|
|
Tàu giải cứu tiếp cận khoang chở người của Artemis II, chờ đưa các phi hành gia về bờ. Ảnh: NASA. |
Khoang chở người của tàu Orion, với 4 phi hành gia bên trong thuộc nhiệm vụ Artemis II đã đáp xuống Thái Bình Dương, ngoài khơi San Diego vào 20h7 tối 10/4 (giờ miền đông Mỹ), tương đương sáng 11/4 theo giờ Việt Nam. Đây là đoạn kết của hành trình dài 9 ngày 1 giờ 31 phút và quãng đường hơn 1,1 triệu km.
Phi hành đoàn gồm chỉ huy Reid Wiseman, phi công Victor Glover, chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (đều thuộc NASA) và Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên vòng quanh Mặt Trăng kể từ năm 1972.
Quá trình tái nhập khí quyển diễn ra lúc 19h53 tối 10/4 (giờ miền Đông nước Mỹ). Tàu đạt vận tốc gần 40.000 km/h khi chạm vào tầng khí quyển ở độ cao hơn 120 km. Nhiệt độ bên ngoài tàu lên tới 2.700 độ C. Liên lạc bị gián đoạn trong 6 phút do lớp plasma bao quanh tàu. Hệ thống dù bung ra ở độ cao khoảng 10.000 m, giảm tốc độ xuống mức an toàn trước khi chạm nước.
"Đây là 13 phút mà mọi thứ đều phải diễn ra đúng", Jeff Radigan, chỉ huy bay của Artemis II, phát biểu trước đó.
 |
| Khoảnh khắc tàu Artemis II đáp xuống mặt biển, với 3 chiếc dù vẫn còn bung và chưa rơi xuống nước. Ảnh: NASA. |
Những giờ cuối của nhiệm vụ Mặt Trăng
Vào chiều ngày 10/4 (giờ Mỹ), tàu Orion chuyển sang giai đoạn chuẩn bị hạ cánh. Phi hành đoàn sắp xếp lại khoang chở người, cố định đồ đạc và mặc lại bộ đồ vũ trụ màu cam. Bộ đồ này được thiết kế để bảo vệ phi hành gia trong trường hợp thân tàu mất áp suất đột ngột.
Lúc 14h43 chiều (giờ miền Đông nước Mỹ), động cơ đẩy khai hỏa trong 8 giây. Thao tác ngắn này điều chỉnh quỹ đạo, đảm bảo tàu tiếp cận khí quyển đúng góc và đúng vị trí. Chỉ huy Reid Wiseman sau đó báo cáo mọi thứ đang đúng tiến độ.
Vài giờ sau, Trái Đất hiện ra ngày càng rõ qua cửa sổ tàu. Wiseman nhận xét Mặt Trăng trông nhỏ hơn so với ngày hôm trước. Nhân viên kiểm soát mặt đất đáp lại: "Chắc là phải quay lại thôi".
 |
| Trái Đất lớn dần lên khi tàu Artremis II trở về nhà. Ảnh: NASA. |
Đúng 19h33 tối, khoang chở người tách khỏi khoang dịch vụ. Khoang dịch vụ do Cơ quan Vũ trụ châu Âu chế tạo, cung cấp điện, nhiên liệu và hệ thống liên lạc trong suốt hành trình. Phần này không cần thiết cho giai đoạn cuối. Nó bốc cháy và tan rã an toàn trên bầu trời Thái Bình Dương.
Bốn phút sau, động cơ đẩy trên khoang chở người kích hoạt thêm một lần, căn chỉnh góc tái nhập khí quyển, hướng tàu về khu vực hạ cánh ngoài khơi San Diego.
Lúc 19h53 tối, tàu Orion chạm vào tầng trên của khí quyển ở độ cao hơn 120 km. Đây là điểm NASA gọi là "entry interface". Lực hấp dẫn Trái Đất đã kéo tàu đạt vận tốc gần 40.000 km/h. Từ đây, tàu phải giảm xuống còn 0 km/h để hạ cánh an toàn trong vòng 13 phút. "Đây là 13 phút mà mọi thứ đều phải diễn ra đúng", Jeff Radigan, chỉ huy bay của Artemis II, từng nhấn mạnh.
Ngay sau đó, khí quyển nén lại quanh tấm chắn nhiệt phía dưới tàu. Nhiệt độ bên ngoài vọt lên tới 2.700 - 2.800 độ C, nóng gấp đôi dung nham núi lửa. Năng lượng từ quá trình nén khí tước đoạt electron khỏi các phân tử không khí, tạo thành lớp plasma bao phủ tàu. Lớp plasma này chặn hoàn toàn tín hiệu liên lạc. Sáu phút im lặng tuyệt đối bắt đầu.
Tấm chắn nhiệt làm từ vật liệu Avcoat hấp thụ nhiệt, dần bị đốt cháy và bong ra từng lớp theo thiết kế. Bên trong khoang, nhiệt độ duy trì ổn định ở khoảng 24 độ C.
 |
| Minh họa của NASA về giai đoạn Artemis II vượt qua bầu khí quyển Trái Đất, với nhiệt độ xung quanh lên tới gần 3.000 độ C. Ảnh: NASA. |
Sau sáu phút, liên lạc khôi phục. Tàu thực hiện thao tác "skip" nhẹ, bật lên đôi chút trước khi đi vào pha hạ cánh cuối cùng. Thao tác này rút ngắn thời gian tái nhập so với nhiệm vụ không người lái Artemis I năm 2022.
Ở độ cao khoảng 10.000 m, các dù nhỏ bung ra trước để làm chậm tốc độ. Tiếp theo là hai dù lớn hơn. Đến độ cao 1.500 m, ba dù chính cỡ lớn mở hoàn toàn. Toàn bộ hệ thống 11 chiếc dù giảm vận tốc tàu từ gần 500 km/h xuống còn khoảng 27 km/h trong chưa đầy ba phút.
Theo đúng kế hoạch, lúc 8h07 tối (giờ miền Đông), tàu Orion chạm mặt nước Thái Bình Dương. Đội cứu hộ mất khoảng một giờ để đưa phi hành đoàn ra khỏi khoang. Từ đó, họ được chuyển lên tàu USS John P. Murtha và đưa vào bờ.
Phi hành đoàn đã làm gì
Artemis II cất cánh lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội) từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, đưa 4 phi hành gia lên quỹ đạo. Ngay trong ngày đầu, phi hành đoàn gặp trục trặc máy tính, liên lạc và nhà vệ sinh hỏng. Dù vậy, họ vẫn kịp thử nghiệm các tính năng ghép nối của tàu Orion với các mô-đun đổ bộ Mặt Trăng trong tương lai.
Ngày thứ hai, động cơ chính của Orion khai hỏa, đẩy tàu thoát khỏi quỹ đạo Trái Đất. Đây là lần đầu tiên con người hướng tới Mặt Trăng sau gần 54 năm. Phi hành đoàn cũng thử nghiệm thiết bị tập thể dục trên tàu, một dạng máy rowing dùng bánh đà.
Các ngày 3 và 4 tập trung vào an toàn và chuẩn bị khoa học. Phi hành đoàn thực hành cấp cứu CPR trong không gian, kiểm tra hệ thống liên lạc khẩn cấp và xác định các mục tiêu quan sát trên bề mặt Mặt Trăng.
Ngày 5, tàu Orion bước vào vùng ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trăng, tức điểm lực hút Mặt Trăng mạnh hơn Trái Đất. Bộ đồ vũ trụ màu cam của phi hành đoàn được thử nghiệm toàn diện. Bộ đồ này trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống mới, giúp phi hành gia sinh tồn tới sáu ngày trong tình huống khẩn cấp.
 |
| Bức ảnh "Trái Đất lặn" được chụp từ hướng vùng tối của Mặt Trăng khi tàu Orion tiếp cận vệ tinh này. Ảnh: NASA. |
Ngày 6 là đỉnh cao của nhiệm vụ. Tàu bay vòng qua phía sau Mặt Trăng, cách bề mặt thiên thể này chỉ 6.545 km. Phi hành đoàn ghi nhận quan sát chi tiết về địa hình, chụp ảnh các vùng chưa từng được mắt người nhìn thấy trực tiếp. Liên lạc với Trái Đất bị gián đoạn khoảng 40 phút. Sau khi khôi phục liên lạc, phi hành đoàn quan sát nhật thực kéo dài 53 phút.
Cùng ngày, họ phá kỷ lục của Apollo 13 năm 1970, bay tới điểm cách Trái Đất 406.771 km. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng gọi điện chúc mừng phi hành đoàn ngay sau khi họ hoàn tất vòng bay Mặt Trăng và bắt đầu hành trình về.
Ngày 7, tàu rời vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng. Phi hành đoàn nói chuyện ngắn với các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế và dành phần lớn thời gian nghỉ ngơi.
Ngày 8 và 9, bốn phi hành gia ôn luyện quy trình tái nhập khí quyển, kiểm tra danh mục các bước chuẩn bị hạ cánh.
Ngày 10, tàu Orion tách khoang chở người khỏi khoang dịch vụ, tái nhập khí quyển và hạ cánh xuống Thái Bình Dương. Hành trình 9 ngày 1 giờ 31 phút và hơn 1,1 triệu km khép lại.
Nhiệm vụ cũng ghi nhiều dấu mốc lịch sử khác. Victor Glover là người da màu đầu tiên bay vòng quanh Mặt Trăng. Christina Koch là phụ nữ đầu tiên thực hiện hành trình này. Jeremy Hansen là người Canada đầu tiên bay tới Mặt Trăng.
