Ông Trump 'mất uy'

Ngày 20/3, Tổng thống Donald Trump đã chỉ trích gay gắt các đồng minh NATO, gọi họ là "những kẻ hèn nhát" khi từ chối hỗ trợ liên minh Mỹ-Israel trong cuộc chiến chống Iran.

Theo Reuters, trên mạng xã hội, ông Trump không ngần ngại dùng những từ ngữ mạnh mẽ nhất để chỉ trích các đồng minh: "Không có Mỹ, NATO CHỈ LÀ MỘT CON HỔ GIẤY!".

Ông cáo buộc các nước đồng minh là "những kẻ hèn nhát" và khẳng định chính quyền của ông sẽ "ghi nhớ" thái độ này.

Tổng thống Mỹ bày tỏ thái độ khi cho rằng các nước NATO không muốn tham gia cuộc chiến chống lại Iran, nhưng vẫn than vãn về giá dầu cao.

"Giờ đây cuộc chiến đó đã THẮNG về mặt quân sự, với rất ít nguy hiểm cho họ, họ lại phàn nàn về giá dầu cao, không tham gia khai thông Eo biển Hormuz, một việc chỉ như cuộc diễn tập quân sự đơn giản với rủi ro cực thấp”, ông nhấn mạnh.

Trước đó, Tổng thống Trump cảnh báo NATO có thể đối mặt “tương lai rất tồi tệ” nếu không hỗ trợ Washington mở tuyến đường qua eo biển Hormuz.

Ngày 19/3, Đức, Anh, Pháp, Ý, Hà Lan, Nhật Bản và Canada đã ra tuyên bố chung cam kết tham gia vào "các nỗ lực phù hợp để đảm bảo quá trình di chuyển an toàn qua Eo biển".

Tuy nhiên, Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định việc hỗ trợ chỉ diễn ra với điều kiện các cuộc giao tranh phải chấm dứt.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu sau hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu tại Brussels rằng việc bảo vệ luật pháp quốc tế và thúc đẩy giảm leo thang là "điều tốt nhất chúng ta có thể làm", đồng thời nhấn mạnh thêm:"Tôi chưa nghe thấy ai ở đây bày tỏ sự sẵn lòng tham gia vào cuộc xung đột này - hoàn toàn ngược lại".

Theo Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người có cuộc điện đàm hôm với Tổng thống Mỹ, ông “chưa từng thấy ông Trump “giận dữ đến vậy”, phản ánh mức độ căng thẳng trong quan hệ giữa Washington và các đối tác.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Nhà Trắng ở Washington, D.C., Mỹ hồi tháng 2/2025. Ảnh: Reuters.

Dè dặt trước cuộc chiến

Bất chấp thái độ mệt mỏi và những chỉ trích của Tổng thống Donald Trump, cho tới nay, các nước đồng minh truyền thống vẫn tỏ ra dè dặt với cuộc chiến do Mỹ và Israel cùng khơi mào tại Trung Đông.

Theo Bloomberg, ngay cả các cường quốc hải quân châu Âu cũng chưa nhìn thấy khả năng khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua Eo biển Hormuz. Các nước trước mắt vẫn thảo luận phương án hộ tống tàu dầu trong tương lai, nhưng với điều kiện chiến sự hạ nhiệt và có kế hoạch rõ ràng hơn từ phía Mỹ.

“Cảm giác như không hề có kế hoạch, hoặc nếu có thì nó thay đổi mỗi ngày. Tôi thấy rất hiển nhiên là phản ứng đầu tiên của Iran sẽ là cố gắng đóng Eo biển Hormuz”, Bộ trưởng Thương mại Anh Chris Bryant thốt lên.

Tổng thống Trump hôm 18/3 từng nêu khả năng đặt Eo biển Hormuz dưới sự kiểm soát quốc tế sau khi nước này một mình “đánh bại” Iran.

“Tôi tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta ‘kết liễu’ phần còn lại của nhà nước Iran, rồi để các quốc gia sử dụng tuyến này, chúng ta thì không, chịu trách nhiệm với cái gọi là eo biển?”, ông Trump viết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social. Ông cho rằng động thái này có thể buộc các đồng minh “chậm phản ứng” phải nhanh chóng nhập cuộc.

Từ góc độ nào đó, việc khởi xướng cuộc chiến mà không tham vấn đồng minh rất phù hợp với cách tiếp cận “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump.

“Quan điểm của tôi là, chúng ta không cần bất kỳ ai. Chúng ta là quốc gia mạnh nhất thế giới”, ông nói hôm 16/3.

Nhưng điều đó đang phản tác dụng do Mỹ không tạo được sự đồng thuận quốc tế như nước này từng có trước khi can thiệp vào Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990.

Đồng minh ngó lơ và bối rối

Những ngày gần đây, ông Trump đã liên tục đề nghị các đối tác toàn cầu, kể cả một số đối thủ địa chính trị như Trung Quốc, tham gia bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz đang bị Iran phong tỏa giữa chiến sự với Mỹ và Israel. Đây là tuyến đường vận tải quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng.

Dù vậy, nhiều đồng minh chủ chốt của Mỹ không hưởng ứng lời kêu gọi này. “Chúng tôi không khởi đầu cuộc chiến này”, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói.

Tại Anh, dù từng duy trì quan hệ gần gũi với chính quyền Trump, Thủ tướng Keir Starmer vẫn khẳng định nước này sẽ không tham gia cuộc chiến chưa có lộ trình rõ ràng. Pháp cũng để ngỏ khả năng hỗ trợ hộ tống hàng hải, nhưng chỉ khi xung đột hạ nhiệt và có sự đồng thuận quốc tế.

Các đồng minh Đông Á của Mỹ, đặc biệt là Nhật Bản và Hàn Quốc, đang rơi vào thế khó khi phải cân nhắc giữa nghĩa vụ an ninh với Washington và những ràng buộc pháp lý, lợi ích chiến lược riêng.

Dù ông Trump đã tuyên bố không còn cần sự hỗ trợ, giới quan sát cho rằng các đồng minh vẫn chưa thoát khỏi áp lực. Theo cây bút Jack Barton của Al Jazeera, ông Trump được dự đoán tiếp tục nêu vấn đề này trong các cuộc tiếp xúc cấp cao sắp tới, trong đó có cuộc gặp với Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi.

“Người ta kỳ vọng ông ấy sẽ tiếp tục gây sức ép để Nhật Bản điều tàu chiến tới eo biển Hormuz. Điều này có lý do, bởi Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng từ Trung Đông”, Barton cho biết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đi cùng Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trên tàu sân bay USS George Washington trong chuyến thăm căn cứ Yokosuka của Hải quân Mỹ tại Yokosuka, Nhật Bản vào tháng 10/2025. Ảnh: Reuters.

Với Tokyo, bài toán không chỉ nằm ở quan hệ đồng minh mà còn ở khuôn khổ pháp lý. Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản giới hạn nghiêm ngặt việc triển khai Lực lượng Phòng vệ, chỉ cho phép hành động trong một số trường hợp cụ thể như tự vệ hoặc hỗ trợ đồng minh trong tình huống đe dọa tồn vong. Nhưng đồng thời, khoảng 70% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản đi qua eo biển Hormuz, khiến vấn đề an ninh hàng hải gắn trực tiếp với lợi ích của quốc gia này.

“Câu hỏi được đặt ra là liệu họ sẽ ở tuyến đầu tấn công Iran, hay chỉ đảm nhận các vai trò hỗ trợ như rà phá thủy lôi, tiếp nhiên liệu hoặc giám sát hàng hải”, Giáo sư Stephen Nagy tại Đại học Quốc tế Cơ đốc Tokyo nhận định với Al Jazeera. Ông cho rằng Nhật Bản nhiều khả năng sẽ tìm cách đóng góp trong khuôn khổ pháp lý, nhưng khó tham gia tác chiến trực tiếp.

Hàn Quốc cũng đối mặt bài toán tương tự, khi vừa là đồng minh hiệp ước của Mỹ, vừa phụ thuộc lớn vào năng lượng từ Trung Đông. Tuần trước, Seoul đánh dấu lần đầu tiên kể năm 1997 phải áp trần giá nhiên liệu trong nước để hạn chế tác động từ biến động nguồn cung.

Hiện chưa rõ hiệp ước phòng thủ chung giữa Seoul và Washington có áp dụng cho khu vực eo biển Hormuz hay không, tướng Hàn Quốc về hưu In Bum Chun của Hàn Quốc nói với Al Jazeera.

Seoul cũng phải cân nhắc giữa việc hỗ trợ Mỹ và duy trì năng lực răn đe trước Triều Tiên. Các thông tin gần đây cho thấy Mỹ đang xem xét điều chuyển một phần hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) từ Hàn Quốc sang Trung Đông.

Hệ thống này được triển khai nhằm đối phó Triều Tiên, nên nếu bị rút đi, cùng với việc điều động lực lượng hải quân, có thể gây lo ngại trong dư luận.

“Seoul phải tính đến mối đe dọa thường trực từ Triều Tiên, cũng như thực tế là một tàu chiến của Hàn Quốc đã được triển khai tới Trung Đông”, ông Chun nói. “Đồng thời, khoảng 70% lượng dầu nhập khẩu của Hàn Quốc đi qua eo biển Hormuz, nên tự do hàng hải không phải khái niệm trừu tượng mà là lợi ích cốt lõi. Những yếu tố cạnh tranh này cần được cân nhắc trước khi đưa ra bất kỳ quyết định cuối cùng nào”.