Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Tri thức trực tuyến nếu mạng chậm. Đóng

'Rác AI' tác động đến chính trị và quản trị quốc gia

Những thách thức do “rác AI” đặt ra đối với chính trị đang ngày càng trở nên cấp bách và phức tạp.

1. Thách thức đối với chính trị

Những thách thức do “rác AI” đặt ra đối với chính trị đang ngày càng trở nên cấp bách và phức tạp, vừa liên quan đến an ninh quốc gia, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin công chúng, chất lượng ra quyết định và hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị.

Trong chính trị, “rác AI” bao gồm các dạng thông tin sai lệch được tạo ra hoặc khuếch đại bởi công nghệ AI, chẳng hạn như: deepfake video, audio giả mạo, văn bản bịa đặt, hay các báo cáo và dự báo không chính xác từ các mô hình AI, đồng thời còn bao gồm các hành vi can thiệp có chủ đích nhằm thao túng dư luận, phá hoại uy tín cá nhân hoặc tổ chức và tạo áp lực lên các quyết định chính sách.

rác AI ảnh 1

Deepfake có thể lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, gây hoang mang dư luận hoặc kích động phản ứng cực đoan. Ảnh minh họa: MST

- “Rác AI” tạo ra những thông tin sai lệch và tác động trực tiếp đến nhận thức của người dân. “Rác AI” có khả năng làm suy giảm niềm tin công chúng vào các thể chế chính trị và quá trình dân chủ. Niềm tin là một tài sản vô hình nhưng cực kỳ quan trọng trong chính trị, quyết định mức độ hợp tác, tuân thủ luật pháp và tham gia chính trị của công dân.

Khi các hệ thống AI tạo ra thông tin giả hoặc bị thao túng, công chúng khó phân biệt giữa thông tin thật và giả, dẫn tới nghi ngờ, hoài nghi và mất lòng tin vào truyền thông, đảng phái, cơ quan nhà nước, cũng như kết quả bầu cử.

Ví dụ, deepfake video về các lãnh đạo chính trị hoặc các quyết định chính sách có thể lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, gây hoang mang dư luận hoặc kích động phản ứng cực đoan. Hệ quả là niềm tin vào hệ thống chính trị bị tổn hại, làm giảm khả năng thực thi chính sách, tăng chi phí quản lý xã hội và làm gia tăng rủi ro bất ổn.

- “Rác AI” có khả năng thao túng dư luận và can thiệp, tác động sâu rộng vào quá trình bầu cử. Công nghệ AI có thể tạo ra nội dung tùy biến, nhắm mục tiêu vào từng nhóm cử tri với thông điệp có tính kích thích, thuyết phục hoặc gây chia rẽ. Sự tùy biến này vượt xa khả năng thao túng thông tin truyền thống, vì AI có thể mô phỏng giọng nói, hình ảnh và phong cách viết của những người có ảnh hưởng, từ đó tạo ra cảm giác xác thực và tăng tỷ lệ tin tưởng ban đầu. Khi các công cụ AI được sử dụng để phân tích dữ liệu xã hội, hành vi người dùng và mạng lưới kết nối, các chiến dịch chính trị có thể đạt mức độ chính xác cao, hướng vào các nhóm dễ bị ảnh hưởng, từ đó làm thay đổi thái độ, hành vi bầu cử hoặc kích động xung đột xã hội. Tác động này đặc biệt rõ nét ở các quốc gia có nền dân chủ trẻ hoặc thể chưa vững mạnh, làm gia tăng nguy cơ thao túng kết quả bầu cử hoặc tạo ra xung đột chính trị.

Một ví dụ điển hình là vụ bê bối Cambridge Analytica trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016. Công ty này đã thu thập trái phép dữ liệu cá nhân của hàng chục triệu người dùng Facebook để xây dựng hồ sơ tâm lý cử tri, từ đó triển khai các chiến dịch quảng cáo chính trị “vi mô hóa”. Vấn đề cốt lõi không chỉ ở việc thu thập dữ liệu, mà là cách thuật toán và mô hình phân tích hành vi được sử dụng để đẩy mạnh nội dung gây chia rẽ. Các thông điệp được thiết kế khác nhau cho từng nhóm: Kích động nỗi sợ nhập cư đối với cử tri da trắng, khoét sâu bất mãn kinh tế với tầng lớp lao động hoặc làm nản chí đi bầu đối với một số cộng đồng thiểu số. Đây chính là tiền đề của “rác AI” hiện đại, khi thuật toán được dùng để tối ưu hóa cảm xúc tiêu cực và đối đầu chính trị. Hệ quả lâu dài là niềm tin vào tính công bằng của bầu cử bị suy giảm, xã hội Mỹ bị chia cắt sâu sắc hơn theo các đường ranh bản sắc và ý thức hệ.

- “Rác AI” ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng ra quyết định chính sách. Chính sách công được xây dựng dựa trên dữ liệu, nghiên cứu và phân tích các xu hướng xã hội, kinh tế, an ninh. Khi dữ liệu đầu vào bị nhiễu, mô hình dự báo bị sai lệnh hoặc thông tin bị thao túng bởi các tác nhân có chủ đích, các quyết định chính sách có thể dựa trên nền tảng thông tin sai lệch, dẫn đến các chính sách không hiệu quả, phản tác dụng hoặc tạo ra tác động bất lợi lâu dài.

Ví dụ, dự báo sai về xu hướng di cư, dịch bệnh, biến động kinh tế hay an ninh xã hội có thể khiến nhà nước triển khai các biện pháp hạn chế hoặc phân bổ nguồn lực không hợp lý, làm giảm hiệu quả quản trị quốc gia và tăng chi phí xã hội. Điều này đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh khủng hoảng, khi quyết định phải đưa ra nhanh nhưng độ chính xác thông tin bị suy giảm bởi “rác AI”. Điển hình trong giai đoạn đầu đại dịch Covid-19 (năm 2020), nhiều quốc gia phụ thuộc vào mô hình dự báo lây nhiễm, tử vong và năng lực y tế để đưa ra quyết định phong tỏa, phân bổ vật tư, điều phối hệ thống bệnh viện. Tuy nhiên, các mô hình này chịu ảnh hưởng lớn từ dữ liệu đầu vào không đầy đủ hoặc bị bóp méo; thông tin sai lệch lan truyền mạnh trên không gian mạng; các báo cáo “tự động hóa” dựa trên dữ liệu chưa được kiểm chứng.

Ở một số quốc gia, thông tin sai về mức độ nguy hiểm của virút (nội dung giả mạo, bài viết tự động, “chuyên gia rởm” do thuật toán đẩy lên) đã tác động đến nhận thức xã hội và gián tiếp gây áp lực lên nhà hoạch định chính sách. Hệ quả là chính sách phản ứng chậm hoặc nửa vời; đánh giá thấp nguy cơ y tế; gia tăng tổn thất về người và chi phí xã hội. Điều này cho thấy, khi dữ liệu xã hội bị “nhiễu” bởi “rác AI”, chính sách dựa trên phân tích xu hướng cũng bị sai lệch.

- “Rác AI” có khả năng làm gia tăng phân cực chính trị và xung đột xã hội. “Rác AI” được thiết kế hoặc khuếch đại theo hướng tạo chia rẽ, nhấn mạnh sự khác biệt, định kiến và xung đột giữa các nhóm trong xã hội. Các nền tảng mạng xã hội, truyền thông số và công cụ gợi ý nội dung có thể vô tình lan truyền hoặc khuếch đại các thông tin này, khiến các nhóm chính trị và xã hội trở nên cực đoan hơn, giảm khả năng đối thoại và hợp tác. Hệ quả là môi trường chính trị trở nên bất ổn, gây khó khăn cho việc xây dựng đồng thuận, triển khai chính sách và duy trì trật tự xã hội. Trường hợp Mianma là minh chứng điển hình cho mức độ đặc biệt nguy hiểm của “rác AI” khi nó khuếch đại thù hận sắc tộc và tôn giáo, từ đó chuyển hóa phân cực thông tin thành bạo lực xã hội trên thực địa. Trong nhiều năm, mạng xã hội đã trở thành không gian lan truyền chủ yếu các nội dung kích động nhằm vào cộng đồng Rohingya, với hàng loạt bài viết, hình ảnh và câu chuyện bịa đặt mô tả họ như mối đe dọa đối với an ninh, tôn giáo và bản sắc dân tộc. Những nội dung này thường đánh vào nỗi sợ hãi tập thể, khai thác các định kiến lịch sử và tâm lý, từ đó tạo môi trường thuận lợi cho sự cực đoan hóa nhận thức trong xã hội.

- “Rác AI” đe dọa an ninh quốc gia và chủ quyền số. Khi kết hợp với chiến tranh thông tin hoặc các chiến dịch tác động từ bên ngoài, “rác AI” có thể được sử dụng để phá hoại uy tín lãnh đạo, gây hoang mang trong các cơ quan nhà nước hoặc tạo áp lực lên các quyết định chiến lược. Các hình thức phổ biến bao gồm sử dụng công nghệ deepfake để tạo ra những video clip phát biểu của các nhà lãnh đạo có nội dung sai lệch, báo cáo tình hình quốc phòng, năng lượng hoặc tài chính bị bịa đặt và nội dung gây chia rẽ trong cộng đồng dân cư… Hình thức “rác AI” này có thể ảnh hưởng tới niềm tin công chúng, tạo ra rủi ro về mặt chiến lược... Ví dụ, bản tin ngày 08/7/2025 của báo Washington Post cho biết, một đối tượng đã sử dụng AI bắt chước giọng nói, văn phong của Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio để gửi tin nhắn văn bản và tin nhắn thoại với ít nhất ba ngoại trưởng nước ngoài, một thống đốc Hoa Kỳ và một thành viên Quốc hội, với nghi vấn nhằm tiếp cận thông tin hoặc các tài khoản. Trong một vụ việc khác, đầu năm 2025, Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra nhận được một cuộc gọi lừa đảo sử dụng AI bắt chước giọng nói của một nhà lãnh đạo ASEAN đại diện nước mình xin tiền quyên góp. Với vị trí quan trọng của Ngoại trưởng Hoa Kỳ hay Thủ tướng Thái Lan, những vụ việc nêu trên tiềm ẩn rủi ro tác động nghiêm trọng, khó lường đối với an ninh quốc gia của các nước này, cũng như khu vực và thế giới.

“Rác AI” làm tăng chi phí quản lý, giám sát và kiểm chứng thông tin.

“Rác AI” đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan nhà nước phải đầu tư vào hệ thống phát hiện deepfake, xác minh thông tin, giám sát mạng xã hội và phân tích dữ liệu để phát hiện, ngăn chặn các chiến dịch thông tin giả mạo. Chi phí này không chỉ là ngân sách vận hành, mà còn bao gồm chi phí cơ hội, khi nguồn lực được phân bổ cho phòng vệ thay vì phát triển chính sách hoặc đầu tư công. Ngoài ra, việc đối phó với “rác AI” đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, kết hợp giữa các cơ quan quản lý truyền thông, an ninh mạng, công nghệ thông tin và lực lượng thực thi pháp luật, tạo ra thách thức lớn về tổ chức và hiệu quả quản trị. Những năm gần đây, một số nước châu Âu đã phải thiết lập hoặc mở rộng các đơn vị chuyên trách chống chiến tranh thông tin trong bối cảnh xung đột Nga - Ucraina bùng nổ. Đức, Pháp, cùng nhiều nước Bắc Âu và vùng Baltic đều tăng đầu tư cho các trung tâm phân tích thông tin sai lệch, kết hợp giữa chuyên gia an ninh mạng, truyền thông và phân tích dữ liệu. Ví dụ, các cơ quan an ninh Đức ghi nhận sự gia tăng mạnh của nội dung deepfake và bài viết do AI tạo ra liên quan đến chi phí năng lượng, viện trợ quân sự và người tị nạn Ucraina, buộc chính phủ phải tăng chi cho giám

sát mạng xã hội và phản ứng truyền thông chiến lược. Một minh chứng rõ ràng khác là việc triển khai và thực thi các quy định mới như Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số (DSA) của Liên minh châu Âu (EU). Để đối phó với “rác AI” và hành vi thao túng dư luận, Ủy ban châu Âu yêu cầu các nền tảng số lớn tăng cường minh bạch thuật toán, báo cáo rủi ro hệ thống và phối hợp xử lý nội dung độc hại. Tuy nhiên, việc giám sát thực thi DSA đòi hỏi EU và các nước thành viên phải xây dựng bộ máy kiểm tra, đánh giá và chế tài hoàn toàn mới. Chi phí ở đây không chỉ nằm ở hệ thống kỹ thuật, mà còn ở việc thiết lập cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý truyền thông, cạnh tranh, an ninh mạng và tư pháp, một quá trình phức tạp, tốn kém và dễ phát sinh chồng chéo thẩm quyền.

Thượng tướng Nguyễn Văn Thành, Thiếu tá Cù Xuân Vũ đồng chủ biên

NXB Chính trị quốc gia Sự thật

SÁCH HAY

Đại hội Hội Xuất bản Việt Nam lần thứ V

Đại hội Hội Xuất bản Việt Nam lần thứ V

0

Việc chuyển đổi mô hình hoạt động có thể giúp đơn vị xuất bản chủ động sản xuất từ sách giấy, ebook cho đến sách nói để tạo sự sôi nổi và đa dạng cho thị trường.

BOOK SPACE

BOOK SPACE

0

Một không gian lấy cảm hứng từ chốn đàm đạo với tài tử văn nhân khi xưa của Hồ Xuân Hương mới được mở ra, nhằm tiếp nối những khát vọng cách đây hơn 200 năm của nữ sĩ.

Nghề viết văn

Nghề viết văn

0

Nhiều nhà văn có con đường học vấn khá sâu rộng, ngược lại một số người chủ yếu tự học và viết bằng trải nghiệm. Các nhà văn sẽ tự học bằng việc đọc, nó giúp họ tích lũy tri thức.

Sống một đời xứng đáng

Sống một đời xứng đáng

0

Chừng nào mẹ còn năng lượng, thì chừng đó mẹ còn có quyền quyết định tiếp tục dùng nó để mang lại niềm vui cho chính mình và những người xung quanh. Thấy hai cha con tôi cười phá lên, với mẹ, thế là xứng đáng.

Vũ trụ tuần hoàn

Vũ trụ tuần hoàn

0

Sau khoảng một nghìn tỷ năm hoặc hơn, một vụ nổ lớn mới xảy ra và một chu kỳ mới bắt đầu.

Giải mã hoóc-môn dopamine

Giải mã hoóc-môn dopamine

0

Nhân vô thập toàn, con người ai cũng có khuyết điểm. Có điều cách bạn đối diện với nó ảnh hưởng rất nhiều từ thái độ sống mà chúng ta được cha mẹ hình thành tự nhỏ.

6 vật liệu định hình văn minh nhân loại

6 vật liệu định hình văn minh nhân loại

0

Nó nhẹ đến mức nổi trên dầu, mềm đến mức có thể cắt bằng dao nhà bếp, nhưng lại phản ứng mạnh đến mức sôi sục và phát nổ khi tiếp xúc với nước và không khí.

Điểm kỳ dị đã cận kề

Điểm kỳ dị đã cận kề

0

Công nghệ truyền thông đầu tiên do điện hỗ trợ là radio. Phát thanh thương mại ở Mỹ khởi phát năm 1920 tới thập niên 1930 đã trở thành phương tiện truyền thông đại chúng chủ đạo.