Ông Trump đánh cược nhiệm kỳ trong lửa đạn Iran

Sáu binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng, một số máy bay chiến đấu bị bắn hạ. Giới đầu tư chuẩn bị cho kịch bản thị trường biến động dữ dội, lo ngại chuỗi cung ứng dầu mỏ bị gián đoạn kéo dài.

Ông Trump tuyên bố chiến dịch quân sự nhằm vào Iran có thể kéo dài nhiều tuần, trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio cảnh báo “những đòn đánh nặng nề nhất từ quân đội Mỹ vẫn còn ở phía trước”.

Quyết định phê chuẩn hành động quân sự hôm 28/2 được xem là canh bạc lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông Trump: đặt sinh mạng binh sĩ Mỹ vào vòng nguy hiểm, chấp nhận nguy cơ bất ổn sâu rộng hơn tại khu vực vốn được coi là điểm nóng phức tạp nhất thế giới, đồng thời đánh cược cả vị thế chính trị của chính ông.

Trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ suy giảm và nguy cơ đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội tại kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, ông Trump đã đẩy nước Mỹ vào cuộc xung đột quân sự quy mô lớn nhất kể từ cuộc xâm lược Iraq năm 2003, New York Times cho biết.

Tổng thống Trump tại Corpus Christi, Texas (Mỹ) tuần trước. Ảnh: NYT.

Sụp đổ hình ảnh

Chỉ hơn một năm sau khi nhậm chức, ông đã cho phép sử dụng vũ lực tại bảy quốc gia, trái ngược với cam kết nhiều lần trước cử tri rằng sẽ chấm dứt chứ không khởi động, các cuộc chiến. Trong diễn văn nhậm chức, ông từng khẳng định di sản đáng tự hào nhất của mình sẽ là “một người kiến tạo hòa bình”.

Dù chưa đưa ra được lộ trình kết thúc rõ ràng cho chiến dịch, ông Trump vẫn mô tả đây là thành công vang dội. Ông thừa nhận thương vong là cái giá của chiến tranh, song vẫn dành nhiều thời gian nhấn mạnh việc hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, phá hủy các mục tiêu quân sự trên khắp Iran và cam kết ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, Trung Đông từ lâu đã là “vũng lầy” chính trị đối với nhiều đời tổng thống Mỹ. Di sản của George W. Bush bị phủ bóng bởi các cuộc chiến kéo dài và gây chia rẽ ở Iraq và Afghanistan. Còn Jimmy Carter từng chịu tổn hại nghiêm trọng vì chiến dịch giải cứu con tin thất bại tại Iran năm 1980. Những "bài học" đó luôn ám ảnh các đời tổng thống sau này.

Thượng nghị sĩ Mark Warner (bang Virginia) nằm trong số các đảng viên Dân chủ đã cảnh báo vào cuối tuần rằng ông Trump đang phớt lờ những bài học từ các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan. Ảnh: NYT.

Giờ đây, chính ông Trump lại là người điều phối một chiến dịch quân sự đang mở rộng nhanh chóng tại khu vực đầy mâu thuẫn trong cả lịch sử, tôn giáo và các xung đột phe phái khiến cục diện trở nên đặc biệt phức tạp.

“Các tổng thống thường chỉ miễn cưỡng can dự nếu bị khiêu khích hoặc tấn công trực tiếp. Khi đó mới xuất hiện hiệu ứng ‘tụ họp quanh quốc kỳ’. Lần này, điều đó khó xảy ra”, bà Barbara Perry, chuyên gia nghiên cứu tổng thống tại Trung tâm Miller, Đại học Virginia, nhận định.

Dù một số tiếng nói nổi bật trong phong trào ủng hộ ông Trump công khai phản đối quyết định gây chiến, phần lớn cử tri cốt lõi của ông hiện vẫn đứng về phía Nhà Trắng.

Tuy nhiên, các đồng minh thân cận thừa nhận riêng tư rằng chiến dịch này gần như không mang lại lợi ích chính trị rõ ràng, trong khi rủi ro, đặc biệt là thương vong và giá dầu tăng, là rất lớn.

Đảng Dân chủ nhanh chóng tận dụng các cuộc không kích để cáo buộc ông Trump ưu tiên can thiệp ở nước ngoài thay vì giải quyết khó khăn kinh tế trong nước.

Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ Ken Martin chỉ trích ông Trump đã tranh cử với hình ảnh “ủng hộ hòa bình, nước Mỹ trên hết”, nhưng chỉ trong chưa đầy 13 tháng đã ra lệnh tấn công bảy quốc gia và đẩy Mỹ vào các cuộc xung đột không hồi kết bằng tiền thuế của người dân.

Bài toán pháp lý

Ngày 2/3, phát biểu tại Điện Capitol, Ngoại trưởng Mỹ Rubio cho biết Mỹ đã biết trước kế hoạch hành động của Israel và nhận định rằng Iran sẽ trả đũa các tài sản Mỹ tại Trung Đông.

Ông Trump đã ra lệnh tấn công mà không xin phép Quốc hội trước, dù theo ông Rubio, nhóm lãnh đạo lưỡng đảng cấp cao (Gang of Eight) đã được thông báo.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer chỉ trích: “Đây là cuộc chiến của ông Trump. Một cuộc chiến do lựa chọn. Ông ấy không có chiến lược, không có đích đến”.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, Thượng nghị sĩ Mark Warner, bày tỏ lo ngại việc Mỹ để Israel “kéo” mình vào một cuộc chiến mới. Ông nhấn mạnh: “Không có mối đe dọa cận kề nào từ Iran đối với nước Mỹ. Có mối đe dọa với Israel. Nếu chúng ta coi hai điều đó là tương đương, thì chúng ta đang bước vào vùng chưa từng có tiền lệ”.

Các nghị sĩ phản đối cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran cho rằng quyết định phát động một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn vào một quốc gia khác do áp lực từ một đồng minh của Mỹ là điều “chưa từng có tiền lệ”. Ảnh: Reuters.

Cùng quan điểm, Thượng nghị sĩ Rand Paul - một trong những tiếng nói Cộng hòa nổi bật chủ trương hạn chế quyền phát động chiến tranh của tổng thống - nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao quyền tuyên chiến cho Quốc hội nhằm bảo đảm mọi quyết định đưa đất nước vào xung đột phải được cân nhắc thận trọng.

Ông Paul cho biết lời tuyên thệ của ông là trung thành với Hiến pháp, vì vậy ông có trách nhiệm phản đối bất kỳ cuộc chiến nào do tổng thống đơn phương phát động mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội, theo CNN.

Không chỉ tại Thượng viện, Hạ nghị sĩ Warren Davidson - cựu biệt kích Lục quân và thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện - cũng lên tiếng phản đối quyết định của Tổng thống.

“Không. Chiến tranh chắc chắn phải có sự cho phép của Quốc hội”, ông khẳng định.

Hạ viện dự kiến trong tuần này sẽ xem xét một nghị quyết về quyền hạn chiến tranh nhằm buộc Tổng thống chấm dứt xung đột với Iran. Tuy nhiên, khả năng thông qua là rất thấp khi đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện và hiếm khi quay lưng với ông Trump, Guardian cho biết.

Ngay cả khi được thông qua, Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết, và Quốc hội chỉ có thể bác bỏ phủ quyết đó với đa số hai phần ba.

Ván cược mạo hiểm

Không chỉ tại Quốc hội Mỹ, các khảo sát ban đầu cho thấy đa số cử tri không ủng hộ chiến dịch. Thăm dò của CNN ghi nhận 59% người Mỹ phản đối quyết định tấn công Iran, trong khi khảo sát Reuters-Ipsos cho thấy chỉ 27% ủng hộ.

Nếu cục diện chiến trường diễn biến bất lợi hoặc Iran rơi vào bất ổn sâu rộng, các ứng viên Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ rơi vào thế khó: tiếp tục sát cánh cùng Tổng thống, hay chủ động tạo khoảng cách để giảm thiểu rủi ro chính trị.

Cuộc xung đột cũng đặt ra bài toán nan giải cho những gương mặt muốn kế thừa vai trò lãnh đạo đảng, khi học thuyết “Nước Mỹ trên hết” - nền tảng của phong trào MAGA - bị đặt vào thế thử thách.

Chỉ 1/4 người Mỹ ủng hộ cuộc không kích vào Iran của nước này. Biểu đồ: Reuters.

Cựu Hạ nghị sĩ Marjorie Taylor Greene công khai phản đối, cho rằng đây không phải điều MAGA đại diện. Trong một bài đăng khác, bà chỉ trích chính quyền Trump bằng những lời lẽ gay gắt, nhấn mạnh cử tri đã bỏ phiếu cho “Nước Mỹ trên hết” và không có chiến tranh.

Nhận thấy dấu hiệu rạn nứt trong nội bộ phe ủng hộ, Nhà Trắng nhanh chóng phản hồi các chỉ trích từ cánh hữu. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt lập tức bác bỏ, khẳng định Tổng thống đã nêu “mục tiêu rõ ràng” nhằm chấm dứt các cuộc tấn công và đe dọa từ Tehran. Tuy nhiên, nhiều người vẫn giữ nguyên quan điểm, cho rằng đây là một quyết định sai lầm ngay từ đầu và chưa thấy lý do để thay đổi nhận định.

Thực tế, đây không phải lần đầu ông Trump thử thách mức độ trung thành của cử tri trước những quyết định đi ngược cam kết tranh cử. Khi từng được hỏi liệu người ủng hộ có phản đối nếu Mỹ tấn công Venezuela, ông đáp ngắn gọn: “MAGA là tôi. MAGA yêu mọi điều tôi làm”.

Raheem Kassam, Tổng biên tập The National Pulse, nhận định cuộc chiến với Iran có thể khoét sâu thêm các mâu thuẫn sẵn có.

“Đó không phải lựa chọn của tôi, nhưng chắc chắn là lựa chọn của ông Trump”, ông nói, cho rằng Tổng thống bị hấp dẫn bởi ý tưởng hoàn tất những điều các đời tiền nhiệm chưa thể làm.

Theo ông Kassam, cử tri tin ông Trump có thể hạn chế thương vong tốt hơn các đời tổng thống trước, song lo ngại cuộc xung đột không giúp giải quyết điểm yếu lớn của ông. Đó chính là kinh tế.

“Người dân chỉ vừa bắt đầu cảm thấy dễ thở hơn thì lại bước vào bầu cử, trong khi quá nhiều thời gian đã bị tiêu tốn cho dự án DOGE thất bại của Elon Musk”, ông nói, cho rằng nỗ lực cắt giảm chi tiêu liên bang không đạt hiệu quả như kỳ vọng. “Tôi đồng ý với các chỉ trích rằng đó là một vấn đề lớn”.