Ông Trump lúng túng

Tổng thống Mỹ Donald Trump được coi là người khó đoán. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump thích được coi là người khó đoán. Tuy nhiên, khi nói đến chiến dịch quân sự chống Iran, những thông điệp thay đổi liên tục về thời hạn cũng như ý định xung đột đã che đậy một thực tế. Ông đang thất bại khi chưa thể giành lấy một cái kết nhanh chóng đủ để tuyên bố chiến thắng.

Iran vẫn bác bỏ khả năng sớm quay trở lại bàn đàm phán, bất chấp vụ ám sát Đại giáo chủ Ali Khamenei hôm 28/2 cùng với những đợt oanh tạc dữ dội từ Mỹ và Israel.

Thay vào đó, Iran đang thách thức các nước láng giềng Vùng Vịnh bằng những đợt oanh tạc các căn cứ Mỹ cùng khu vực dân sự, đồng thời đe dọa tấn công mọi tàu đi qua eo biển Hormuz. Thông điệp của Iran rất rõ ràng. Họ có khả năng phản công và tin rằng họ phải răn đe tới một mức độ nào đó trước khi đàm phán chấm dứt chiến sự.

Vì vậy, với một Iran sẵn sàng kéo dài chiến sự, ông Trump đang rơi vào tình huống ông thường né tránh trong hai nhiệm kỳ tổng thống. Al Jazeera cho rằng điều này có lẽ giải thích lý do ông thiếu nhất quán trong các thông điệp.

Chiến thắng chóng vánh chỉ là ảo ảnh

Ông Trump từng nói cuộc chiến có thể kết thúc trong vài ngày, nhưng cũng đưa ra khung thời gian lên tới 5 tuần, hoặc thậm chí lâu hơn. Ông mô tả cuộc chiến là “vì người dân Iran” và để ủng hộ phe đối lập của nước này, nhưng lại sẵn sàng thỏa hiệp với một số bên trong chính quyền hiện tại nếu họ sẵn lòng tuân thủ các điều kiện.

Ẩn dưới những tuyên bố mâu thuẫn này phản ánh thực tế ông Trump không đủ can đảm cho một cuộc chiến kéo dài. Trước đó, ông Trump sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự Mỹ để tấn công đối thủ, hoặc thậm chí đe dọa đồng minh. Nhưng vị tổng thống làm vậy khi có thể giành chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng, hoặc nhượng bộ nếu biết không thể thành công.

Chiến dịch quân sự chống lực lượng Houthi ở Yemen năm 2025 là bằng chứng. Khi biết rõ việc làm suy yếu hoàn toàn khả năng tấn công của Houthi sẽ mất nhiều tháng, ông Trump đã đồng ý ký kết thỏa thuận trong đó Houthi ngừng tấn công các tàu của Mỹ, ngay cả khi họ vẫn liên tục nhắm mục tiêu tới Israel.

Một đồn cảnh sát ở Tehran bị nhắm mục tiêu hôm 4/3. Ảnh: Reuters.

Diễn biến hiện tại cho thấy Mỹ không thể chiến thắng nhanh chóng trước Iran. Kéo theo đó, Mỹ sẽ chứng kiến nhiều thương vong hơn, thiệt hại kinh tế toàn cầu và thất bại trong việc bảo vệ đồng minh. Tất cả chỉ vì một cuộc chiến ông Trump chưa thể đưa ra một lời giải thích rõ ràng với người dân Mỹ và thế giới.

Giáo sư Michael Clarke - giám đốc sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Quốc phòng của Anh - nhận định chính Iran mới là bên có thể kéo dài cuộc chiến.

"Họ thực sự đẩy tình hình lên đến đỉnh điểm của nấc thang leo thang, đến mức tối đa có thể. Họ biến cuộc chiến này lan rộng ra khu vực nhanh hơn nhiều so với dự đoán. Mỹ đang gửi quân tiếp viện, đồng nghĩa khả năng chấm dứt sớm cuộc chiến không cao", ông nói.

Ông Clarke cho rằng Iran có thể đang tạo những "lỗ hổng" trong hệ thống phòng thủ của Mỹ và Israel, trước khi phóng ồ ạt tên lửa đạn đạo.

"Họ không còn nhiều thời gian, bởi vì càng trì hoãn, họ càng có nguy cơ mất trang thiết bị trên mặt đất khi Mỹ và Israel phát hiện, tìm thấy thêm các bệ phóng và phá hủy chúng", ông nói thêm.

Iran suy yếu nhưng chưa gục ngã

Chính phủ Iran đang gặp trắc trở sau nhiều năm khó khăn kinh tế, một phần do lệnh trừng phạt của phương Tây. Tuy nhiên, chỉ riêng sức mạnh không quân không đủ để lấn át hoàn toàn một hệ thống chính trị đã ăn sâu vào Iran trong nhiều thập niên.

Trong khi đó, ông Trump hứng thú với kịch bản kiểu Venezuela hơn, khi sự ra đi của ông Khamenei tương đương với vụ bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi tháng 1. Sau đó, các nhân vật thuộc giới cầm quyền Venezuela sẽ can thiệp theo hướng có lợi cho Mỹ.

Hiện tại, chính phủ Iran không quan tâm. Họ tin rằng nếu bắt đầu đàm phán ngay bây giờ và đạt thỏa thuận mà chưa răn đe đủ, Israel và Mỹ sẽ tìm ra lý do mới để tấn công họ trong tương lai gần. Đây là chiến lược “cắt cỏ” từng áp dụng với người Palestine, trong đó tấn công từng đợt để ngăn đối phương lớn mạnh.

Một tên lửa phóng từ Iran bị đánh chặn ở Ashkelon, Israel, hôm 4/3. Ảnh: Reuters.

Nỗi lo của Iran hoàn toàn chính đáng, như chính ông Trump từng ám chỉ. Ông Trump cho biết “tôi có thể kéo dài thời gian và nắm quyền kiểm soát toàn bộ, hoặc kết thúc trong 2-3 ngày và tuyên bố: 'Hẹn gặp lại các vị sau vài năm nếu các vị bắt đầu tái khởi động (chương trình hạt nhân và tên lửa của mình)'”.

Chiến lược mơ hồ này cho phép ông Trump tự do xoay chuyển và thay đổi hoàn toàn lập trường về cuộc chiến nếu muốn. Tổng thống Mỹ sẽ sẵn sàng tuyên bố việc sát hại ông Khamenei và một Tehran hoang tàn là một chiến thắng nếu cái giá phải trả vượt ngoài tầm kiểm soát.

"Ông Khamenei đã thiệt mạng. Mỹ sẽ giáng đòn mạnh vào hệ thống quân sự Iran, đồng thời tuyên bố đã đánh sập toàn bộ hệ thống đó, bất kể thực tế có phải vậy không. Về lý thuyết, ông ấy có thể dừng lại bất cứ lúc nào và tuyên bố chiến thắng",

Với những bên khác, cái giá phải trả đã hiển hiện trước mắt: Trung Đông thêm hỗn loạn, còn các đồng minh ở trung tâm nền kinh tế thế giới đã thiệt hại nghiêm trọng về tài sản lẫn danh tiếng.