Phim ngắn đang ngày càng thịnh hành ở nhiều thị trường giải trí. Nó mang về nguồn thu khổng lồ, thu hút lượng lớn khán giả theo dõi nhưng cũng tồn tại mặt trái là đề tài nhảm nhí, lặp đi lặp lại những nội dung cực đoan như ngoại tình, mẹ chồng hãm hại nàng dâu… Theo nhà sản xuất phim Cao Tùng, đây là vấn đề khó tránh với bất cứ thị trường nào phát triển quá nhanh.
Lý do phim ngắn bùng nổ
Theo chuyên gia, trong vài năm trở lại đây, phim ngắn không còn là “sân chơi thử nghiệm” của những người trẻ hay sinh viên điện ảnh. Nó đã trở thành dạng thức nội dung độc lập, có thị trường, có khán giả và mô hình kinh doanh rõ ràng.
Để làm rõ thể loại phim này, có nhiều tên gọi khác nhau như micro-drama, mini-drama, là dòng phim tỷ lệ khung hình 9-16, có nội dung và tình tiết dài liên tiếp theo 1 bộ khoảng 100 tập, mỗi tập 3-5 phút, trong đó thông dụng nhất là định dạng 1,5-3 phút 1 tập... Dòng phim này khác với dòng phim cách đây 5-7 năm là phim khung ngang 16-9, mỗi tập là 1 tình huống riêng biệt như Anh thám tử, Cháo trắng, Chị áo đen...
Thị trường phim siêu ngắn (micro-drama/mini-drama) tại Trung Quốc đã bùng nổ và trở thành một ngành công nghiệp giá trị lớn. Giá trị thị trường đạt khoảng 37,4 tỷ NDT (tương đương 5,2 tỷ USD) vào năm 2023, tăng hơn 267% so với năm trước. Đến 2024, tổng giá trị thị trường micro-drama được ước tính khoảng 50,4 tỷ NDT, lần đầu vượt qua doanh thu phòng vé quốc nội của điện ảnh Trung Quốc (khoảng 42,5 tỷ NDT), theo Sina.
 |
| Hình ảnh trong bộ phim ngắn Mẹ lao công học yêu. Ảnh: NSX. |
Dự đoán thị trường này sẽ tiếp tục tăng mạnh, có thể chạm 100 tỷ NDT (khoảng 14 tỷ USD) vào 2027.
Thị trường phim ngắn Hàn Quốc được ước tính khoảng 490 triệu USD (khoảng 650 tỷ won) vào 2024, tương đương khoảng 3,24% thị trường phim ngắn toàn cầu và Hàn Quốc xếp thứ 4 thế giới về doanh thu trong lĩnh vực này, theo Chosun Biz. Dự báo thị trường này sẽ vượt 1,5 tỷ USD trong những năm tới khi nhu cầu nội dung ngắn tiếp tục tăng.
Không chỉ ở Việt Nam, tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ hay Đông Nam Á, phim ngắn phát triển song song với sự bùng nổ của nền tảng số. Khi thói quen xem nội dung dịch chuyển mạnh sang điện thoại, thời lượng ngắn, nhịp nhanh, dễ tiếp cận trở thành một lợi thế cạnh tranh thực sự. Phim ngắn không thay thế điện ảnh hay truyền hình, nhưng nó đang chiếm một vị trí rất riêng trong hệ sinh thái nội dung.
Theo công ty nghiên cứu thị trường Media Partners Asia, doanh thu thị trường phim ngắn toàn cầu tăng từ 5 tỷ USD vào 2023 lên 12 tỷ USD vào 2025 và dự kiến tăng lên 26 tỷ USD vào 2030.
Ông Cao Tùng chỉ ra 3 lý do phim ngắn phát triển mạnh mẽ. Thứ nhất là sự thay đổi hành vi khán giả. Người xem ngày nay không còn nhiều kiên nhẫn cho những cấu trúc dài, chậm. Họ muốn câu chuyện đi thẳng vào xung đột, cao trào đến sớm và kết thúc gọn gàng trong vài phút.
Thứ 2 là rào cản gia nhập thấp. So với phim điện ảnh hay truyền hình, phim ngắn cho phép người làm phim thử nghiệm ý tưởng, phong cách, thậm chí là cả nhân sự mới, với mức rủi ro thấp hơn rất nhiều.
Thứ 3 là nền tảng phân phối. TikTok, YouTube Shorts, Facebook Watch hay các app chuyên về mini drama đã tạo ra một “đường cao tốc” để phim ngắn tiếp cận hàng triệu người xem mà không cần qua hệ thống rạp hay đài truyền hình truyền thống.
Mặt trái của thị trường phát triển quá nhanh
Trước câu hỏi chi phí để sản xuất một bộ phim ngắn thường ở mức nào và đâu là khâu tốn kém nhất, chuyên gia trả lời kinh phí phim ngắn rất linh hoạt. Một dự án nhỏ có thể chỉ vài chục triệu đồng, nhưng những mini drama được đầu tư bài bản có thể lên đến vài trăm triệu đồng, thậm chí tiền tỷ cho một series.
Trung bình hiện nay, các đơn vị tại Việt Nam sản xuất khoảng 5-10 triệu đồng cho 1 phút phim. Một bộ trung bình 100 tập khoảng trên dưới 500 triệu đồng cho khoảng 5-6 ngày quay.
Khâu tốn kém nhất thường không nằm ở thiết bị quay - vì công nghệ ngày càng rẻ - mà ở nhân sự sáng tạo và sản xuất: kịch bản, diễn viên, đạo diễn, hậu kỳ. Đặc biệt, với phim ngắn, kịch bản là yếu tố sống còn. Thời lượng càng ngắn, yêu cầu về độ chính xác trong cấu trúc, nhịp kể và cao trào càng cao. Một kịch bản yếu sẽ lộ ra rất nhanh.
Đổi lại, các dự án phim ngắn có thể kiếm tiền từ quảng cáo nền tảng, tài trợ thương hiệu, product placement hoặc bán bản quyền cho các ứng dụng nội dung.
Ở những thị trường đã có nền tảng App và In-App Purchase như Trung Quốc, Mỹ, Hàn Quốc... (hiểu nôm na là có nhiều app xem phim và phải đóng tiền để xem), doanh thu của một bộ phim rất cao, thậm chí 1 tập phim ở Trung Quốc có doanh thu đến 8 triệu USD, cao hơn nhiều phim điện ảnh ở Việt Nam. Các nguồn thu khác như AVOD (thu quảng cáo từ nền tảng), tài trợ, bán bản quyền… hiện nay vẫn chưa là nguồn thu chính.
Ngay cả Yeah1, vốn rất mạnh với hệ thống các kênh social Facebook, YouTube… có thể tối ưu nguồn doanh thu quảng cáo nhưng sau thành công của các phim như Dâu hào môn, Sóng gió gia tộc, Mẹ lao công học yêu… một số bộ sau cũng chưa tối ưu được doanh thu từ AVOD.
 |
| Hình ảnh trong một bộ phim ngắn. |
Nếu so về tổng doanh thu tuyệt đối, phim ngắn không thể đặt cạnh điện ảnh hay truyền hình dài tập. Nhưng với chi phí thấp, thời gian sản xuất nhanh, vòng đời thu hồi vốn ngắn, phim ngắn trở thành một mô hình khá hấp dẫn cho nhà sản xuất nhỏ và vừa. Tuy nhiên, không phải dự án nào cũng có lãi. Phim ngắn cũng chịu sự đào thải rất khốc liệt của thuật toán và thị hiếu.
Chưa kể phim ngắn ở Việt Nam hiện nay phần nhiều lợi dụng những nội dung tiêu cực, cực đoan để câu view. Các nhân vật được xây dựng theo hướng gây tranh cãi như cướp giật chồng, độc ác, lừa lọc, mẹ chồng xét nét, quái dị, hãm hại con dâu hoặc con cái coi thường, đuổi cha mẹ… Nhiều kịch bản vô lý đến mức khó chấp nhận, chẳng hạn mẹ chồng giả làm chiếc bàn để bắt quả tang con dâu trộm đồ mang đi bán.
Trước vấn đề trên, ông Cao Tùng nhận định đây là mặt trái không thể tránh khỏi của bất kỳ thị trường nội dung nào khi phát triển quá nhanh.
Những đề tài như ngoại tình, trả thù, mẹ chồng - nàng dâu, bi kịch gia đình… vốn đánh trúng tâm lý tò mò và dễ lan truyền. Vấn đề không nằm ở bản thân đề tài, mà ở cách khai thác. Khi mọi thứ bị đẩy đến cực đoan, thiếu chiều sâu, thiếu trách nhiệm xã hội, phim ngắn rất dễ trở thành nội dung giật gân thuần túy.
“Tôi cho rằng thị trường sẽ tự điều chỉnh. Khán giả có thể tò mò một lần, nhưng sẽ không ở lại lâu với những sản phẩm chỉ gây sốc mà không có giá trị kể chuyện. Về lâu dài, phim ngắn muốn tồn tại bền vững vẫn phải quay lại những yếu tố căn bản: câu chuyện tốt, nhân vật có chiều sâu và cảm xúc chân thật. Phim ngắn không thấp hơn điện ảnh hay truyền hình. Nó chỉ là một hình thức kể chuyện khác và bản thân hình thức đó xứng đáng được đối xử nghiêm túc”, chuyên gia chia sẻ với Tri Thức - Znews.
Cuốn sách Lược sử âm nhạc của nhà nghiên cứu âm nhạc bậc thầy thế giới Robert Philip, dẫn dắt độc giả trên hành trình khám phá cực kỳ lôi cuốn mọi hình thái âm nhạc. 40 chương sách đưa người đọc đi từ dạng thức sơ khai của âm nhạc đến khi con người sử dụng âm nhạc, qua giai đoạn sự lên ngôi của các nhạc cụ, dàn nhạc, đến khi âm nhạc tạo ra những cơn bão trong tâm trí con người thời cách mạng, cuối cùng là âm nhạc trong nhịp sống hiện đại và âm nhạc hướng về tương lai.
Cuốn sách làm nổi bật rằng, âm nhạc không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một hiện tượng xã hội phức tạp. Nó phản ánh cấu trúc xã hội, các mối quan hệ quyền lực và những thay đổi trong xã hội. Âm nhạc phát triển theo nhiều chiều hướng khác nhau trong các nền văn hóa.
