 |
| Ảnh ghép toàn cảnh trận mưa sao băng Geminid năm 2025. Ảnh: Marzena Rogozińska và Lukasz Remkowicz. |
Năm 2026 hứa hẹn mang đến loạt sự kiện kỳ thú cho những người yêu thiên văn. Từ các trận mưa sao băng đến những lần nhật thực, nguyệt thực hiếm hoi. Mỗi tháng đều có hiện tượng đáng để ngước nhìn.
Mưa sao băng
Trong suốt cả năm, hàng loạt trận mưa sao băng sẽ diễn ra. Dù đây là hiện tượng thường niên, song điều kiện quan sát mỗi năm lại khác nhau. Yếu tố quyết định là Mặt Trăng, bởi khi trăng sáng, số lượng sao băng nhìn thấy vào ban đêm sẽ giảm đáng kể.
| STT | Mưa sao băng | Thời gian | Tốc độ giờ thiên đỉnh (ZHR) |
| 1 | Quadrantids | 28/12-12/1, cực đại ngày 3/1 | - ZHR = 80. - Trăng tròn sẽ làm giảm mạnh số sao băng quan sát được mỗi giờ. |
| 2 | Lyrids | 14-30/4, cực đại tối 22/4 | - ZHR = 18. Trăng thượng huyền sáng 34%, ít gây cản trở. |
| 3 | Eta Aquariids | 19/4-28/5, cực đại 6/5 | - ZHR = 50. Quan sát tốt nhất gần rạng sáng. |
| 4 | Southern Delta Aquariids | 12/7-23/8, cực đại 31/7 | - ZHR = 25. - Trăng gần tròn (98%) nằm gần điểm bức xạ và ở trên bầu trời suốt đêm. |
| 5 | Perseids | 17/7-24/8, cực đại đêm 12-13/8 | - ZHR = 100. - Đỉnh hoạt động diễn ra chỉ vài giờ sau nhật thực, khi Mặt Trăng ở pha sóc. |
| 6 | Orionids | 2/10-7/11, cực đại 21/10 | - ZHR = trên 20. - Trăng thượng huyền sáng 71% sẽ lặn lúc 1h30. |
| 7 | Leonids | 6-30/11, cực đại 17/11 | - ZHR = 15. - Có thể quan sát nửa sau đêm khi Mặt Trăng đã lặn. |
| 8 | Geminids | 4-20/12, cực đại 14/12 | - ZHR = 150. - Trăng non lặn sớm, không ảnh hưởng đến việc chiêm ngưỡng trận mưa sao băng này. |
 |
| Nguyệt thực toàn phần dự kiến xảy ra vào ngày 3/3. Ảnh: PA. |
Nhật thực và nguyệt thực
Năm 2026 có tổng cộng 4 lần nhật thực và nguyệt thực. Cụ thể, nhật thực đầu tiên là nhật thực hình khuyên, xảy ra vào ngày 17/2, khi Mặt Trăng ở gần điểm xa Trái Đất nhất.
Khi đạt cực đại, Mặt Trời không bị che kín hoàn toàn mà để lại một vành sáng mỏng. Hiện tượng này chủ yếu quan sát được ở Nam Cực và một phần bờ nam châu Phi, Nam Mỹ.
Nhật thực này đi kèm với nguyệt thực toàn phần vào ngày 3/3. Nguyệt thực có thể quan sát ở mọi nơi nhìn thấy Mặt Trăng, nhưng rõ nhất là khu vực Thái Bình Dương như Hawaii, Fiji, New Zealand.
Nhật thực toàn phần tiếp theo diễn ra ngày 12/8, có thể quan sát tốt ở Greenland, Iceland, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha.
Cuối cùng là nguyệt thực một phần vào đêm 27-28/8, tới 93% Mặt Trăng sẽ bị bóng Trái Đất che khuất. Điều kiện quan sát thuận lợi nhất là ở Nam Mỹ, nhưng pha cực đại cũng có thể quan sát được từ phía đông Bắc Mỹ.
Sao Chổi
Trong các hiện tượng thiên văn, sao chổi khó dự báo nhất, chỉ kém sự bất định của siêu tân tinh và tân tinh.
Đến cuối năm 2025, giới thiên văn vẫn chưa ghi nhận sao chổi nào đủ sáng và dễ quan sát bằng mắt thường trong năm 2026. Tuy nhiên, một số sao chổi vẫn có thể theo dõi bằng ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ.
 |
| Sao chổi C/2025 A6 (Lemmon) phía trên Đài quan sát Starfront. Ảnh: Bray Falls. |
Khoảng 10 ngày cuối tháng 4 được đánh giá là thuận lợi để quan sát sao chổi C/2025 R3 (PANSTARRS) vào thời điểm gần rạng sáng. Ngày 19/4, sao chổi này sẽ đạt cận nhật với độ sáng khoảng +6,7. Đến ngày 26/4, khi tiến gần Trái Đất nhất, độ sáng có thể tăng lên khoảng +3,2, thậm chí cao hơn theo những dự báo lạc quan.
Một sao chổi đáng chú ý khác là 10P/Tempel 2. Đầu tháng 8, nó sẽ đi qua cận nhật và ở gần Trái Đất nhất, vị trí gần đối xứng với Mặt Trời. Dù vậy, ánh trăng sáng vào các ngày 2-3/8 sẽ gây bất lợi cho việc quan sát, ngày 26-27/7 là lựa chọn phù hợp hơn.
Với độ sáng khoảng +6,9, sao chổi này có thể quan sát bằng ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ, dù ở nhiều khu vực, nó vẫn nằm khá thấp so với đường chân trời.
Ngoài những sao chổi đã được biết đến, giới khoa học cũng không loại trừ khả năng trong năm 2026 sẽ phát hiện một sao chổi mới, và ngôi sao này có thể đủ sáng để chiêm ngưỡng bằng mắt thường vào cuối năm.
Ngôi sao mới bùng sáng?
Từ năm 2024, giới vật lý thiên văn đặc biệt chú ý đến T Coronae Borealis, một hệ sao hiếm thuộc nhóm nova tái diễn - những ngôi sao chỉ bùng sáng vài chục năm một lần.
Trong số rất ít hệ sao như vậy của ngân hà, đây là trường hợp duy nhất mà khi bùng nổ, độ sáng có thể đạt mức nhìn thấy rõ bằng mắt thường, gần ngang với sao Bắc Cực.
Về mặt khoa học, hiện tượng nova xảy ra trong một hệ hai sao, nơi sao lùn trắng liên tục hút vật chất từ ngôi sao đồng hành là một sao khổng lồ đỏ. Khi hydro tích tụ đạt ngưỡng, một phản ứng nhiệt hạch dữ dội bùng phát trên bề mặt sao lùn trắng, khiến độ sáng của ngôi sao tăng đột ngột hàng nghìn lần chỉ trong vài giờ.
Lịch sử cho thấy T Coronae Borealis đã bùng sáng rõ vào các năm 1866 và 1946. Dựa trên những dữ liệu này, các nhà khoa học ước tính chu kỳ bùng nổ của nó vào khoảng 80 năm. Những tín hiệu bất thường xuất hiện trong giai đoạn 2018-2023 càng củng cố nhận định rằng một đợt bùng sáng mới có thể sắp xảy ra.
Vì thế, không chỉ giới chuyên nghiệp mà cả những người yêu thích thiên văn đang dõi theo từng biến động của ngôi sao này, sẵn sàng chứng kiến một trong những sự kiện thiên văn hiếm hoi có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
