|
|
Sinh viên IT cạnh tranh việc làm vì sự phát triển của AI. Ảnh minh họa: Mikhail Nilov. |
Công nghệ thông tin từng được xem là "vua của mọi nghề", thu hút lượng lớn thí sinh theo học, đặc biệt trong giai đoạn bùng nổ chuyển đổi số thời Covid-19. Tuy nhiên, thị trường lao động thay đổi nhanh chóng, đặt ra nhiều thách thức cho sinh viên mới ra trường.
Không chỉ cạnh tranh khốc liệt hơn, yêu cầu tuyển dụng cũng dịch chuyển rõ rệt khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng can thiệp sâu vào quy trình làm việc. Khi đó, thị trường việc làm thay đổi và dần đào thải những nhân sự "chỉ biết code".
Biết code là chưa đủ
Bàn về hiện tượng này TS Lê Đình Phong, Trưởng khoa Công nghệ thông tin, trường Đại học Hoa Sen, nhận định mức độ cạnh tranh việc làm của sinh viên IT hiện nay không phải nhất thời, mà là hệ quả của sự điều chỉnh mạnh mẽ trên thị trường lao động.
 |
TS Lê Đình Phong, Trưởng khoa Công nghệ thông tin tại Đại học Hoa Sen. Ảnh: HSU. |
Trong giai đoạn Covid-19, nhu cầu tuyển dụng IT tăng mạnh, kéo theo làn sóng người học đổ vào ngành này. Tuy nhiên, khi thị trường bước vào giai đoạn tái cấu trúc, nhiều doanh nghiệp đã cắt giảm nhân sự để tối ưu chi phí, đặc biệt là các vị trí ở cấp độ thấp hoặc công việc mang tính lặp lại.
Điều đáng nói là những nhân sự bị cắt giảm không phải hoàn toàn thiếu năng lực, mà phần lớn đã có kinh nghiệm nhất định. Điều này khiến sinh viên mới ra trường - vốn chưa có trải nghiệm thực tế - càng gặp bất lợi khi tham gia thị trường lao động.
Trong khi đó, nhu cầu tuyển dụng không hề biến mất mà chỉ thay đổi về chất. Doanh nghiệp vẫn cần nhân lực IT, nhưng ưu tiên những ứng viên có kinh nghiệm, có khả năng làm việc độc lập và đặc biệt là biết ứng dụng AI vào công việc.
Theo báo cáo Future of Jobs Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), sự đầu tư vào AI của các doanh nghiệp đang tăng mạnh, đặc biệt sau khi các công cụ như ChatGPT xuất hiện. Điều này kéo theo sự thay đổi sâu sắc trong cơ cấu việc làm. AI không chỉ tạo ra việc làm mới mà còn làm biến mất hoặc thu hẹp nhiều vị trí truyền thống.
Tại Việt Nam, theo khảo sát của ITviec, tỷ lệ doanh nghiệp lựa chọn “tăng hiệu suất nhờ AI” thay vì tuyển thêm nhân sự đã tăng mạnh từ 5,9% năm 2024 lên hơn 20% năm 2025 và có thể đạt trên 34% vào năm 2026. Điều này phản ánh xu hướng doanh nghiệp ưu tiên đội ngũ tinh gọn nhưng hiệu quả cao.
Một số báo cáo quốc tế cũng ghi nhận tác động tương tự. Nghiên cứu trên thị trường lao động trực tuyến cho thấy sau khi AI tạo sinh phát triển, nhu cầu đối với các công việc lập trình cơ bản có xu hướng giảm, trong khi độ phức tạp của công việc tăng lên và mức độ cạnh tranh giữa ứng viên cũng cao hơn.
“Biết code chưa bao giờ là đủ, dù là trước hay sau Covid-19. Nhưng ở thời điểm hiện tại, nếu chỉ dừng ở kỹ năng lập trình thì gần như không còn cơ hội cạnh tranh, bởi AI đã có thể hỗ trợ rất tốt phần việc này”, TS Lê Đình Phong nói với Tri Thức - Znews.
AI thay đổi cách làm việc của lập trình viên
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Christian Nguyen, nhà sáng lập một công ty thiết kế game tại TP.HCM, cho rằng tri tuệ nhân tạo (AI) đã thay đổi cách làm việc của lập trình viên ngay từ những tác vụ cơ bản.
Theo ông, trước đây, lập trình viên thường phải dành nhiều thời gian để tìm kiếm thông tin, tra cứu tài liệu và giải pháp trên các diễn đàn hoặc từ nhà cung cấp thư viện. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của AI, việc nghiên cứu đã trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn, giúp lập trình viên rút ngắn đáng kể thời gian xử lý các vấn đề chuyên môn.
Không chỉ hỗ trợ tìm kiếm thông tin, AI còn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm tra và tối ưu mã nguồn. Những công việc như debug (phát hiện và sửa lỗi), vốn trước đây cần đến các lập trình viên có kinh nghiệm hơn để rà soát, nay có thể được AI hỗ trợ một cách hiệu quả.
Điều này giúp giảm phụ thuộc vào nguồn nhân lực cấp cao trong các tác vụ kỹ thuật cơ bản, đồng thời nâng cao năng suất làm việc. Ngay cả các doanh nghiệp nhỏ, vốn trước đây phải thuê lập trình viên để xây dựng hoặc sửa lỗi website, nay cũng có thể tự xử lý nhờ các công cụ AI.
Bên cạnh đó, ông Christian Nguyen cho rằng doanh nghiệp hiện nay kỳ vọng nhiều hơn ở một kỹ sư IT mới ra trường. Ngoài kỹ năng lập trình, ứng viên cần có khả năng thích nghi nhanh với công nghệ mới, làm việc trên nhiều nền tảng và sẵn sàng học các ngôn ngữ, công cụ khác nhau.
 |
| Kỹ sư IT mới ra trường được doanh nghiệp kỳ vọng nhiều hơn trước. Ảnh: Pexels. |
Tại Việt Nam, xu hướng này thể hiện rõ qua dữ liệu tuyển dụng. Theo nền tảng ITviec, nhu cầu tuyển dụng IT năm 2025 tăng trở lại nhưng tập trung vào các kỹ năng mới, trong đó việc làm liên quan đến AI, dữ liệu và machine learning tăng tới 64% so với cùng kỳ năm trước. Đồng thời, các yêu cầu về tiếng Anh và kỹ năng đa nền tảng cũng gia tăng mạnh.
Thay vì “lập trình quen tay” với một công nghệ cố định, kỹ sư IT thời AI phải trở nên linh hoạt và đa nhiệm hơn. Ở các vị trí cao hơn, yêu cầu còn mở rộng sang kỹ năng quản lý, đào tạo nhân sự, thuyết trình và dẫn dắt đội nhóm.
Nhìn chung, sự phát triển của AI và các công cụ tự động hóa đang làm thay đổi rõ rệt nhu cầu nhân lực trong ngành IT. Những vị trí có yêu cầu kỹ năng thấp hoặc ít kinh nghiệm sẽ chịu tác động mạnh nhất bởi với sự hỗ trợ của AI. Điều này khiến nhu cầu đối với các lập trình viên làm công việc đơn giản tiếp tục suy giảm.
“Những nhân sự ít kinh nghiệm hoặc chỉ làm các công việc cơ bản sẽ là nhóm bị thay thế đầu tiên”, ông Christian nhận định, đồng thời cho rằng doanh nghiệp luôn có xu hướng lựa chọn các giải pháp giúp tối ưu chi phí. Khi AI có thể đảm nhận một phần công việc với hiệu quả cao và chi phí thấp, nhu cầu tuyển dụng nhân sự trình độ thấp sẽ giảm đi tương ứng.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
