|
|
Sinh viên ngành Công nghệ thông tin. Ảnh minh họa: Pexels. |
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong lĩnh vực công nghệ thông tin, buộc không chỉ người lao động mà cả các trường đại học phải điều chỉnh cách đào tạo.
Trước áp lực từ thực tiễn doanh nghiệp và tốc độ phát triển của công nghệ, nhiều cơ sở giáo dục đã chuyển hướng, từ việc thay đổi phương pháp giảng dạy đến cập nhật nội dung chương trình, nhằm giúp sinh viên thích ứng với thị trường lao động liên tục biến động.
Không thể dạy theo lối mòn
Trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu trong mọi khâu của ngành Công nghệ thông tin, việc đào tạo theo lối cũ nặng lý thuyết, nhẹ thực hành đang dần bộc lộ hạn chế. Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Lê Đình Phong, Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Đại học Hoa Sen, cho biết các trường, đặc biệt là khối tư thục, đã có những thay đổi rõ rệt trong vài năm gần đây để bắt kịp nhu cầu thực tiễn.
Một trong những chuyển biến đáng chú ý là áp dụng mô hình học theo dự án (project-based learning). Thay vì thi cử hay làm bài tập lý thuyết, sinh viên được yêu cầu phát triển sản phẩm cụ thể, giải quyết bài toán thực tế. Mỗi môn học không còn kết thúc bằng bài kiểm tra, mà bằng một dự án hoàn chỉnh, phản ánh khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.
Song song đó, việc sử dụng các công cụ AI trong học tập không còn bị hạn chế mà được khuyến khích. Đây được xem là bước đi phù hợp với thực tế doanh nghiệp, nơi AI đã trở thành công cụ phổ biến. Tuy nhiên, các trường vẫn giữ nguyên tắc đánh giá dựa trên tư duy và nền tảng kiến thức của sinh viên, nhằm tránh tình trạng lệ thuộc vào công nghệ.
 |
| Mô hình học tập theo dự án được nhiều trường đẩy mạnh. Ảnh: Pexels. |
Theo TS Phong, việc thay đổi phương pháp giảng dạy không đồng nghĩa với việc xem nhẹ kiến thức nền tảng. Ngược lại, các môn học cơ sở ngành như cấu trúc dữ liệu, giải thuật hay lập trình vẫn đóng vai trò cốt lõi. Đây là “xương sống” giúp sinh viên hiểu sâu vấn đề, phân tích và tối ưu sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào AI để tạo ra kết quả bề mặt.
“Cho dù chương trình đào tạo có thay đổi đến đâu, nền tảng vẫn là yếu tố quyết định để sinh viên đi xa và bền vững trong ngành”, TS Lê Đình Phong nhấn mạnh.
Bên cạnh đổi mới trong lớp học, nhiều trường còn triển khai các mô hình hỗ trợ như mentoring và các cuộc thi công nghệ. Việc mời cựu sinh viên giàu kinh nghiệm tham gia hướng dẫn giúp sinh viên tiếp cận gần hơn với thực tiễn doanh nghiệp, đồng thời phát triển kỹ năng cá nhân.
Trong khi đó, các sân chơi như cuộc thi lập trình ứng dụng AI (vibe coding) tạo điều kiện để sinh viên thử nghiệm, sáng tạo và rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề trong môi trường áp lực cao.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Christian Nguyen, nhà sáng lập một công ty thiết kế game tại TP.HCM, cho rằng trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đặt ra với các trường đại học đào tạo công nghệ thông tin không chỉ là đổi mới mà còn phải cân bằng giữa nền tảng và xu hướng.
Theo đại diện doanh nghiệp, trong ngắn hạn, các cơ sở đào tạo vẫn cần duy trì những học phần cốt lõi như ngôn ngữ lập trình, thuật toán hay cấu trúc dữ liệu - vốn được xem là nền tảng bắt buộc của mọi lập trình viên.
Việc thiếu hụt kiến thức cơ bản có thể khiến sinh viên dễ phụ thuộc vào các công cụ tự động hóa, thay vì sử dụng chúng như phương tiện hỗ trợ. Khi đó, khả năng phân tích, tối ưu hay phát triển sản phẩm sẽ bị hạn chế, đặc biệt trong những bài toán phức tạp đòi hỏi tư duy hệ thống.
Ở chiều ngược lại, AI được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp tăng tốc quá trình học tập và làm việc nếu người dùng có nền tảng đủ vững.
Với lợi thế đó, các trường đại học được khuyến nghị tích hợp các nội dung liên quan đến AI và công nghệ mới vào chương trình đào tạo, thông qua các môn tự chọn hoặc hoạt động ngoại khóa. Cách tiếp cận này giúp sinh viên cập nhật kịp thời xu hướng, đồng thời có cái nhìn toàn cảnh về sự vận động của công nghệ.
Việc bổ sung AI theo hướng linh hoạt cũng được đánh giá là giải pháp phù hợp, tránh gây quá tải chương trình nhưng vẫn đảm bảo người học bắt nhịp với thị trường lao động.
 |
| Ông Christian Nguyen khuyên sinh viên nên coi AI là công cụ thay vì mối đe dọa. Ảnh: NVCC. |
Sinh viên cũng cần thích nghi
Không chỉ chương trình đào tạo thay đổi, chính sinh viên cũng phải thích nghi với nhịp độ phát triển nhanh của công nghệ. Theo ông Christian Nguyen, sinh viên công nghệ thông tin cần thay đổi tư duy, coi AI là công cụ hỗ trợ thay vì mối đe dọa.
Hiện nay, nhiều nền tảng AI vẫn được cung cấp miễn phí hoặc với chi phí thấp, giúp người dùng rút ngắn đáng kể thời gian và công sức trong các tác vụ như dịch thuật, thiết kế hay lập trình. Việc khai thác hiệu quả các công cụ này có thể trở thành lợi thế cạnh tranh rõ rệt, đặc biệt với sinh viên và người mới đi làm.
Nhìn chung, lợi thế lớn nhất mà AI mang lại là giúp người làm công nghệ tối ưu hóa nguồn lực và phát huy điểm mạnh. Thay vì phải dàn trải nhiều kỹ năng, người học có thể tập trung phát triển thế mạnh cá nhân, đồng thời sử dụng AI để hỗ trợ các khâu còn lại.
Trong khi đó, TS Lê Đình Phong cho rằng trong thời đại AI, việc tự học và liên tục cập nhật kiến thức trở thành yêu cầu bắt buộc.
Việc tham gia các dự án thực tế, kể cả thông qua thực tập, kiến tập nghề nghiệp, cũng được xem là cách hiệu quả để sinh viên hòa mình vào môi trường công nghệ đang vận động nhanh chóng. Những trải nghiệm này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng mà còn tạo lợi thế khi xây dựng hồ sơ nghề nghiệp sau khi ra trường.
Bên cạnh đó, đại diện khoa Công nghệ thông tin cũng nhấn mạnh vai trò của kỹ năng tự học và ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, trong việc tiếp cận tri thức toàn cầu. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi từng ngày, nhà trường chỉ có thể cung cấp nền tảng, còn quá trình cập nhật kiến thức phụ thuộc phần lớn vào người học.
Một xu hướng quan trọng khác là phát triển kiến thức liên ngành. Công nghệ thông tin ngày càng trở thành công cụ nền tảng cho nhiều lĩnh vực, từ tài chính, y tế đến giáo dục. Do đó, việc kết hợp hiểu biết công nghệ với kiến thức ở các lĩnh vực khác sẽ giúp sinh viên tạo ra những sản phẩm và giải pháp có giá trị thực tiễn cao hơn.
"Trong kỷ nguyên AI, yếu tố quyết định không còn nằm ở việc viết được bao nhiêu dòng code, mà là năng lực tư duy. Trong khi AI có thể hỗ trợ phần lớn công việc kỹ thuật, con người vẫn giữ vai trò trung tâm ở khâu thiết kế hệ thống, xây dựng kiến trúc và định hướng giải pháp", TS Lê Đình Phong nhấn mạnh.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
