Nga và Ukraine đạt thỏa thuận hiếm hoi giữa xung đột

Một binh sĩ Nga đứng gác tại chốt kiểm soát gần nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia trước khi phái đoàn Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đến khu vực vào tháng 1/2023. Ảnh: Reuters.

Nga và Ukraine đã đạt được một thỏa thuận “ngừng bắn cục bộ” quanh khu vực nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, nhằm tạo điều kiện khôi phục một đường dây điện dự phòng then chốt. Thông tin được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) công bố ngày 27/2.

Theo Kyiv Independent, nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia - cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu - đã chịu sự kiểm soát Nga từ những ngày đầu xung đột. Dù các lò phản ứng hiện đã dừng hoạt động, nhà máy vẫn phụ thuộc vào nguồn điện bên ngoài để duy trì hệ thống làm mát và bảo đảm an toàn vận hành.

IAEA cho biết thỏa thuận do cơ quan này làm trung gian đã có hiệu lực, cho phép khôi phục đường dây 330kV - tuyến điện dự phòng quan trọng đối với nhà máy. Tổng Giám đốc IAEA, ông Rafael Grossi, cho biết các hoạt động rà phá bom mìn đang được triển khai để bảo đảm an toàn cho đội ngũ kỹ thuật tiếp cận hiện trường sửa chữa.

Phía chính phủ Ukraine chưa đưa ra bình luận chính thức. Trong khi đó, Energoatom - tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia Ukraine - từ chối xác nhận thỏa thuận với lý do không còn kiểm soát nhà máy. Cơ sở này nằm ở bờ nam hồ chứa Kakhovka, khu vực hiện đã cạn nước sau sự cố vỡ đập trước đó.

Những tháng gần đây, Moscow và Kyiv nhiều lần nhất trí các lệnh ngừng bắn giới hạn nhằm sửa chữa hạ tầng điện bị hư hại do giao tranh. Sau khi đường dây 330kV cuối cùng bị gián đoạn, nhà máy Zaporizhzhia chỉ còn phụ thuộc vào một tuyến 750kV duy nhất đang hoạt động, làm dấy lên lo ngại về rủi ro an toàn nếu nguồn điện này tiếp tục bị gián đoạn.

Do yêu cầu bảo đảm nguồn điện ổn định và an toàn hạt nhân, Zaporizhzhia đã trở thành một nội dung then chốt trong các cuộc tiếp xúc hòa bình do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine. Một số đề xuất ban đầu từng tính đến khả năng khôi phục quyền kiểm soát nhà máy cho Kyiv.

Giới phân tích cho rằng thỏa thuận mới nhất có thể được xem là một trong số ít thành công hiếm hoi cho thấy các cơ chế ngừng bắn giới hạn vẫn có thể đạt được trong bối cảnh xung đột kéo dài và phức tạp.