Bức tranh Bà lão đọc sách, có lẽ là tiên tri Hannah được họa sĩ thiên tài người Hà Lan Rembrandt van Rijn sáng tác vào năm 1631. Ảnh: Wikimedia.

Trước khi rời Leiden không lâu, Rembrandt cũng đã vẽ bức tranh đầy cảm xúc này về một bà lão đang đọc sách.

Mẹ ông, Neeltgen, rất có thể chính là người mẫu trong tranh.

Rembrandt rất xuất sắc với những tác phẩm như thế này, gọi là tranh portrait historié (chân dung lịch sử): người làm mẫu sẽ được khắc họa như những nhân vật trong lịch sử hoặc Kinh Thánh.

Tranh loại này lôi cuốn ông, vì chúng giúp ông thể hiện thế mạnh trong việc tạo nên những chân dung giàu cảm xúc, bộc lộ tình yêu ông dành cho sân khấu kịch nghệ.

Trong tranh, ông vẽ mẹ mình - nếu đây đúng thực là bà - trong vai tiên tri Hannah (hay Anna), nổi danh vì lòng sùng kính cầu nguyện, suy tôn Thiên Chúa, ngày đêm nhịn ăn để tỏ lòng thành.

Rembrandt ngưỡng mộ lòng sùng đạo chân chất của mẹ, thế nên một bức chân dung thế này là món quà không thể hợp hơn cho bà.

[...]

Một đặc điểm lâu dài trong tranh Kinh Thánh của Rembrandt là chúng không bao giờ răn dạy đạo đức. Thay vào đó, tranh ông lần dò khía cạnh tâm lý của tình huống trong tranh - những biến chuyển nội tại đạt được thông qua đức tin sâu sắc.

Tuy vậy, bức tranh này còn khai thác một chủ đề khác nữa, thường thấy ở nền hội họa Hà Lan đương thời: Việc con người tương tác với những sáng chế mới nhất về công nghệ lưu truyền thông tin, ở đây là đọc những dòng chữ in.

Một lần nữa, ta thấy được cái chiều sâu tâm lý đặc trưng của Rembrandt. Ông khắc họa bà lão không hẳn là đang đọc, mà chỉ đang cúi mình trên cuốn sách to nặng, nhẹ nhàng lần ngón tay trên những trang sách sáng dưới ánh đèn. Khuôn mặt bà, tuy đang sáng lên dưới ánh phản chiếu, nhưng vẫn khá tối nếu so với bàn tay bà (chi tiết Rembrandt đặc tả), như thể ám chỉ bà gần như bị mù.

Trong thực tế, suốt cuộc đời mình, Rembrandt sẽ vẽ không chỉ những phụ nữ đủ mọi độ tuổi và xuất thân, mà còn vẽ bất cứ ai hay bất cứ thứ gì già nua và dễ tổn thương, với mức độ tinh tế đáng kinh ngạc. Nghệ thuật của ông đang đi ngược hướng so với phần còn lại của châu Âu, vốn ngày càng tập trung vào những chủ đề hoành tráng và mang tính lý tưởng hóa.