Ngày 7/1 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ rút khỏi hàng chục tổ chức quốc tế và cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc (LHQ), trong đó có một hiệp ước khí hậu then chốt và một cơ quan của LHQ chuyên thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ, với lý do các tổ chức này “hoạt động đi ngược lại lợi ích quốc gia của Mỹ”.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Mỹ đã gửi thư chính thức rút khỏi Thỏa thuận Paris về khí hậu lần thứ hai. Tuy nhiên, việc rời khỏi tổ chức khí hậu Liên Hợp Quốc (UNFCCC) được đánh giá là chưa từng có tiền lệ.
Tất cả các quốc gia trên thế giới hiện đều là thành viên của công ước này, được thông qua cách đây hơn 30 năm và từng nhận được sự ủng hộ xuyên suốt của cả các chính quyền Dân chủ lẫn Cộng hòa tại Mỹ, Reuters cho biết.
Theo giới quan sát, quyết định nói trên nằm trong chuỗi hành động gây tranh cãi của chính quyền Trump nhằm phá vỡ các cơ chế hợp tác toàn cầu và bị cho là phớt lờ luật pháp quốc tế, trong đó có các động thái quân sự đơn phương ở Venezuela.
 |
| Ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút khỏi hàng loạt tổ chức quốc tế thuộc Liên Hợp Quốc. Ảnh: Reuters. |
Cú sốc đối với hợp tác khí hậu toàn cầu
Trong tuyên bố được công bố sau quyết định của Nhà Trắng, bà Rachel Cleetus - Giám đốc chính sách kiêm chuyên gia kinh tế trưởng của Chương trình Khí hậu và Năng lượng thuộc Liên hiệp Các nhà khoa học quan tâm (UCS) - cho rằng việc Mỹ rút khỏi hiệp ước khí hậu nền tảng của thế giới là “một bước thụt lùi nghiêm trọng”.
Các chuyên gia cảnh báo, khi một trong những nền kinh tế lớn nhất và là quốc gia phát thải khí nhà kính hàng đầu thế giới rút lui, nỗ lực chung nhằm kiềm chế đà nóng lên toàn cầu sẽ chịu tác động tiêu cực đáng kể.
Việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris lần thứ hai được dự báo có thể khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm khoảng 0,1 độ C trong thế kỷ này - con số tưởng chừng nhỏ nhưng đủ để làm gia tăng đáng kể tần suất và mức độ khốc liệt của các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Ngoài ra, theo bà McCarthy, quyết định này khiến Mỹ đánh mất khả năng tác động tới hàng nghìn tỷ USD đầu tư, chính sách và quyết định toàn cầu, vốn có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giúp nước này tránh được những thảm họa thiên tai ngày càng tốn kém, AP cho biết.
Hệ lụy không dừng ở con số phát thải. Giới khoa học lo ngại quyết định của Washington có thể tạo tiền lệ xấu, khiến một số quốc gia khác chần chừ hoặc trì hoãn các cam kết khí hậu, làm suy yếu động lực hành động tập thể vốn đã mong manh.
 |
| Việc Mỹ rút lui khỏi các tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc có thể làm chậm nỗ lực toàn cầu cắt giảm khí thải và tạo cớ để các quốc gia khác trì hoãn cam kết của mình. Ảnh: Reuters. |
Bên cạnh khí hậu, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc - cơ quan cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản trên toàn cầu - cũng tiếp tục là tâm điểm phản đối của phe Cộng hòa.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng cắt tài trợ cho tổ chức này với cáo buộc liên quan đến “phá thai cưỡng bức”, dù một cuộc rà soát của Bộ Ngoại giao dưới thời Tổng thống Joe Biden không tìm thấy bằng chứng xác thực.
Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ rút khỏi hàng loạt tổ chức khác như Sáng kiến Năng lượng Không Carbon, Đại học Liên Hợp Quốc, Ủy ban Tư vấn Bông Quốc tế, Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế, Viện Địa lý và Lịch sử Liên Mỹ, Liên đoàn Quốc tế các Hội đồng Nghệ thuật và Văn hóa, cùng Nhóm Nghiên cứu Chì và Kẽm Quốc tế.
Cắt đứt kênh khoa học then chốt
Không kém phần gây tranh cãi là việc Mỹ rút khỏi IPCC - cơ quan khoa học hàng đầu thế giới chuyên đánh giá rủi ro, tác động và giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong nhiều thập kỷ, IPCC được xem là “kim chỉ nam” cho các chính phủ trong hoạch định chính sách khí hậu, với các báo cáo được xây dựng dựa trên hàng nghìn công trình nghiên cứu khoa học được thẩm định nghiêm ngặt.
Việc Washington chấm dứt tham gia IPCC đồng nghĩa với việc Mỹ không còn vai trò chính thức trong quá trình định hướng và xây dựng các đánh giá khoa học mang tầm ảnh hưởng toàn cầu.
Dù các nhà khoa học Mỹ vẫn có thể tham gia với tư cách cá nhân, quốc gia này sẽ mất đi tiếng nói thể chế trong một diễn đàn khoa học quan trọng bậc nhất thế giới.
Theo nhiều chuyên gia, hệ quả trực tiếp là các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và cộng đồng tại Mỹ sẽ gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận các thông tin khoa học đáng tin cậy, đồng bộ và cập nhật, đúng vào thời điểm dữ liệu khí hậu chính xác là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro thiên tai và thiệt hại kinh tế.
 |
| Việc Mỹ rời IPCC bị xem là cắt đứt nguồn tri thức khoa học then chốt. Ảnh: Reuters. |
Tác động lan tỏa đến kinh tế và an ninh
Bên cạnh khía cạnh môi trường và khoa học, quyết định rút khỏi các cơ chế khí hậu toàn cầu còn kéo theo những hệ lụy kinh tế dài hạn. Các sáng kiến khí hậu của Liên Hợp Quốc không chỉ xoay quanh bảo vệ môi trường, mà còn gắn chặt với các dòng vốn đầu tư khổng lồ vào năng lượng tái tạo, hạ tầng bền vững và công nghệ sạch.
Việc đứng ngoài các cơ chế này có thể khiến doanh nghiệp Mỹ đánh mất cơ hội tiếp cận và định hình các tiêu chuẩn toàn cầu mới, trong khi các đối thủ như Liên minh châu Âu hay Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng.
Điều này đặt ra nguy cơ Mỹ bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ xanh - lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng kinh tế của thế kỷ XXI.
Ở góc độ an ninh, các báo cáo của IPCC và LHQ từ lâu đã cảnh báo biến đổi khí hậu là “chất xúc tác” làm gia tăng xung đột, di cư và bất ổn chính trị. Khi Mỹ rút khỏi các cơ chế phối hợp toàn cầu nhằm ứng phó với rủi ro này, khả năng dự báo, phòng ngừa và phối hợp quốc tế trong xử lý các cuộc khủng hoảng liên quan đến khí hậu sẽ bị suy giảm.
Quyết định rút khỏi UNFCCC, IPCC cùng hàng loạt tổ chức LHQ khác diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump theo đuổi đường lối hoài nghi chủ nghĩa đa phương, cắt giảm tài trợ và thu hẹp vai trò của Mỹ trong nhiều thể chế quốc tế. Theo các nhà phân tích, điều này đang làm xói mòn nghiêm trọng uy tín và ảnh hưởng mềm của Washington trên trường quốc tế.
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ không chỉ là cường quốc kinh tế - quân sự mà còn là quốc gia có tiếng nói quan trọng trong việc định hình luật chơi toàn cầu. Việc rút lui khỏi các hiệp ước và cơ quan quốc tế khiến nhiều đồng minh đặt câu hỏi về mức độ cam kết và độ tin cậy của Mỹ, đồng thời tạo khoảng trống để các cường quốc khác gia tăng ảnh hưởng.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
