Ngay cả đồng minh châu Âu cũng không thể bênh ông Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến châu Âu tức giận vì liên tục đòi sáp nhập Greenland. Ảnh: Reuters.

Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ vẽ nên một châu Âu trong mơ với Tổng thống Donald Trump: Gắn kết về văn hóa, mạnh về quân sự, tỷ lệ tội phạm và nhập cư thấp, “đa số là người châu Âu” - tức người da trắng. Nếu quốc gia nào có thể làm giàu nhờ sản xuất được một sản phẩm thế giới cần, thì càng tốt.

Một quốc gia như vậy sẽ trông như thế nào? Đan Mạch có thể là một lựa chọn không tồi. Nước này có một số biện pháp nhập cư nghiêm ngặt nhất châu Âu và một trong những tỷ lệ tội phạm thấp nhất. Chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc, và phần lớn dân số là người da trắng. Đan Mạch thậm chí còn sản xuất cả thuốc giảm cân, một sản phẩm người Mỹ ưa chuộng.

Tuy nhiên, thay vì coi Đan Mạch là đồng minh thân cận, ông Trump đã giành nguyên tháng 1/2026 để đe dọa chiếm vùng lãnh thổ tự trị Greenland. Mặc dù sau cùng ông Trump nhượng bộ, động thái này khiến giới chính trị gia châu Âu dậy sóng, thậm chí một số nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân tộc từng hết lời ca ngợi ông Trump cũng e ngại.

Jordan Bardella - chủ tịch đảng Tập hợp Quốc gia cực hữu của Pháp - cáo buộc ông Trump “ép buộc” và chỉ trích “tham vọng đế quốc”. Alice Weidel - đồng lãnh đạo đảng AfD cực hữu của Đức - cho rằng ông Trump đã “vi phạm một lời hứa tranh cử cốt lõi: Không can thiệp vào quốc gia khác”. Chỉ mới vài tuần trước đó, bà Weidel ca ngợi Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ là bình minh cho “sự phục hưng bảo thủ”.

Giới phân tích nhận định việc ông Trump cứng rắn trong vấn đề Greenland là một sai lầm. Bước đi này thậm chí còn phá tan hy vọng xây dựng liên minh với các đảng cực hữu ở châu Âu. Họ cho rằng với tuyên bố đe dọa chủ quyền một quốc gia châu Âu, ông Trump đã làm suy yếu tinh thần chủ nghĩa dân tộc mà ông muốn vun đắp với các đồng minh châu Âu “yêu nước”.

Mua dây buộc mình

“Vụ Greenland là một tính toán sai lầm nghiêm trọng”, Ivan Krastev - Chủ tịch Trung tâm Chiến lược Tự do ở Bulgaria - cho biết. Mặc dù ông Trump có thể dễ dàng nhận được sự ủng hộ ở châu Âu với chương trình nghị sự chống nhập cư, chống woke và chống môi trường, ông Krastev nói tổng thống đã vô tình vượt quá giới hạn khi động chạm chủ quyền quốc gia.

“Trump luôn được coi là người theo chủ nghĩa dân tộc, nhưng ông ấy theo chủ nghĩa dân tộc nhưng không hiểu chủ nghĩa dân tộc, đặc biệt là chủ nghĩa dân tộc của quốc gia khác. Trong vấn đề lãnh thổ, ông ấy đứng trên quan điểm của một người kinh doanh bất động sản”, ông Krastev nói, gọi ông Trump là người theo chủ nghĩa dân tộc “không hiểu về lịch sử”.

Các nguyên tắc về đất đai và biên giới gần như “thiêng liêng” với những người theo chủ nghĩa dân tộc châu Âu, bởi họ hằn sâu ký ức về những chuyện xảy ra khi dùng vũ lực vẽ lại biên giới.

“Chủ nghĩa dân tộc châu Âu rất, rất nhạy cảm về toàn vẹn lãnh thổ, bởi đây chính là yếu tố tan rã châu Âu trước đây. Do đó, những gì ông Trump đang làm là không thể chấp nhận được”, ông Krastev nói thêm.

Thủ tướng Hungary Viktor Orbán được cho là người ủng hộ ông Trump nhiệt thành nhất ở châu Âu. Ảnh: Reuters.

Trong khi các ứng viên lãnh đạo tương lai của Pháp và Đức kịch liệt lên án Trump, phía Trung và Đông Âu lại im lặng hơn. Thủ tướng Hungary Viktor Orbán là người ủng hộ ông Trump nhiệt thành nhất ở châu Âu. Ông Orbán né tránh vấn đề Greenland bởi “đây là vấn đề nội bộ”. Trong khi đó, Tổng thống Karol Nawrocki chỉ nói tranh chấp nên được giải quyết “bằng con đường ngoại giao”.

Đặc biệt với ông Orbán, những hành động của ông Trump có thể gây ra rắc rối lớn. Khác với mọi nhà lãnh đạo châu Âu khác, ông Orbán xây dựng sự nghiệp chính trị bằng cách đối đầu gay gắt với EU, dù không có ý định rời bỏ khối này. Trong nhiều năm, ông Orbán liên tục chỉ trích EU “áp đặt”, “bào mòn chủ quyền quốc gia của các thành viên”.

Dimitar Bechev - chuyên gia cao cấp tại Carnegie Europe - cho rằng những lời khiển trách tương tự hoàn toàn có thể áp dụng với ông Trump.

“Không muốn quay lưng với Trump, nhưng cũng chẳng muốn bị xem là con rối của ông ấy", ông Bechev nhận định.

Còn đâu "liên minh quốc tế phi tự do"?

Trong bài phát biểu tại WEF Davos, ông Trump một lần nữa khiến châu Âu phật lòng khi tuyên bố quân đội NATO “đứng hơi xa tiền tuyến” khi hỗ trợ Mỹ ở Afghanistan.

Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cho rằng những bình luận này “không thể chấp nhận được”. “Tình bạn đòi hỏi sự tôn trọng”, bà nói. Ông Trump từng ca ngợi bà Meloni là người “lộng lẫy và cứng rắn”.

Ngay cả Nigel Farage - lãnh đạo đảng Cải cách Anh quốc theo chủ nghĩa dân túy, người từng vận động tranh cử cho ông Trump ở Mỹ - cũng cảm thấy cần giữ khoảng cách với tổng thống, mô tả những lời đe dọa với Greenland là “hành động rất thù địch”.

Thủ tướng Italy Giorgia Meloni theo chủ nghĩa cực hữu cũng bức xúc trước tuyên bố xúc phạm NATO của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Các nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa tự do phản ứng mạnh mẽ hơn. Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cho biết những lời uy hiếp và lăng mạ lặp đi lặp lại xúc phạm đến lòng tự trọng của châu Âu.

Jeremy Shapiro - giám đốc nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) - cho biết hy vọng củng cố quan hệ với các đồng minh “cùng chí hướng” ở châu Âu có thể đã phản tác dụng. Khủng hoảng Greenland “là ví dụ mới nhất trong một loạt cách ông Trump tự vấp ngã”, ông Shapiro nói.

Thăm dò do ECFR công bố trong tháng 1 cho thấy chỉ 16% công dân EU hiện coi Mỹ là đồng minh, trong khi 20% xem Mỹ là đối thủ hoặc kẻ thù.

Theo ông Shapiro, những diễn biến vừa qua sẽ không khiến một số đảng dân túy ngừng hợp tác với ông Trump và chủ nghĩa MAGA trên cơ sở “có đi có lại”, song vị tổng thống chắc chắn mất đi “một số ảnh hưởng” với các đồng minh hiện tại.

“Họ ngày càng cảnh giác với ông ấy. Về lâu dài, chúng ta sẽ không chứng kiến ‘liên minh quốc tế phi tự do’ nào đó do Trump đứng đầu”, ông kết luận.