Nhà Trắng hé lộ hậu trường đàm phán ngừng bắn Israel-Lebanon

Hiện trường vụ Lebanon, ngày 16/4. Ảnh: Reuters

Nhà Trắng ngày 16/4 đã công bố chi tiết quá trình hình thành lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon, cho biết các cuộc đàm phán được thúc đẩy khẩn trương trong vòng 48 giờ qua với sự tham gia trực tiếp của giới lãnh đạo Mỹ.

Theo một quan chức Nhà Trắng, tiến trình bắt đầu từ cuộc gặp ngày 14/4 giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio với Đại sứ Israel và Đại sứ Lebanon. Tại đây, phía Lebanon thừa nhận lực lượng Hezbollah là “vấn đề chung” đối với cả hai bên.

Đến tối 15/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, trong đó ông Netanyahu đồng ý ngừng bắn “với một số điều kiện”, dù chi tiết không được công bố. Ngay sau đó, ông Trump chỉ đạo Ngoại trưởng Rubio liên hệ với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và đã đạt được sự chấp thuận từ phía Beirut trong cuộc trao đổi diễn ra qua đêm.

Sáng 16/4, Tổng thống Trump tiếp tục điện đàm với ông Aoun, trước khi gọi lại cho Thủ tướng Netanyahu nhằm hoàn tất thỏa thuận. Song song đó, Bộ Ngoại giao Mỹ phối hợp với hai bên để xây dựng một bản ghi nhớ về các điều khoản ngừng bắn.

Phó Tổng thống Mỹ đóng vai trò thúc đẩy

Một quan chức cấp cao cho biết Phó Tổng thống JD Vance cũng đóng vai trò quan trọng trong việc trung gian thỏa thuận. Ông Vance đã gây sức ép trong nhiều ngày nhằm yêu cầu Israel hành động thận trọng hơn tại Lebanon, với nhận định rằng việc chấm dứt thương vong có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng khu vực.

Trong ngày 15/4, ông Trump và ông Vance thống nhất rằng Israel cần triển khai ngừng bắn. Đến sáng hôm sau, hai nhà lãnh đạo cùng Ngoại trưởng Rubio đã điện đàm với Tổng thống Lebanon để xác nhận thỏa thuận, trước khi trao đổi với phía Israel.

Ông Vance, từng hoài nghi về xung đột với Iran, trước đó cũng tham gia thúc đẩy lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran. Ông đã tới Pakistan vào cuối tuần trước để đàm phán và hiện sẵn sàng quay lại nếu cần thiết.

Chi tiết 6 điều khoản ngừng bắn

Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 16/4 đã công bố tuyên bố gồm 6 điểm, được cho là đã được Israel và Lebanon nhất trí, nêu rõ các điều khoản của lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ 17h cùng ngày (giờ Mỹ).

Theo văn bản này, lệnh ngừng bắn ban đầu được xem là “thiện chí” từ phía Israel nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình và an ninh lâu dài. Trong thời gian ngừng bắn, Israel vẫn bảo lưu quyền “thực hiện mọi biện pháp cần thiết để tự vệ” trước các mối đe dọa, song cam kết không tiến hành các hoạt động quân sự tấn công nhằm vào các mục tiêu tại Lebanon trên bộ, trên không và trên biển.

Thỏa thuận cũng để ngỏ khả năng gia hạn nếu hai bên đạt tiến triển trong đàm phán và Lebanon chứng minh được năng lực thực thi chủ quyền. Từ thời điểm lệnh ngừng bắn có hiệu lực, với sự hỗ trợ quốc tế, Chính phủ Lebanon sẽ triển khai các biện pháp nhằm ngăn chặn Hezbollah và các nhóm vũ trang ngoài nhà nước tiến hành tấn công nhằm vào Israel.

Ngoài ra, các bên thống nhất lực lượng an ninh Lebanon là thực thể duy nhất chịu trách nhiệm về chủ quyền và quốc phòng quốc gia. Israel và Lebanon cũng đề nghị Mỹ làm trung gian cho các cuộc đàm phán trực tiếp tiếp theo, hướng tới giải quyết các vấn đề còn tồn đọng, bao gồm phân định biên giới trên bộ, nhằm đạt được một thỏa thuận toàn diện bảo đảm an ninh và ổn định lâu dài.

Tuy nhiên, Israel cho biết sẽ không rút lực lượng khỏi lãnh thổ Lebanon trong thời gian lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Điều khoản luận tội đầu tiên cáo buộc ông Hegseth bắt đầu cuộc xung đột với Iran “mà không có tuyên bố chiến tranh hoặc sự cho phép cụ thể nào theo quy định của Quốc hội, đặt các thành viên của lực lượng vũ trang Mỹ vào nguy cơ bị thương hoặc tử vong đáng kể và có thể dự đoán được”.

Một điều khoản khác quy trách nhiệm cho ông Hegseth về vụ tấn công vào một trường tiểu học của Iran ngày 28/2 - ngày mà Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran - khiến ít nhất 170 người thiệt mạng, bao gồm cả học sinh và giáo viên.

Kết quả sơ bộ của cuộc điều tra quân sự mà Mỹ tiến hành cho thấy, một tên lửa hành trình Tomahawk của Mỹ dường như đã bắn trúng trường học do nhầm lẫn mục tiêu.

Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth cũng bị cáo buộc “cho phép, dung túng hoặc không ngăn chặn việc sử dụng lực lượng quân sự theo cách không phù hợp với luật chiến tranh”, chẳng hạn như vụ tấn công vào trường học.

Ngoài ra, các nghị sĩ Dân chủ còn chỉ trích ông Hegseth về các cuộc tấn công kép - tấn công một mục tiêu hai lần - nhằm vào các tàu nghi buôn lậu ma túy ở vùng biển Caribe. Các cuộc tấn công kép bị coi là bất hợp pháp và làm suy yếu các quy tắc giao chiến được xây dựng để bảo vệ thường dân.

Các cáo buộc khác bao gồm “sự cẩu thả và xử lý thiếu thận trọng” thông tin quân sự nhạy cảm, cũng như cản trở sự giám sát của Quốc hội, ám chỉ việc ông Hegseth sử dụng ứng dụng nhắn tin thương mại Signal để thảo luận về các cuộc tấn công vào Yemen.

Luận tội là quá trình mà Hạ viện Mỹ đưa ra cáo buộc chống lại một quan chức chính phủ, và việc cách chức chỉ có thể thực hiện được nếu Thượng viện kết tội quan chức này sau một phiên tòa.

Tuy nhiên, nghị quyết luận tội - do nghị sĩ Dân chủ Yassamin Ansari đề xuất - có rất ít cơ hội được thông qua do đảng Cộng hòa chiếm đa số tại Hạ viện.

“Tôi đã đệ trình các điều khoản luận tội chống lại ông Pete Hegseth vì vi phạm lời thề, gây nguy hiểm cho các binh sĩ Mỹ và vi phạm quy tắc chiến tranh, bao gồm các cuộc tấn công vào thường dân và một trường nữ sinh ở Minab (Iran)”, bà Ansari viết trên nền tảng mạng xã hội X.

“Chỉ Quốc hội mới có thể tuyên chiến. Ông Hegseth phải bị cách chức ngay lập tức”, bà nói thêm.

Cuộc chiến ở Trung Đông đã khiến giá dầu tăng vọt và làm giảm tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng vào tháng 11.

Tuy nhiên, Thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson nói với hãng tin Axios rằng “đây chỉ là một đảng viên Dân chủ đang cố gắng gây chú ý khi Bộ Chiến tranh đã đạt được các mục tiêu của Tổng thống ở Iran một cách quyết đoán và áp đảo”.