đó, phân đoạn này là dụng ý nghệ thuật và liên quan đến những kế hoạch tiếp theo. Nó là cánh cửa mở ra chương tiếp ca sĩ đã chuẩn bị cho khán giả.
Về mặt pháp lý, việc ê-kíp chỉnh sửa sản phẩm khiến công chúng đặt ra câu hỏi phải chăng công ty Sơn Tùng thừa nhận sử dụng ngôn ngữ tạo hình từ tác phẩm Tàn Chỉ (Vestige of the Land) của Lê Giang mà chưa xin phép.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, luật sư Diệp Năng Bình nhận định nếu nhìn dưới góc độ pháp lý, việc Sơn Tùng M-TP và ê-kíp chỉnh sửa, cắt bỏ phân cảnh gây tranh cãi trong MV Come My Way không đồng nghĩa việc thừa nhận hành vi xâm phạm quyền tác giả. Ngược lại, đây có thể được xem là một biện pháp thiện chí nhằm hạn chế tranh chấp, giảm thiểu thiệt hại và tránh làm mâu thuẫn leo thang trong khi vụ việc chưa được cơ quan có thẩm quyền kết luận.
Về nguyên tắc pháp luật, để xác định có hay không hành vi xâm phạm quyền tác giả phải căn cứ vào Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung), trong đó cần làm rõ 3 vấn đề cốt lõi: Thứ nhất, tác phẩm được cho là bị xâm phạm có thuộc đối tượng được bảo hộ hay không. Thứ hai, phần bị cho là sao chép có phải là yếu tố sáng tạo được pháp luật bảo hộ hay chỉ là ý tưởng, cảm hứng hoặc phong cách nghệ thuật. Thứ ba, có hay không hành vi sử dụng trái phép đối với hình thức thể hiện cụ thể của tác phẩm. Đồng thời phải có các căn cứ chứng minh cho hành vi xâm phạm theo Điều 78 Nghị định 17/2023/NĐ-CP.
Những vấn đề này chỉ có thể được kết luận thông qua việc đánh giá chứng cứ, tài liệu chuyên môn và trong trường hợp cần thiết có thể phải trưng cầu giám định quyền tác giả.
Theo luật sư, việc chỉnh sửa MV thực chất lại có lợi hơn về mặt pháp lý cho nam ca sĩ. Bởi lẽ, nếu tồn tại tranh cãi về một phân cảnh cụ thể, việc chủ động loại bỏ phân cảnh đó giúp hạn chế nguy cơ phát sinh thiệt hại tiếp tục, giảm phạm vi tranh chấp và thể hiện thái độ hợp tác của bên phát hành. Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ, thái độ thiện chí khắc phục hậu quả luôn là tình tiết có ý nghĩa khi xem xét trách nhiệm của các bên.
 |
| Vừa qua, ê-kíp Sơn Tùng thông báo chỉnh sửa MV Come My Way. Ảnh: FBNV. |
Một điểm quan trọng khác là các đơn vị phụ trách mỹ thuật và sản xuất (PV: Microwave Soups) đã công khai nhận trách nhiệm đối với khâu thiết kế bối cảnh, đồng thời xác nhận Sơn Tùng không trực tiếp tham gia quá trình xây dựng ý tưởng mỹ thuật hay thiết kế hiện trường quay. Các thông tin được công bố cho thấy phần tranh cãi đang tập trung vào hoạt động của đơn vị thiết kế và sản xuất bối cảnh hơn là vai trò biểu diễn của nghệ sĩ.
Do đó, xét về bản chất pháp lý, việc chỉnh sửa MV không làm thay đổi câu hỏi cốt lõi của vụ việc là: liệu có tồn tại hành vi xâm phạm quyền tác giả hay không. Nó chỉ làm thay đổi trạng thái thực tế của sản phẩm đang được khai thác. Muốn xác định trách nhiệm pháp lý cuối cùng vẫn phải chứng minh được hành vi xâm phạm theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, chứ không thể suy luận từ việc một bên chủ động chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ nội dung đang gây tranh cãi.
Nói cách khác, việc chỉnh sửa MV là một động thái xử lý khủng hoảng và giảm thiểu rủi ro pháp lý, nhưng không phải chứng cứ pháp lý mặc nhiên chứng minh Sơn Tùng M-TP hay đơn vị phát hành đã vi phạm quyền tác giả. Muốn đi đến kết luận đó vẫn cần một quy trình chứng minh và đánh giá chứng cứ theo đúng quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành.
Trách nhiệm của Sơn Tùng
Theo luật sư Diệp Năng Bình, trong trường hợp nghệ sĩ Lê Giang vẫn khởi kiện dù MV Come My Way đã được chỉnh sửa và cơ quan có thẩm quyền xác định ê-kíp sản xuất đã sử dụng các yếu tố tạo hình được bảo hộ từ tác phẩm Tàn Chỉ (Vestige of the Land) mà chưa được sự cho phép của tác giả, trách nhiệm pháp lý vẫn có thể được đặt ra đối với hành vi đã xảy ra trước thời điểm chỉnh sửa.
Việc cắt bỏ hoặc thay đổi phân cảnh gây tranh cãi không đương nhiên làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý, mà chủ yếu được xem là động thái khắc phục hậu quả và thể hiện thiện chí của bên bị phản ánh.
Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp dân sự như buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại.
Nếu chứng minh được quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, nghệ sĩ Lê Giang có thể yêu cầu bồi thường theo Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ. Mức bồi thường có thể được xác định dựa trên: Thiệt hại thực tế, khoản lợi nhuận mà bên vi phạm thu được từ hành vi xâm phạm.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh trong các tranh chấp quyền tác giả, yếu tố quyết định không phải việc có sự tương đồng về mặt hình ảnh hay cảm xúc nghệ thuật, mà là việc có hay không hành vi sao chép các yếu tố sáng tạo được pháp luật bảo hộ của tác phẩm gốc.
 |
| Những ngày qua, MV Come My Way của Sơn Tùng vướng tranh cãi. Ảnh: FBNV. |
Với câu hỏi "ngay cả khi Sơn Tùng và công ty của anh đã chỉnh sửa MV, nam ca sĩ có trách nhiệm ra sao nếu Lê Giang đâm đơn kiện?", luật sư cho biết đối với trường hợp này, Sơn Tùng có thể bị liên quan nhưng không đồng nghĩa với việc chắc chắn phải chịu trách nhiệm pháp lý. Dưới góc độ pháp lý, cần tách bạch giữa vai trò của Sơn Tùng M-TP với vai trò của đơn vị sản xuất, đạo diễn mỹ thuật, thiết kế bối cảnh và các cá nhân trực tiếp tạo ra phân cảnh đang bị tranh cãi.
"Trong vụ việc này, nếu Sơn Tùng chỉ là người biểu diễn và không trực tiếp tham gia quá trình sáng tạo, thiết kế mỹ thuật, lựa chọn hoặc sao chép các yếu tố tạo hình từ tác phẩm Tàn Chỉ, đây sẽ là căn cứ quan trọng để xem xét mức độ trách nhiệm.
Nói cách khác, nếu không chứng minh được Sơn Tùng biết hoặc phải biết về việc sử dụng trái phép tác phẩm của người khác nhưng vẫn chỉ đạo, chấp thuận hoặc tham gia vào quá trình đó, việc quy trách nhiệm trực tiếp cho cá nhân Sơn Tùng sẽ gặp nhiều khó khăn về mặt chứng cứ", ông Diệp Năng Bình nói.
Mặt khác, nếu MV được phát hành dưới danh nghĩa của công ty quản lý hoặc công ty sản xuất mà Sơn Tùng là người đại diện hoặc chủ sở hữu, công ty đó vẫn có thể trở thành chủ thể bị kiện. Trong các tranh chấp sở hữu trí tuệ, trách nhiệm thường được xem xét trước hết đối với đơn vị sản xuất, phát hành và khai thác thương mại tác phẩm.
Theo luật sư, một yếu tố có lợi cho phía Sơn Tùng là ngay khi phát sinh tranh cãi, ê-kíp đã công khai xin lỗi và chủ động chỉnh sửa MV. Hành động này không làm mất quyền khởi kiện của Lê Giang nhưng cho thấy thái độ thiện chí khắc phục hậu quả. Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ, đây là tình tiết có thể được Tòa án cân nhắc khi đánh giá mức độ lỗi, thiệt hại và trách nhiệm của các bên.
Cuốn sách Lược sử âm nhạc của nhà nghiên cứu âm nhạc bậc thầy thế giới Robert Philip, dẫn dắt độc giả trên hành trình khám phá cực kỳ lôi cuốn mọi hình thái âm nhạc. 40 chương sách đưa người đọc đi từ dạng thức sơ khai của âm nhạc đến khi con người sử dụng âm nhạc, qua giai đoạn sự lên ngôi của các nhạc cụ, dàn nhạc, đến khi âm nhạc tạo ra những cơn bão trong tâm trí con người thời cách mạng, cuối cùng là âm nhạc trong nhịp sống hiện đại và âm nhạc hướng về tương lai.
