Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những câu hỏi lớn đối với ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu nói chung và nhạc Việt nói riêng. Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, ranh giới giữa sản phẩm do con người sáng tạo và nội dung do AI tạo ra cũng trở nên mờ nhạt hơn.
Thời gian qua, ngày càng nhiều nghệ sĩ Việt trở thành nạn nhân của AI. Các ca sĩ thậm chí công khai lên tiếng phản đối vấn nạn này.
Tràn ngập video cover bởi AI
Trong video mới đây, Ngô Lan Hương kêu gọi khán giả dừng nghe Có công mài sắc phiên bản AI mà hãy nghe bản chính thống do ê-kíp của cô đăng tải. Tuy nhiên, có một nghịch lý là bản gốc được Ngô Lan Hương đăng tải vài tháng trước nhưng ban đầu không gây chú ý. Sau đó, phiên bản Afrobeats với vocal AI xuất hiện trên mạng xã hội, ca khúc bắt đầu gây sốt, được sử dụng ở vô số video ngắn.
Trước sự bùng nổ của phiên bản vocal AI, Ngô Lan Hương cảm ơn khán giả đã đón nhận bài hát. Tuy nhiên, nữ ca sĩ bày tỏ sự buồn lòng khi bản AI hát sai lời. Sau đó, ê-kíp của nữ ca sĩ đã liên hệ với các nền tảng để gỡ bỏ bản AI.
 |
| Ngô Lan Hương lên tiếng khi ca khúc của cô bị sử dụng để tạo bản AI. Ảnh: FBNV. |
Thực tế, nhạc Việt và cả thị trường quốc tế rơi vào tình trạng đôi khi bản gốc còn không nổi tiếng bằng bản cover AI. Và đáng ngại hơn, nhiều bản nhạc gắn liền với năm tháng nay cũng xuất hiện bản cover AI với rất nhiều phong cách khác nhau. Và như Ngô Lan Hương hay K-ICM nhận xét, các bản cover AI khó đảm bảo về mặt cảm xúc, chưa kể còn sai lời, cưỡng âm, mất dấu…
Lên YouTube, chỉ cần tìm kiếm từ khóa “AI cover” là hàng chục nghìn kết quả hiện ra và phần nhiều video đạt hàng nghìn, chục nghìn tới hàng triệu lượt xem. Trong đó bản nhạc Thu cuối đạt tới 2 triệu lượt nghe hay ca khúc Mưa chiều vốn gắn liền với nhiều tên tuổi NSND Thanh Hoa, Phương Thanh, Mạnh Quỳnh… khi được làm phiên bản AI theo phong cách rock cũng đạt hàng triệu lượt xem. Ngay cả Diễm xưa do nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác cũng được phối lại theo phong cách metal, rock với vocal AI.
Một trong những lý do nhạc AI ngày càng có sức ảnh hưởng, phủ sóng mạng xã hội là khán giả hiện giờ khó phân biệt các sản phẩm.
Cuối năm 2025, tờ DW dẫn nghiên cứu do nền tảng phát nhạc trực tuyến Deezer phối hợp với công ty nghiên cứu thị trường Ipsos thực hiện cho thấy 97% người tham gia khảo sát không thể phân biệt được giữa các bản nhạc được tạo hoàn toàn bằng AI và những sản phẩm do con người sáng tác.
Kết quả này cho thấy âm nhạc do AI tạo ra đã đạt mức độ thuyết phục rất cao. Không chỉ xuất hiện trên các nền tảng phát nhạc, những sản phẩm này còn bắt đầu tạo dấu ấn trên các bảng xếp hạng lớn.
Ca khúc Walk My Walk của Breaking Rust - nghệ sĩ được truyền thông Mỹ xác định là sử dụng công nghệ AI tạo sinh - từng vươn lên vị trí số một trên bảng xếp hạng doanh số nhạc số thể loại đồng quê của Billboard vào giữa tháng 11/2025.
 |
| Hình ảnh ca sĩ AI Xania Monet do Telisha Jones tạo ra bằng OpenArt. Ảnh: Telisha Jones/OpenArt. |
Một trường hợp khác là Xania Monet, nghệ sĩ ảo hoạt động trong lĩnh vực nhạc Gospel và R&B. Nhiều sản phẩm của nhân vật này lọt vào các bảng xếp hạng âm nhạc, đồng thời được cho là ký hợp đồng trị giá 3 triệu USD với một hãng thu âm.
Trong khi đó, dự án âm nhạc AI The Velvet Sundown từng thu hút hơn một triệu người nghe hàng tháng trên Spotify trước khi công khai thừa nhận đây là một sản phẩm được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo.
Theo The Guardian, các nghệ sĩ AI ngày càng hiện diện nhiều hơn trong ngành công nghiệp âm nhạc. Những ca khúc do AI tạo ra hoặc sử dụng vocal AI đã xuất hiện trên các bảng xếp hạng thịnh hành của Spotify, Billboard và nhiều nền tảng khác. Thậm chí, chương trình BBC Introducing - vốn được xem là bệ phóng cho các nghệ sĩ mới - cũng từng phát sóng một ca khúc do AI tạo ra mang tên Papi Lamour.
Tại Anh, ca khúc I Run của nhóm nhạc dance Haven lọt vào top 20 bảng xếp hạng âm nhạc giữa lúc xuất hiện tranh cãi về việc nhóm sử dụng AI để mô phỏng giọng hát của ca sĩ Jorja Smith. Phía Haven khẳng định họ chỉ sử dụng các mẫu giọng hát mang tính tham khảo và chưa đưa ra thêm bình luận.
Mối lo ngại của thị trường âm nhạc
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sản phẩm AI khiến nhiều người lo ngại về tương lai của ngành sáng tạo. Không ít ý kiến cho rằng AI có thể hấp thụ kho dữ liệu khổng lồ từ lịch sử âm nhạc nhân loại để tạo ra vô số sản phẩm mới, từ đó làm giảm giá trị của nghệ thuật do con người sáng tạo và ảnh hưởng đến sinh kế của nghệ sĩ.
Nỗi lo này càng gia tăng khi nhiều hãng thu âm lớn - từng tỏ ra dè dặt với công nghệ AI - hiện bắt đầu chấp nhận và khai thác công nghệ này trong hoạt động sản xuất âm nhạc.
Các chuyên gia nhận định trong tương lai, người nghe hoàn toàn có thể tham gia đồng sáng tạo âm nhạc cùng nghệ sĩ yêu thích thông qua AI. Điều đó cũng đồng nghĩa việc phân biệt giữa sản phẩm của con người và máy móc sẽ ngày càng trở nên khó khăn hơn.
Khảo sát của Deezer cho thấy hơn một nửa số người tham gia cảm thấy không thoải mái khi họ không thể nhận biết đâu là âm nhạc do AI tạo ra. Bên cạnh đó, 51% cho rằng AI sẽ khiến các nền tảng phát nhạc xuất hiện nhiều sản phẩm chất lượng thấp hơn, trong khi gần 2/3 tin rằng công nghệ này có thể làm suy giảm tính sáng tạo, tờ Barron’s đưa tin.
"Từ kết quả khảo sát có thể thấy công chúng thực sự quan tâm đến âm nhạc và muốn biết liệu những gì họ đang nghe được tạo ra bởi con người hay AI", CEO Deezer Alexis Lanternier cho biết.
Theo Deezer, lượng nội dung AI được tải lên nền tảng đang tăng nhanh. Vào tháng 1/2025, cứ 10 bài hát được phát hành mỗi ngày thì có một bài hoàn toàn do AI tạo ra. Đến tháng 10/2025, tỷ lệ này đã tăng lên hơn một phần ba, tương đương gần 40.000 ca khúc mỗi ngày.
Khoảng 80% người tham gia khảo sát của Deezer cho rằng các sản phẩm âm nhạc được tạo hoàn toàn bằng AI cần phải được dán nhãn rõ ràng để người dùng nhận biết. Hiện Deezer là nền tảng phát nhạc lớn duy nhất áp dụng việc gắn nhãn có hệ thống đối với các sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI.
Khảo sát của Deezer được thực hiện từ ngày 6-10/10 tại 8 quốc gia gồm Brazil, Anh, Canada, Pháp, Đức, Nhật Bản, Hà Lan và Mỹ. Kết quả cho thấy công chúng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch trong âm nhạc, trong bối cảnh AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với ngành công nghiệp giải trí toàn cầu.
Trước thực tế này, Spotify cho biết họ đang khuyến khích các nghệ sĩ và đơn vị phát hành tham gia bộ quy tắc tự nguyện nhằm công khai mức độ sử dụng AI trong quá trình sản xuất âm nhạc.
Cuốn sách Lược sử âm nhạc của nhà nghiên cứu âm nhạc bậc thầy thế giới Robert Philip, dẫn dắt độc giả trên hành trình khám phá cực kỳ lôi cuốn mọi hình thái âm nhạc. 40 chương sách đưa người đọc đi từ dạng thức sơ khai của âm nhạc đến khi con người sử dụng âm nhạc, qua giai đoạn sự lên ngôi của các nhạc cụ, dàn nhạc, đến khi âm nhạc tạo ra những cơn bão trong tâm trí con người thời cách mạng, cuối cùng là âm nhạc trong nhịp sống hiện đại và âm nhạc hướng về tương lai.
Cuốn sách làm nổi bật rằng, âm nhạc không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một hiện tượng xã hội phức tạp. Nó phản ánh cấu trúc xã hội, các mối quan hệ quyền lực và những thay đổi trong xã hội. Âm nhạc phát triển theo nhiều chiều hướng khác nhau trong các nền văn hóa.
